týsdagur 24. apríl 1928síða 1

Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 oyr. á forsíðuni, 20 oyr. á 3. og 4. síðu. avslåttur i prísinum. Vid størri lysingum fæst JAVNADUR Tirsdag hin 24. april 1928. BRODURSKAPUR Kostar kr. 1,50 fjórðingsárið verður bilagt á posthúsinum, brævsavnarstødum og skrivstovuni. Tc EYNNI <a; us = Tandlæge BREND træffes 11—5. Telf. 114. Son MUNUM OD ES NÆ HINEN ESS MV In E3 ENNESKETS politiske, Ud- vikling er for en stor Del præ- faglige og sociale get af den uundgaaelige mange- artede Kamp for Tilværelsen, det ene Menneske mod det tilbøjeligt til at overgaa hinanden, ikke alene ved Produktion og Omsætning Tilfælder ogsaa ved Beregningen af For- hvor andet er men i mange alene, tjæneste paa de producerede Varer, og altfor denne Fortjænesteberegning sig ofte udarter til glubsk Fortjæneste paa de menneskelige Arbejdskræfter. Heri ligger den store Fare for ikke ogsaa Misbrugen af de alene Udnyttelsen, men Sam- fundsborgere, der er nødtvungne til at søge privatkapitalistiske Selskaber og Beskæftigelse hos Virksomheder. Til Regulering af dette For- hold har Arbejdsorganisationerne vidt omkring i Verden gjort et stort og gennemgribende Arbejde for Arbejdsklassen, og dette Or- derfor ganisationsarbejde har ogsaa i meget høj Grad præget Udviklingen, ikke alene paa Landjorden, men ogsaa paa Havet, hvor mange Mennesker i vore Dage har deres Ar- bejdsfelt. At der, ved overdreven Ud- nyttelse af Arbejdskræfter, ikke alene beror paa Lønspørgsmaa- let, er maaske unødvendigt at erindre, men i det store og hele føres der stadigt en haard Kamp mod Overdrivelse af Arbejds- tiden. Herhjemme har Organisatio- nerne hovedsageligt arbejdet for at skaffe Arbejderne et nogen- lunde Udbytte deres Arbejdsydelse, og det var antageligt for ogsaa paa Tiden, at der ruske- des lidt i dette Forhold, og der er langt igen, til man kan sige, at Maalet er naaet paa dette Omraade. Et andet vigtigt Spørgsmaal har endnu været trængt i Baggrunden af saavel Arbejderen som Arbejdsgiveren, og det er Arbejdstiden. Vedrørende Regulering af Ar- bejdstiden er Islænderne ogsaa et godt Stykke foran os. — Al- tinget har forleden vedtaget, at Arbejdstiden ombord i de is- landske Trawlere ordnes saa- ledes, at der gives Folkene 8 Timers Hvile i Døgnet, Hvad siger de færøske Flækkere her- til, som ombord i de engelske Trawlere ikke saa sjældent hele Døgnet rundt maa arbejde, uden at der gives dem et Øjebliks tiden maa derfor ogsaa her skubbes i Forgrunden, saaledes at Arbejeerne, hvor de end ere beskæftigede, kan opnaa at faa Døgnets 24 Timer mere ligeligt fordelt paa: Arbejde, Frihed og Hvile. Næsta ólegið! 1 I 77. „Frem“, hefti av tímaritinum sum kemur í nærum annaðhvort hús í kongaríkinum, skrivar danskur vísindamaður, dr. phil. H. N. R. Rørdam, grein, ið verd er at gáa vegna less, at hon nemur við ein hin versta svull mannfelagsins. Í hesi grein rødar dr. Rørdam ið henda kann næsta um, hvat veraldarbardagan, tá ið næsta 6løgid fer at skola yvir manna- ættina. At næsti bardagin kemur, tað verið ein royndur lutur. alar hann um, sum hevði Hann hómar longu hetta næsta 6løgid reisandi sín blodrjødda kamb uppfyri havsbrúnna; hann sær tað stáðiligari megi inn yvir manna- koma skolandi við ómót- heimin leggjandi alt lív oyði eftir sær, so einki verður at finna av hini sorgleysu fagur- leikaelskandi og gleditrådandi mannafjøldini, tá útfjarar, uttan rotnandi ræð og grínandi beina- grindir, um ikki okkurt fæst til bót fyri vandan í tíð. Tað óhugnaligasta, sum er við hesi grein, er tað, at dr. Rørdam hyggur við køldum og klókum allari eygum at hesari grimd, uttan at lesarin hevur kenslu av, at har rørist ein einasta hugsan aftanfyri, ið vil troka seg fram, borin av menskum sálar- hita fyri at mótmæla teimum, sum eru atvoldin at hesari hjarsaleysu grimd, rópa til teirra eitt harmdarrandi varluróp. Um tað so