týsdagur 12. mars 2002síða 7

12 Nr. 49 - 12. mars 2002 Nr. 49 - 12. mars 2002 13 Finnleif Guttesen valevni sambandsfloksins í Suðuroy Ein oljuhøvuðsstaður í Suðuroy er økismenningar- politikkur Í norskum bløðum kanst tú lesa fylgjandi: Stortingets vedtak om opprettelsen av et oljedir- ektorat og et statsoljesel- skap lokalisert til Stav- anger, la grunnlaget for Stavangers videre vekst som oljeby. Økismenningar politikkur í Suðuroy Hetta er greið tala, myndu- gleikarnir áseta, hvar olju- umsitingin skal verða og somuleiðis, hvar umsiting- in fyri eitt alment oljusel- skap skal liggja. At tað skal liggja í Suð- uroy er ein sjálvfylgja, tað er nokk av plássi til hesar umsitingar og somuleiðis er ein útgerðarhavn nærmast við økini, har leita verður eftir olju Avgerðarrætturin skal vera føroyskur Føroyskir mynduleikar hava enn møguleika fyri at stýra oljufeløgum og øðr- um útlendskum kapitali, men teir mugu hava rygg til at stýra og gera broytingar. At útlendingar skulu av- gera, hvussu vit skipa okk- um í Føroyum, kann ikki koma upp á tal, men soleið- is sum gongdin er í dag, so er tað eingin ivi um, at tað er kapitalurin uttanlands, sum er við at hava avgerð- arrættin og ikki teir fólka- valdu politikarnir. Eins og norðmenn skulu vit tryggja okkum, at eitt alment oljufelag skal verða "borið" av teimun olju- feløgum, sum fáa loyvi til at taka okkara olju upp. Hetta føroyska "Statoil" skal tryggja føroysk sam- felagsáhugamál á hesum øki. Verandi samgonga vil ikki hava eitt alment olju- felag, men tað vil sam- bandsflokkurin og somu- leiðis vilja vit í Suðuroy berjast fyri, at økismenn- ingarpolitikkur verður verðurleiki. Magni Laksáfoss Valevni Sambandsfloksins í Norðoyggjum Vit hava brúk fyri at allar kreftir arbeiða saman um eini heildarætlan fyri at skapa ein sjálvberandi bú- skap, í staðin fyri at berjast um hvussu landið skal skip- ast. Lat okkum fyrst arbeið- a miðvíst móti at skapa ein sjálvberandi búskap, fyri síðan at taka spurningin um ríkisfelagsskapin upp aftur til tað tíð. Komandi árini krevja stórar broytingar, sum vit fyri langari tíð síðan áttu at vera byrja uppá, men frá- farandi landsstýri hevur bara tosað um at minka um inntøkurnar, i staðin fyri at samlast um at økja inntøk- urnar. Fyri at skapa ein sjálv- berandi búskap er neyðugt við eini heildarætlan fyri føroyska búskapin, sum skal tryggja eina javna bú- skapargongd og framhald- andi góð livikor fyri føroy- ingar. Alt ov nógvar góðar kreftir eru spiltar uppá kjak um vit skulu vera innafyri ella uttanfyri ríkisfelag- skapin. Tað verður sagt at "hús eru bygd", men tey vísa seg at vera tóm, tí hugsa hevur bert verið um at skapa eina pena fasadu, uttan at skapa verulig virðir og innihald. So leingi sum vit ikki hava ein sjálvber- andi búskap vil spurningur- in um ríkisfelagsskapin bert vera ein teoretiskur spurningur. Sjálberandi búskap gjøgnum økt vinnulív Tað er bert ein háttur at skapa ein sjálvberandi bú- skap, nevniliga at skapa góðar karmar fyri privata vinnulívið, so framleiðslan í Føroyum kann økjast nokk til at ríkisveitingin gerst óneyðug. Hetta merkir, at neyðugt er at arbeiða miðvíst móti einum øktum privatum virksemi í