týsdagur 23. mai 1933síða 1

FRÆLSI -FØROYA- SOCIALDEMOKRAT JAVNADUR BRODURSKAPUR Nr. 21. | = oyr. á 3. og 4. Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 oyr. á forsíðuni, síðu. avsláttur í prísinum. Við storri lýsingum fæst Tirsdag hin 23. maí 1933. Kostar kr. 1,50 fj6dringsårid og skriystovun! verður bilagt á posthúsinum, brævsavnarstødum Telf. Blaðið Porto. 143 7. árg. Týskland. Tá ein lesur um vidurskiftini hann seg at frá- Sannar. í Týsklandi, fær ómoguliga til at trigva, søgnirnar kunna vera Eitt sovorðið botnleyst dypi av ræðuligheit nú í 1933, hvussu er tað moguligt? Og oll fólk kring um heimin eru kvirr, eingin harmast meir »til ógerðir, har sigast at enn pass« yvir allar tær verða út- inlar. — Tó, hvat er at gera lað er ein spurningur sum Ógv- iliga torforur er at loysa, enn Í hvussu er veit eingin hvat hann skal gera. Er tað satt, sum skrivað stendur haðani frá, eru vit á mangan hátt ein høvudsuppgåva var at verja komin aftur í midøld, lá »hina rættu trånna« og for- koma ollum tí, sum var í stríði við hana. Bálini brunnu og sendu ein fyri teirra »Gud« dåm- ligan royk av viði og brendum kjøti upp móti hoga himli; í »torturkamrunum« ljóðaðu gnístini og stunaðin frá hesum neyðardýrum, sum »Gudi« til æru vóru pind á ein hált, sum vit ikki duga ella orka at hugsa okkum. Hetta var í eini tíð sum vil nevna myrka og í londum, enn standa sum vil rokna al men í tí høgt mentaða Týsk- vorðið? langt afturi í menlan nú landi! Øl óseku menniskju, ung og gomul hvussu er har hesi þínsluðu dripnu, og mann og kvinna ljóða ikki neyðarróp leirra út um heimin øv hogl móli himli?! Finst einki 5 Ð ( stórmenni nú á jørd, sum eins og Emila Zola á sinni torir at tveila sítt: „Ég klagi teir. . . .“ út yvir verðina, so lað ljóðar inn í hvorja vrá og inn í hvort mannabjarta, eisini til oll tey, sum í orðum hava „beridnet deres Deltagelse í den svære Nød, hvori deres Menighedsfæl- ler er stedt", sum tað so vakurt ljóðar. Bill dømi uppá tað midalølds slødu, sum hin „andiliga ment- aði“(1!) fólkinum, lað hava (eru piskadir ll at hava), parturin av lí lýska studentarnir ja, ljóðar ikki syrgjuligt! er bálið í Berlin, hvar brendar vóru allar bøkur, sum av Hitler- bandini vóru dømdar til heljar. Um helta skrivast: Kætterbaalet. Í Nat i Spøgelse-Timen tændte den nye Middelalders Tyskland Berlin et Kætterbaal, der skal 20,000 forbudte marxisliske og jødiske paa Operapladsen í fortære utyske, Boger. Boger, Aktionen er naturligvis barnlig Tanker kan nok fænge, men brænde dem kan man nú ikke barnlig i sit vandalske Barbari, men vel værd at tage med i Betragtning, et Tidens Tegn i en Verden, der er af Lave. Grundigt er de nazistiske Van- daler gaaet til Værks; det maa man lade dem, naar man læser deres svulmende Index over skadelige Bøger, og dog en Inkonsekvens falder i Blandt de til Opbræn- ding dømte jødiske Bøger finder den enkelt Øjnene: man mærkeligt nok ikke mest læste af alle jødiske Bøger, skønt den dog indeholder visse Kapitaler af ligefrem paatræn- gende Aktualitet, f. Eks. del gamle Testamentes Afsnit om Jødernes Uddrivelse af Ægyp- ten. Vil montro denne Bog skrevet af Jøder om Jøder, i Længden kunne tuales i del nye Tyskland? Vil dens blide Bud om Næstkærlighed ikke en skønne Dag blive kendt skude ligt, opløsende for Aanden í Brunskjorte-Arméen ? I hvert Fald, en ny el nyl Afguderi er ved at fødes. I delt Symplomerne kendte nok, og hvordan den nye Religion, sløre er Tro gror i de smaa, kan man f. Dødsannonce som Ber- Eks. læse i en denne, offentliggjort i en liner-Avis: Heinrich Scheibel er stille død í Neulusheim í Troen paa Adolf Hitler, vor Førers Sejr.