tíggjusinni var máttloysi móti yvirvøldini, so var tað tó bankandi tað prógy fyri einum mannahjarta; men sakna vit sáran í hesari annars góðu grein. Grein Rørdams er tó ikki mannafjandsk, nei tvorturímóti, hon er mannavinarlig í vanliga merking av orðinum. Síggjandi næsta 6løgid koma, og vónleysur um, at nakað kann forða tí, roynir dr. Rørdam við køldum blóði og so greitt sum møguligt at leggja okkum lag á, hvussu vit skulu bjarga okkum, táið ábrestur. Áður í fyrndini, tá maður stóð mót manni í bardøgum við svarði í horfd, og tá tað galt um „Magt og Mandoms prud“, sum nakað reystmannsligt yvir bardøgum; tuð niður, tá krútið og banarørini skrivað stendur, var tó reystmannsliga sokk langt Fritid, Regulering af Arbejds- | vóru uppfunnin, so at eitt ómenni, sum fjaldi seg í einum króki, kundi skjóta ein rættan uttan at hann mann deyðan, visti av; men enn longur er hitt reystmannsliga við bardagan hvorvid og hitt ómennisliga komið fram, síðan eitirguvan fremsta At hetta eitur- (Giftgassen) er vorðin våpnid í bardøgum. lynska = sniðmorðvápnið, guvan, er tað våpn, sum fremst næsta verður í meginbardaga heimsins, prógvar dr. Rerdam eins greitt og kalt, sum hann leggur okkum ráð ímóti tí. Hann bendur fyrst á avvápn- Washington í 1921—22, har stórveldini: Ame- rika, Ongland, Frakland, Italia aðarfundin í og Japan hátíðarliga og heilag- liga ætlaðu at samtykkja bann sum vápn i móti eiturguvu komandi bardøgum. Har legði Frakland fyrst burtur úr parti, og er tað nú ikki bert Tyska- Frakland tá bera ótta fyri, men eisini hini land, sum mundi ríkini, ið tilsteðis vóru, og mong onnur afturat, sum leggja hvort annað fyri í øsandi kappi um, hver ið kann koma fyrstur og kann vera best útbúgvin til at nýta eiturguvuna, tå á brestur. Milliónir og aflur milliónir lafa ríkisstjórnirnar av fólksins pen- ingi til hetta fúla og hjartaleysa endamál, túsundir av ytarstu vísindamonnum heimsins starva , nátt og dag fyri at finna upp eiturloftslog, sum eru ramari til dráps og lagaligari til út- breiðslu enn tey, ið áður eru kend. orskapurin Tyduligast sýnir seg, tá vit síggja, at javnsíðis við fot! hinar starva adrir ikki minni dugandi og ifdnir vísindamenn fyri at finna upp råd, hvarvid kunnu verja ímóti menn seg eiturguvuni. — Tað er nú langt tad bardaganum mikla, at eiturguvu- síðani, var undir veraldar- grímurnar (Gasmaskerne) komu í brúk; tær eru nú nógv bettar og umvaldar á mangan hátt, bæði so tær eru lættari at bera og verja betur enn áður. Høvudsendamålid við grein dr. Rørdams í „Frem“ man vera at elva fólki til at venja seg at brúka hesar eiturguvugrimur í tíð; so at tey kunnu bjarga sær, tá „næsta ólogið< kemur. Dr. Rørdam miðar ímóti at fáa tað til eiturguvugrímu fyri andlitinum, móta at við ganga tí ho heldur hann fara at bera til. grimu«, tað er loysunnarorðið: Abbar móðir, born og vaksin, ollum »Hvørt menniskja sína og ommur, faðir og mugu læra at hava hesari grímu uppi á sær dag og nátt, vakandi og sovandi, undir ollum arbeið , og i sorg, í spæli og vinnu, altíð! såttarseingini, í gleði og Ja, dr. at prógva, at tað er heilsufremj- Rordam roynir eisini andi bæði fyri lungur og hjarta at hava hesa grímu fyri and- litinum, sjålvt um einki óvanligt ferð. tað ikki bert ein gríma, ið neyðug er á Endiliga er er, tað verður ivaleyst neyðugt at bera heilan fyri at verja holdið, tá um ræður. Eitt ágrýtið arbeið gera lærdir doktarar nú um heimin eins og dr. Rørdam fyri at fáa tað til móla, at ganga við eiturguvu- grímu og í eiturguvubúnað. Um hetta í radio og skrivaðar bøkur; men móti sjálvum eiturguvubrúkinum tala fáir. Eydnast hetta, at fáa hendan evnið vera hildnar reður mótan í lag, er oll menniskjan luttikin í óðamannaverkinum, tí so kann tað aldri svitast, at ein verð- høvudsidnadur heimsins ur, ødrumegin at tilvirka og uppfinna eiturguvuslog og hinu- megin at tilvirka og uppfinna eiturguvugrímur og búnar. Báðir