Føroyum. Hetta kann ikki skapast eftir bert einum valskeiði, men má gerast við eini langtíðar heildarætlan, sum flokkar- nir á tingi arbeiða saman um at fremja. Heildarætlanin Heildarætlanin skal vera ein rammuavtala. Tvs. at flokkarnir semjast um mál- ið fyri búskapin, nevniliga ein sjálvberandi búskap, og um hvussu hetta skal fremj- ast í verki í stórum trekk- um. Tað vil sjálvsagt vera latið upp til tað einstøku samgonguna um at føra bú- skaparpolitikkin í sínum valskeiði, men semja skal vera millum flokkarnar um, at búskaparpolitikkurin skal haldast innanfyri karmarnar í heildarætlan- ini. Heildarætlanin skal stinga út í kortið hvussu ymsu partarnir av sam- felagnum skulu skipast fyri at skapa ein sjálvberandi búskap. T.d. verður neyðugt at umskipa skúlaverkið, al- menni sektorurin má um- skipast, neyðugt verður at satsa uppá ávísar vinnu- greinar og samstundis at skapa góð kor fyri allar partar av privatu vinnuni. Semja millum flokkarnar Allir flokkar á tingi eru samdir um at arbeiðast skal framm ímóti at føroyski bú- skapurin skal gerast sjálv- berandi. Tá semja er um hetta, er eingin orsøk til at skeldast um hetta mál, men heldur at finna saman, og semjast um eina heildar- ætlan fyri at skapa ein sjálvberandi búskap. Ein heildarætlan vil skapa tryggleika og kontinuitet, sum er heilt avgerandi fyri at fólkið kann samlast um ein sjálvberandi búskap. Neyðugt er, at vit øll lyfta í felag fyri at arbeiða mið- víst fyri at tær neyðugu broytingarnar verða framd- ar í verki. Ein heildarætlan vil tryggja eina varandi økta framleiðlsu, sum, umframt at gera búskapin sjálvber- andi, eisini kann tryggja okkum sømilig livikor framyvir. Ein heildarætlan er tískil avgerandi fyri at skapa inntøkur so vit fram- haldandi kunnu útbyggja okkara land. Tummas E. H. Joensen valevni Sambandsfloksins í Eysturoy Íbúðarneyð er nærum allastaðni í Føroyum, og hetta verður ofta gjørt til ein trupulleika, sum ser- liga er galdandi fyri Tórshavn. Men hví ikki byggja við Skálafjørðin? Hví skal tað altíð vera altavgerandi hvussu tað er í Havn? Hvussu koma vit øll, ið búgva uttanfyri Havnina sum skjótast til Havnar? Hvussu fái eg eini hús í Havn (sum ofta eru fleiri ferðir dýrari enn á bygd) o.s.fr.? Hvat við at seta spurn- ingin fram um, hvussu eg skjótast komi til arbeið- is? Hvussu langa tíð skal eg brúka til tað hvønn dag? Hvat skal eg gjalda fyri hetta og fyri húsini, sum eru neyðug hjá teim- um felstu? Í Havn ella uttanfyri Havnina? Um tú býrt í Havn og skalt koyra til arbeiðis hvønn morgun, so brúkar tú ofta minst ein hálvan tíma til arbeiðis, tí ferð- slan í býnum er so nógv. Tann sum haraftur- ímóti býr uttanfyri Havn- ina (til dømis í Sundalag- num), skal eitt sindur fyrri upp um morgunin, men er tó líka skjótur til arbeiðis í Havn, sum havnarborgarin. Munurin er, at havnarborgarin skal koyra í nógvari ferðslu alla tíðina (bæði til barnagarðin við børnu- num og til arbeiðspláss- ið), meðan borgarin í Sundalagnum ikki í sama mun verður hindraður av ferðsluni. Fyrimunir uttanfyri Havnina Hvørjar fyrimunir hevur so borgarin, ið býr uttan- fyri Havnina? Jú, hann hevur nógv lættari við at fáa sær eitt grundstykki, samstundis sum