mánadagur 23. mai 2011síða 10

Mánadagur 23. mai 2011 · Nr. 59 10 Sosialurin Rolf Guttesen rolfg@setur.fo Jákup Mikkelsen løgtingslimur Kjak Sum ravnar yvir deyðseyði Tað er heilt óskiljandi at Sambandsflokkurin let ur seg ála sundur av Tjóð veld ­ inum, ímeð an Javn aðar­ flokk urin bara stend ur og hyggur at. Hvussu kann Sambands­ flokkurin verða farin so av leið, at teir nú føra vinnu fígg inda ligan og vinstra vendan poli tikk, sum verður dik ter aður av Høgna Hoydal og Torbjørn Jacobsen. Samráðingarrætturin Sambandsflokkurin var av­ gerandi tá løgtingi samtykti at áleggja vinnulívinum eina eyka rokning uppá nógv ar milliónir í samband við lógaruppskotið um barn sins fyrsta sjúkradag. Har aftur at hevur løg ting ­ ið (les Tjóð veldi, Javn að­ ar flokk ur in, Mið flokk urin og part ar av Sam bandin­ um) nú lagt seg út í ar­ beiðs markn aðin við lóg. Hvørki arbeiðs gev arar ella umboð fyri fak feløgini stuðlaðu hesi loysn ini. Skuldi løgtingið við lóg gjørt broytingar hesum við­ víkjandi, vildi tað verið mest rímuligt at landskassin bar útreiðslurnar sjálvur, heldur enn at senda rokninga til onnur at gjalda. Tilfeingisgjald á vinnuna Í politiska ruðuleikanum sum valdar í løtuni, sær út til at tað fer at eydnast Torbjørn Jacobsen og Høgna Hoydal at gjøgnumføra ætl­ anirnar um at leggja enn fleiri byrðar og máa støðið undan vinnuni, við einum tilfeingisgjaldi og eini fiski­ dagabúð. Vit hava hoyrt Kaj Leo Johannesen í fjølmiðlunum verða ímóti hesum uppskoti, so ganga nakrir dagar so er hann fyri hesum uppskoti, so ganga nakrir dagar so er hann ímóti, so er hann fyri, ­ spennandi verður í komandi viku um hann tá verður fyri ella ímóti. Álvara tos, tað er ongin stýr ing á okkara landi og vit hava ein løgmann, sum vendir sum vindur blæs ur. Hetta gongur ikki meir. Og hvat siga tinglimir Sam­ bands flokksins til hetta ­ vit síggja hvønn dag á tykkum hvussu illa tit eru við ­ nú mugu tit verða við til at steðga hesum ørskapi. Uppskotið hjá Tjóð veldi um tilfeingisbúð og til­ feingisgjald er veru leika­ fjart tanka spinn hjá nøkr ­ um aka demik arum, sum royna at breiðka inntøku­ grundar lagið hjá lands kass­ anum, fyri at varðveita ein almennan yvirbygnað, sum er ov stórur og sum vit annars ikki hava ráð til. Er tað, tað Sambansflokkurin vil? Eitt er vist, flestu velj­ ar ar Sambandsflokksins vilja hetta ikki. Harafturat er Poul Michel sen eisini farin av leið. Hann er eisini við upp skotinum at leggja fleiri byrðar á vinnulívið og tað tykist sera løgið, tí tað er í stríð við poli­ tikkin hjá Fram sókn. Er longu innanhýsis stíð í Framsókn? Tíðin er komin at lata Før oya fólk tala og lat okkum bara gera tað sama dag sum komandi fólkatingsval! Ikki spyrja sakkunnleikan Fyrireikingarnar av nýggja atlassinum, sum Skúla bóka­ grunnurin stendur fyri, ganga sína gongd. Nú bendir alt á, at vit fáa eitt nýtt atlas við teim somu løgnu landanøvn­ unum, sum í tí gamla Heims­ atlassinum frá 1993. Fundur hevur verið í Skúla ­ bóka grunninum, sum hevði inn k allað Staða navna nevnd­ ina og Málnevndina. Her for klár aðu Magnus Tausen, Birgir Kruse og Niels Peter sen hvat verk ætl anin hjá teim um gekk út uppá, og at landa nøvn og onn ur staða nøvn í nýggja atlass in