partar hava tá eisini funnið ein lekidóm fyri óróliga samvitsku, um tilik var teim til báða, tí tå Hitt gamla militær-sjaggið um verju eru jú ráð móti óráðum og mótverju heldur tá fram. Í hesum villa trølladansi er tað ein, fullum sum flennur av tað er pengadjevulin, tí aftanfyri alt hin vidagitni kong højfinans blás- andi til eldin frå báðum síðum. pen- svornu huga, og — Stórkapitalistarnir — ingafýrstarnir, hansara tænarar, skumpa í sínar leður Få vinningin, åg60an, profittin av øllum arbeidinum og idinskap- inum. I síðsta bardaga var vinn- ingurin stórur; men tá bardagin og heimurin lá var liðugur lamdur, sárur og oyðin, fjaraði Nú nýggjan vinningurin. ræður um af birla ein eld, so er vinningurin vísur aftur! Kunnu menniskjur vera so ónd, so hjartaleys, so Gudleys, at tey vitandi gera hetta? spyrja vit. Svarið má vera spurningurin: Hvar hevur hitt ónda sáðið uppruna sín? Tráanin eftir verðsligari makt og ræði, ágrynd- in eftir góðsi og peningi. Hin sterka tráannin eftir at metta teir lystir, sum búgva okkum í holdi ollum sum einum, tær eru akurin, hvarf hitt illa sáðið kann , grógva, á somu líð sum tær eru gróðralendi fyri ellum verðs- ligum framburði. So flokt er málið, og so vont at greiða. Øll 5 eru vit meira ella minni lut- tikin í tí, og oll kunnu vit tí leggja okkara lítla til at koma burtur úr trølladansinum, ti ivaleyst er tað ikki við útvortis eiturguvugrímum og búnum, ið ondskapurin skal verða vunnin; men við broyting av manna- eiturguvubúnað | spælið stendur | ararbeið Porto. Blaðið 9 á . 148. . ry. sålini frå grundini av, vid ein- ari endurmeting av teim so- nevndu andaligu virðunum, m. a. sum t. d. nú verða borin fram til bornini í skúlunum. Tá vit hoyra um, at eitt loft- far, ein flúgvumaskina, í næsta stórbardaga eina myrka nátt kann fara sveimandi tvørtur yvir land og bý og bertvið at kasta niður nakrar knøttar, til stoddar sum dúvuegg, so at einki livandi kykt eftir, tá kemur, men bert deyðans kaldi verður dagur friður inni og úti, ja, so Óttast vit sáran; men tá so nakar sigir okkum, at hetta er fruktin av teirri kenslu í og upplyftan av konga- og bardagasøguni, sum vit hava haft í skúlum okkara frá fyrndini, ella at tað er úrslitið úr hinum kalda og Gudleysa lær- dómi í nåttårufrødi, sum manna- meira enn hundrað ár haft til skáka vit hevur og yppa eksl. ættin í hevur trúnartátu, so Tað er sjálvsagt ikki meguligt at peika á nakað einstakt, sum tað eitur „næsti bardagin“, „næsta ársaka fil ræðuliga, sum ólogið“; men mangt er, sum ber at sama borði, og harímillum er kensluandin, ella rættari | óandin, í mongum av nútímans lærugreinum ikki minstur. Heyði ein partur av fteirri megi, sum nú verður løgd í at framleiða eiturguvugrímur og kenna fólki brúkið og gagnið av teimum, verið legd í eitt øsing- ímóti teimum, sum gera og hava vinning av at lata gera eiturguvuevnir, so var vón um betri úrslit. Kundi tað verið møguligt at reist mannamúgvur heimsins upp til mótstøðu móti havast at tílíkum teimum, sum djevulskapi, so vildu vísinda- menn, sum granska náttúruna við tí endamáli, at finna upp eiturguvuevnir, verið handtiknir og fyribeindir á sama hátt, sum nú vanligir brotsmenn. Teir, sum seta pening í tílíkar skaðafyri- tøkur, vildu tá fingið sama dóm sum nú fremja sum teir fáa, hvítan trælahandil« og onnur grimdar og skemdarverk. Mannamúgvur heimsins hava ongan vinning av bardøgum og eiturguvunýtslu, tær máttu tí verið lættar at reist ímóti teim- um, sum tílíkt fremja; men so tykist ikki at vera, tí mangir av teimum sita høgt uppi og eru undir halgari vernd. Tað er harfyri ikki minni at lova teimum, sum ágrýtnir royna at starvast ímóti øllum hesum illskapi, ið stendst út av ósemjuni millum tjóðirnar. Javnaðarmenn flokkur sum standa, (vesaldóm) til tross, saman í dag- ligum stríð móti kríggj og ellum, sum kann fremja tað, Hitt bjarta eru einasti politiski um allan heim RN