hann sleppur fleiri hundrað- túsund krónur bíligari fyri húsini. Av tí at húsini hjá honum eru nógv bí- ligari, kann hann, nógv fyrri enn hin, realisera nógv av sínum ynskjum, sum vit menniskju nú einaferð hava. Eg haldi, at vit føroy- ingar áttu at broytt hug- burðin eitt sindur. Hví ikki seta sær spurningin, hvussu vit til dømis koma skjótast til Skála- fjørðin? Við Skálafjørðin og her um vegir eru nógv arbeiðspláss. Samstundis skulu vit hugsa um, at her eru rættiliga góðar framtíðarvánir, tí at vinnulívið veksur við nógvari ferð. Tá Vágatunnilin og Klaksvíkstunnilin eru komnir, verður Skála- fjørðurin tann Føroyski miðstaðurin, har øll hava lætt við at koma til. Eg haldi tí, at skulu landsins myndugleikar fara undir at stuðla íbúð- arbygging, so má tað metast skeivt, ikka at hugsa fyrst og fremst um Norðstreymoy og Eystur- oynna, tí her eru møgu- leikarnir fyri framtíðina ómetaliga stórir, uttan at tað verður ov trongligt hjá nøkrum. Íbúðarneyðin í Føroyum VIÐMERKINGAR Heildarætlan fyri búskapin Jógvan Durhuus løgtingsmaður Í sera løgnar grein í Dimmalætting og Sosiali- num 2. mars 2002, sum er eitt aftursvar til Høgna Hoydal, kemur mítt navn, sum ketta úr høvdatrogi, – hvar eg av Atla Dam verði lagdur undir at hava sagt ósatt. Atli Dam, sum eg havi verið saman við til nógvar samráðingar, meti eg at vera ein stak dugnaligan samráðingarleiðara, – og tað var hann eisini á fundi- num hin 29. august 1988, – men tá naggatódn kom í samráðingarnar og eitt upp- skot var gjørt av embætis- fólki at leggja fyri danska stjórnarleiðaran Poul Sclütter, tá vóru vit tjóð- veldisfólk á varðhaldi, tá vit sóu, at innihaldið var rættiliga átókt tí grønlend- sku skipanini. Hetta vildu vit ikki ganga við til, og varð hetta upp- skot broytt, so tað var í tráð við upprunaliga málsetn- ingin, sum var stungin út í kortið við atliti til undir- grundarálitini I, II, III, – valaverk – greitt úr hondum av Árna Ólafsson, Jalgrim Hilduberg og Halgir W. Poulsen. At Atli Dam so dregur skilamannin Finnboga Ísaksson uppí hetta hansara illsinnisgleps, sigur ikki so lítið um trúðvirði í grein hansara, tá Finnbogi Ísaks- son, sum tá var uttanfyri tinggátt als ikki legði seg út í, hvat politikarar tjóð- veldisfloksins tókust við á politiska víðvøllinum. Hvør, ið stendur mest nakin aftaná hendan løgna orðadrátt, kann lesarin best meta um? Tjóðveldisflokkurin og undirgrundarmálið Eitt føroyskt "STATOIL" sjálvsagt Bill Justinussen Miðflokkurin Hví ber tað ikki til at seta í verk eina serliga skatting fyri hjún? Vit hava serligar skattareglur á nógvum økjum. • Sjómenn verða serskatt- aðir. • Langfarasjómenn verða serskattaðir. • Partafeløg hava sína egna skatt. • Onnur feløg verða skatt- að á serstakan hátt. • Útlendingar í Føroyum verða serskattaðir. • Føroyingar í útlondum verða skattaðir eftir ser- ligum reglum. • Dagpleygumammur verða serskattaðar. • Áhugafeløg v.m. verða als ikki skattað. • Løgtings- og landsstýris- fólk fáa serligar afturber- ingar úr landskassanum • Deyðsbúgv hava sína egnu skatting. Men hjún, sum ynskja at vera um børn síni døgnið runt, skulu fyri einhvønn prís haldast uttanfyri skatta- fyrimunir, sum annars eru vanligt