um fóru at føra stílin víð ari frá gamla atlassinum. Skúlabókagrunnurin hægsti autoritetur í staðanøvnum? Menninir í Skúlabókagrunn­ inum spurdu hvørki um ráð ella rættleiðing, tí nú høvdu teir eitt skjal frá bretska Coll­ ins forlagnum í hondini, og tað pass aði sum fótur í hosu til at rætt vís gera, at alt í gamla atlass in um var rætt og í ord­ an. Grunnamennirnir undir­ strik aðu ferð eftir ferð, at Staða navna nevnd in sam­ bært reglu gerð ini bert var ráðgevandi, tá spurdist um útlendsk nøvn. Tí kundu ráðini frá Collins vera líka góð sum tey frá Staða­ navnanevndini. Annars hevur Skúlabókagrunnurin fyrr púra avvíst, at nakrar leiðreglur kundu brúkast. Føroya Skúlabóka grunnur leitar sær stuðul í útlondum Hetta er Føroya Skúlabóka­ grunn ur, fíggjaður av føroysk­ um skattgjaldarum, sum leit ar sær uttan lands fyri at finna okk urt, sum kann hjálpa teim­ um at sleppa undan at spyrja føroysku Staðanavnanevndina og annan føroyskan serkunn­ leika á tí geografiska økinum. Aftaná hendan umtalaða fundin, sum var í februar, hev­ ur Staða navnanevndin í brævi til Skúla bókagrunnin spurt, um teir halda fast um hesa av­ gerð við víkj andi landa nøvnum og øðrum, at halda fram sum í gamla atlass in um. Nú eru meira enn tveir mán aðir gingnir, og Skúla bóka grunn­ urin hevur ikki ønt teim um svar. Hetta er ein løgin konstruktión Bretska forlagið Collins fylgir ráðum og leiðbeiningum frá bretsku staðanavnanevndini, PCGN, Permanent Commitee on Geographical names. Hend­ an nevnd, PCGN, er limur í al­ tjóðasamtakinum undir ST, sum kallast UNGEGN, United Nations Group of Experts on Geographical Names. Bret land hevur, sum gamalt heims­ og koloniveldi, eina aldar­ gamla traditión fyri kort­ og atlasgerð, og fyri at stroya síni egnu staðanøvn út um allan heim. So tað kann sigast, at bret­ ar hava nógv konventionel nøvn í útlondum, nógv nøvn (exonymir) av bretskum upp­ runa, sum hava hevd, bæði í Afrika, Asia og aðrastaðir við. Í so máta eru Føroyar helst at finna í mótsetta endanum av hesum stiga. Føroyska Staðanavna­ nevndin er limur í ST­ stovninumUNGEGN Føroyska Staðanavnanevndin, sum fór til verka í fjør, er nú boðin vælkomin sum lim ur í UNGEGN, og tekur lut í ar beið­ inum í norðurlandadeildini. Men heldur enn at spyrja føroysku Staðanavnanevndina (limur í UNGEGN), so fer Skúla bókagrunnurin at biðja um ráð frá forlagnum Collins, sum spyr bretska PGCN, sum spyr UNGEGN. Lata vera við at spyrja Skúlabókagrunnurin sigur, at hetta er í fínasta lagi, tí Staða­ navnanevndin bert er ’ráð­ gev andi’ tá støða skal takast í spurningum úm útlendsk nøvn. Hetta er so spurn ing­ ur in: eru teir í hesum føri bert ráð gev andi? Um so var (bert ráðgevandi), so var Staðanavnanevndin hóast alt hægsti ráðgevandi stovnur í hesum landi á hes­ um øki. Nevndin er einasta føroyska nevnd við autoriteti á einum serligum fakøki. Men í reglugerðini stendur (§ 4, stk 2): ”Nevndin kann somuleiðis verða biðin um at taka støðu til, hvussu út­ lendsk støð skulu nevnast í al mennum føroyskum høpi, eitt nú í lærubókum ella fjøl­ miðlum”. Hetta problem klárar Skúla bóka grunnurin flott; teir lata vera við at spyrja. Staða­ navna nevndin verður bara ikki biðin um at taka støðu til nakað. So er sloppið, og løgnu landanøvnini kunnu gevast út í nýggjum hami. Gamla málnevndin var inkompetent (hevði ikki førleika) Og eg standi framvegis við at eg meini, at tað arbeiði, sum gamla mál nevndin gjørdi í 1990­93 við víkj andi gamla Heims atlass in um, hevði álv­ ars lig lýtir. Har var eingin fak ligur ser kunn leiki. Fundar­ frá greið ingar vísa klárt og greitt, at eingin principiel, faklig viðgerð fór fram í Málnevndini. Teir løgnu stavimátar, sum Skúlabókagrunnurin uppfann í 1993, Kili, Simbabvi ella Ku­ veit, eru ikki konventionell ella hevdvunnin landanøvn, men bert ein annar, løgin stavi máti, sum ikki vil kennast við nakrar fáar av teimum latínsku bókstavunum c, q, w, x og z. Allir hinir bókstavirnir í ”føroyska” alfabetinum eru góðir latínskir bókstavir, og summir variantar hava fingið eina striku sum frámerki. Haraftrat er í gamla atlass­ inum uppfunnin ein nýggj regla: at landanøvn ikki mugu enda við – e, tí einki føroyskt orð endar við – e. Tí Kili og Simbabvi, sjált um hesi nøvn als ikki eru føroysk ella av før­ oyskum uppruna. Hesi londini skriva sjálv síni nøvn Chile og Zimbabwe, við latínska alfabetinum, og soleiðis eigur tað at vera. Og soleiðis var eisini vanligt at skriva í føroyskum bløðum og bókum áðrenn 1993­Heims atlassið fann uppá nakað ann að. ”Føroyskt mál hevur rætt at vera reint” Síðan eg skrivaði um atlas­ mál ið seinast, hevur ein long sam røða verið við Svenning Tausen í Dimmu. Hann var ”týðari” av gamla atlassinum. Hetta mátti verið besta høvið at víst øllum ákærum aftur um manglandi fakliga førleika. Tann 6. mars í ár var grein­ in, ið nevnist ”Føroyskt mál hev ur rætt at vera reint,” at lesa í Dimmu. Innihaldið í yvir­ skrivtini skal ikki viðgerast her. Men vit fáa at vita, at Svenning brúkti Heimskringu hjá Snorra Sturluson (skrivað í 1200’talinum) sum keldu. Og at Janus Djurhuus hevði í eini yrking brúkt formin Burgundarhólm um Bornholm, sum oyggin eitur í dag. Tí er hetta reint føroyskt. Haraftrat hevur Sigurd Joen sen á einum fundi í Mál­ nevndini argumenterað á ser­ ligan hátt um Liechtenstein ella Liktinstein. Hann bann­ aði, og segði ”Hvat helviti ann­ að skal tað vera enn við ’i’”. Hetta er av sonnum eitt tungt vig andi og prin cipi elt argu­ ment fyri ikki at skriva tann almennt viðurkenda formin Liechtenstein. Eingin hevði hoyrt um Liktinstein, fyrr enn Heims­ atlassið kom út. Ikki eitt menn iskjað hevði nakrantíð stavað tað soleiðis. Heldur eingin ís lendingur vil kennast við slík an van skapning. Hvørki hjá Sturlu son, Djur huus ella Joen sen er nakað, sum tekur støði í nútíðar føroyskum ella fakligum princippum. Fakkunnleikin útihýstur Nú situr so ein biologur og umsetir tann geografiska tekst in í eingilska Collins­ atlassinum. Um hesin man heva nakran geografiskan fak­ ligan kunnleika, veit eg ikki. Í Føroyum eru umleið 15 fólk við hægri útbúgvin í fakinum geo­ grafi, sum undirvísa, granska ella skriva. Løgið er, at eing in av hesum er biðin gera hetta arbeiði. Tað sær so út, at Skúla bóka­ grunnurin vil ikki vita av fak­ kunnleika. Hvørki frá Staða­ navnanevnd ella føroyskum geografum. Hann ger alt fyri at snúgva sær undan hesum, fyri at sleppa at endurtaka vanskapningarnar í gamla Heims atlassinum.