fyribrygdi sambært omanfyri vísta yvirlit. og nú eru tað bert 379 hjúna- felagar eftir í Føroyum, sum ikki hava lønt arbeiði. Tað merkir, at politikkur sosialismunnar og kapital- ismunnar til fulnar hevur eydnast á hesum øki: Stat- urin skal uppala børnini og arbeiðsmarknaðurin/kapi- talurin ger krav upp á allar vinnuførar hendur. Eftir standa børnini, sum ikki eru før fyri at tala sína søk. Hóast teirra størsta ynski er, at mamman skal vera heima í uppvakstraráru- num, verða tey givin í varð- veitslu hjá meiri og minni útbúnum pedagokum, sum sjálvandi gera sítt besta, men sum ongantíð kunnu koma í móðurs stað. Valmøguleikin Eg tosi ikki um at jakstra foreldur av arbeiðsmarkn- aðinum og heim, men um VALMØGULEIKAN. Tí sjálvandi skulu fólk hava møguleikan at velja, hvussu tey ynskja at skipa síni heimligu viðurskifti. Vilja bæði vera á arbeiðs- marknaðinum, er samfelag- ið í fullari ferð við at inn- rætta seg eftir hesum; í so máta er fult valfrælsi. Men um annar ynskir at vera heima, meðan børnini eru smá, er fíggjarliga grundar- lagið ikki til staðar, uttan so, at talan er um óvanliga høga inntøku ella óvanligar treytir annars. Undir øllum umstøðum hava landsins myndugleikar onki gjørt fyri at endurskapa val- møguleikan, sum var fyri nógvum árum síðani. Alt samfelagið verður í hesi tíð innrættað eftir, at øll skulu arbeiða og at øll børn skulu ansast á stovni.!! GONGD- IN ER VANDAMIKIL og kemur at hava syrgiligar menniskjaligar avleiðingar í framtíðini. Hjúnarskattur Ført verður fram, at um ein serligur skattur fyri hjún verður settur í verk, verður hetta ein stór útreiðsla fyri landskassan, tí so vilja nógv velja at arbeiða heima heldur enn úti. Hetta er í sjálvum sær ein ásannan av, at ikki øll eru so glað fyri at arbeiða úti, sum nøkur vilja vera við. Men hugsa vit eitt sindur longur, hvørjar eru sotær mammur (tað vil í flestu førum vera tær, sum talan er um), sum velja at siga arbeiðið upp og vera heima? Helst eru tað mammur við fleiri børnum. og her kann eitt áhugavert dømi nevnast: Ein mamma eigur trý børn, sum eru á ansingarstovni. Hon velur at siga upp, tí nú kann hon skatta av inntøku mansins, og tí vil tað fyri samlaða húsarhaldsbúskapin loysa seg eins væl hjá henni at vera heima. Hendan mamman frígevur 3 ansing- arpláss og gevur sostatt pláss fyri trimum ansingar- plássum, tvs. tríggjar mammur við einum barni kunnu koma á arbeiðs- marknaðin, tí nú fáa tær ansingartrupulleikan loyst- an. Hetta dømið er bein- leiðis í andsøgn við grund- gevingarnar hjá teimum, sum mótmæla hjúnarskatt- ing. Hetta dømið tryggjar landskassanum meiri inn- tøkur, tí tríggjar inntøkur fleiri verða at skatta av, meðan ein inntøka verður lættari skattað. Dømið er nevnt fyri at vísa á, at hjún- arskatting ikki bara vendur ein veg fyri landskassan Hugsa vit okkum har- afturat, at streymurin av mammum, sum siga upp, verður so stórur, at nógv ansingarpláss verða tøk, so er hetta jú ein áhugaverd loysn á dagsins ansingar- trupulleikum, sum eru við at stíga nógvum politikkar- um til høvdið. So góði KARSTIN HANSEN, hvat bíða vit eftir. Tað liggja nógvir fyrimunir í serskatt- ing av hjúnum. Far til verka!! Fólkaflokkurin, Jógvan á Lakjuni og hjúnarskattur Jógvan á Lakjuni skal hava rós fyri, at hann hevur roynt at gera nakað við hetta mál- ið. Men góði Jógvan! Flokkur tín hevur nú sitið í samgongu so at siga øll ní- tiárini. Tvær ferðir við løg- manni, og tvær ferðir við fíggjarmálaráðharranum, minnist meg ikki heilt skeivt. Hví í allari víðu verð hava tit ikki megnað at loyst hetta málið??? Eru tit ikki nóg sterkir ella eru hetta bara orð? Hví skulu fólk velja Fólkaflokkin, tá flokkurin ikki megnar at fremja tey mál, sum hann sigur seg at virka fyri? og kanska er talan meiri um manglandi vilja enn nakað annað. Tí tá Fólkaflokkurin við Anfinni Kallsberg sum fíggjarmálaráðharra á odda innførdi sjómansfrádráttin, varð tað gjørt hóast harða mótstøðu frá fleiri síðum. Hevði viljin verið til staðar tá, kundi hjúnarskatturin saktanst verið framdur. Sambandsflokkurin og hjúnarskattur Sambandsflokkurin hevur havt júst sama møguleika sum Fólkaflokkurin. Men heldur ikki hann enntá við løgmanni, gjørdi tað allar- minsta fyri at fremja hend- an skattin. Er tað eisini bara orð uttan innihald frá tykk- ara síðu? Tit høvdu ein tingmann fyri nøkrum ár- um síðani, sum nú sigur seg hava mist áhugan fyri poli- tikki. Hann gekk á odda fyri at innføra eina skipan, sum skilir hjún sundur í skattainnkrevjingarspurn- inginum, tvs. konan kann ikki hefta fyri skattin hjá manninum og øvugt. Tað kann í fyrstu syftu tykjast at vera ein góð skipan, men sæð í størri høpi er hetta ikki gagnligt fyri hjúnar- bandið. Hetta er við til at skilja hjún sundur fíggjar- liga og ábyrgdarliga á skattaøkinum. og so er tað mær upplýst einasta skipan í heiminum av sínum slag. Ikki serliga gott fyri eitt samfelag, sum sigur seg at verja hjúnarbandið og byggja á kristnu lívsvirðini. Ongin familjupolitikkur Okkara samfelag hevur meiri enn nakrantíð brúk fyri veruligum familjupoli- tikki. Hvussu nógvar cost- benefit kanningar eru gjørdar av trivnaðarviður- skiftunum hjá føroyingum í dag? Tað verða pengar oys- tir út at gera cost-benefit kanningar um veruleika- fjarar tunnilsverkætlanir v.m., meðan tað ongantíð verður sett spurnar-tekin við, hvussu vanligi føroy- ingurin trívist og fer at trív- ast við lógarbroytingum av einum og øðrum slagi. Hevði tað ikki verið rími- ligt at kannað trivnaðin hjá vanligu familjuni og serliga børnunum og teimum gomlu við ávísum millum- bilum, so tey ráðandi kundu fingið eina fatan av, hvat rørist í fólkinum? Hevði tað ikki verið rími- ligt at spurt m.a. hvussu nógv hjún høvdu havt áhuga í at kunnað livað av eini inntøku heldur enn av tveimum? Miðflokkurin fer í kom- andi samgongu at virka fyri einum familju- og trivnað- armálastýrið. Nakrir stórir vinnulívsmenn úti í heimi vórðu spurdir, hvat hevur størstu ávirkan á framleið- sluevnini hjá einstaka ar- beiðaranum. Svarið var trivnaður og lívsvirði. Triv- naður og vinnulív eru ikki mótsetningar, men ganga hond í hond. Tí er familju- politikkur týdningarmikil og tí kann serskatting av hjúnum vera við til at økja um framleiðsluevnini í samfelagnum sum heild. Útróðrarfeløgini Eystan Múla / Klaksvíkar / Leirvíkar / Fuglafjarðar Vit kunnu á ongan hátt góðtaka tíðaravmarkaða veiðibannið, sum Lands- stýrismaðurin í fiskimálum Jørgen Niclasen hevur framt av kassa 1 í vágshavi- num, vestanfyri Sand- oynna. Grundgevingin fyri hes- ari ónøgd er, at vit fram- manundan eru nógv skerdir av friðingarøkjum norðan- fyri, og umframt tað so hava vit trolingina á land- leiðini har, eins og stóru línubátarnir eisiini hava loyvið at royna millum 6 og 12 fjórðingar úr landi. Við víðkannini av frið- ingini av kassa 1 í vága- havinum er tað givið, at teir bátar í vanliga troyta hesa leiðir, vegna núverandi stogsli í vágahavinum, allir koma norðurum at royna har einki økið er at royna á, tá gýtingarleiðirnar allar eru stongdar aftaná 15. feb- ruar. Samgongan við Jørgeni Niclasen sum fiskimálaráð- harra burdi vit, at Klaksvík – Fuglafjørður – Leirvík – Hvannasund og Norðdepil er ein týðandi partur av landsins inntøku, sum gev- ur livibreyð til nógvar familiur um hesar leiðir. Stemmu fiskarí gevur lítið í landskassan í mun til rokfiskarí, men tá Jørgen Niclasen tvingar nærum allan útróðrarflotan á norð- havið, við áðurnevnda stongsli, nú várróðurin stendur fyri framman, tá man fiskimaðurin óiva hugsa seg meir enn eina- ferð um, hvør rættast er at sita við róðri í einum so týdningarmiklum starvi, vit sum hava hetta sum livi- breyð høvdu ikki roknað við at fólkaflokkurin fór at stinga okkum so meint í ryggin nú valið stendur fyri durum. Mótmælisskriv viðvíkjandi stongsli í Vágahavinum kassa 1. vestanfyri Sandoynna VIÐMERKINGAR Súni í Hjøllum Tjóðveldisflokkurin Eysturoy Nývaldi formaðurin í Fótbóltssambandinum segði í síni fyrstu blað- samrøðu, at fortreytin fyri eini framhaldandi menning av føroyskum fótbólti er, at føroyingar fáa eina fótbóltshøll inn- an alt ov langa tíð. Hann nevndi eisini, at tað er sera umráðandi, at hon liggur soleiðis fyri, at so stórur partur av landinum fær gleði av henni. Hann segði, at ein møguleiki er at inniloka grasvøllin á Svangaskarði á Toftum. Undirritaði heldur, at hetta er eitt sera skilagott uppskot. Um fíggingina er at siga, at UEFA letur væl av fíggjarligum stuðli til slíkar ætlanir, og tí er als ikki talan um so stóra íløgu fyri Fótbólts- sambandið. Hendan ætlan, sum her er nevnd, gevur eisini heilt aðrar og stórar møguleikar á Svanga- skarði. Fyri nøkrum árum síðan, meðan Signar á Brúnni var landsstýris- maður, arbeiddi hann fyri at seta á stovn ítróttarhá- skúla á Svangaskarði. Tí- verri eydnaðist tað ikki at røkka á mál ta ferðina. Hetta kom m. a. av, at ikki var pláss á fíggjar- lógini. Nú er ein gyltur møgu- leiki hjá landsmyndug- leikunum at fáa stovnsett Føroya Ítróttarskúla, í góðum samstarvi við lokala íróttarfelagið og FSF, fyri ein kostnað, sum ikki er so høgur, tí frammanundan eru so stórar íløgur gjørdar á Svangaskarði. Tað er einki dulsmál, at tjóðveldisflokkurin ofta hevur gingið á odda, tá ið ungdóminum hevur verið tryggjað útbúgvingar- og frítíðarmøguleikar. Al- tjóða góðkendi grasvøll- urin á Svangaskarði kom, meðan tjóðveldisflokkur- in umsat ítróttarmál í landsstýrinum. Vónandi eydnast tað í komandi valskeiði at røkka máli- num um at seta á stovn ítróttarháskúla á Svanga- skarði. Ítróttarháskúli á Svangaskarði Hjúnarbandið og skattaskipanin C M Y K 13 12