« »Herrn Saaledes døde Heinrich Schei- bel i Troen paa en ny Jord og g gaar 55 paa en ny Himmel. Og samlidi Selymorderne heden, sikre allerede at have været Helvede. i el nyt „skipafelagið Føroyar og útflutningurin. Vit síggja eina kunngering i »Dimmalætting«, har Skipafel- agið Føroyar sigur frå, at »Hav- hestur« skal til Spaniu, og felagið bjóðar reiðarum og keypmonn- um at senda fisk við. Mangar ferðir hevur tað sýnt seg sert fyri okkum, at ein damp- ari fyri og annar eftir verður leigaður til at fora fisk hiðani til Onglands og Spaniu, meðan okkara egna skip »Havhesturin« ella Er tað so gongur vid tomari neyvan hålvari last. at leiðin, »Havheslurin« gongur er óhóskandi kann ivaleyst hetta broytast, men eru aðrar grundir til steðar, má ein royna al leita tær fram. Kann tað hugsast, at hetta, al felagið er foroyskt, hevur nakra ávirkan, so at møguligvis ley sum kenna seg meiri donsk enn foroysk, heldur lata teirra fisk fara við einum ødrnm skipi nei tað er vissiliga óhugsandi! Skuldi tað verið so, at foroy- skir keypmenn ella reiðarar av illvilja móti skipafelaginum For- oyar heldur lata teirra fisk flyta burtur við fremmandum skipum við okkara enn skipum, eiga leir at verða settir fram í egnu fult dugsljós, so oll kunna læra 5 hesar menn al kenna: hvussu góðir Føroyingar teir eru. Lat okkum ló vóna, at hetta skrivað, ein her er bara er hugsan, sum onga grund hevur, sóða last við, vilja vit ynskja at tann, al | g eitt nylt men al orsøkin bert er ferða-plunurin hevur verið so- | hetta er byrjanin til leiðis lagdur, at leir ikki hava | frugtagott samarbeiði her á okk- fingið sent teir fisk við. Men | ara lítla landi. Tí lad er og so må felagið royna í tí kom má verða so, ut vit oll >taka andi líðatlata »Havhestin« verða | lógvatak saman« til frama fyri leim til vildar, sum ló so fegin | land og fólk. i. ris « i Á z vilja nýta hann! | FKitl vott og happadrúgvl sam- beint nú | arbeiði ynskja vit teimum! Burt Er tað so, sum vil hovrt, at »Havhesturin« á ferð mil hava við ollum tí sum skilir her hjá komandi Spaniu fær | okkum! EGON ERWIN KISCH: = Nýggj frásegn um ikisdagbrandin í Berlin. Hin verdinskendi tidindamadurin, Egon Erwin Kisch, sum nåttina aftaná rikisdagsbrandin var tíkin og fongsl- aðar, er sloppin til rýmingar úr Spandau og út av Tysklandi hevur givið hesa frásegn um ríkisdagsbrandin og annað, ið stendur í sambandi við hesa brotsgerd „nazistanna“ hevði Sogan um ríkisbrandin frá tí | fingið snevilin av einum fyrstu lotu til dags prógvar, | væl fyrireikaðum báli, ið skuldi hvussu lorkutir og óskoytnir | loga úr hjallara og í loft; at ein teir hava verið, ið nú ráða f | politistur fgjøgnum eitt vindeyga Tysklandi. Sum vápn í teirra | hevði sæð brandstiftararnar og harðræði og morðræði ímóti | skotið ein av »fakkel«-beraru- arbeiðarafólkinum skuldi henda | num, slóð eisini ut lesa í hesum hending nýtast og nýtast út | fjarrilid. Men hvar er hetta stóra i æsir. | brandstiflaraliðið sloppið burtur? Men leir skuldu betur hafl | Hvar fóru leir, táið eldurin var gjøgnumhugsað hesa brotsverð, | ruppdagaðure? Torgler, ríkis- áðrenn teir | dagsmaður, og ein annar »harri« fóru í holl við hana | leir skuldu ikki bíðað við hesi | skulu hava verið sæddir at rýma ríkisdegnum kl. 9,10. Eingin brotsgerð, líka til ríkisdugsvalini | úr lavt merki til vóru á kroppinum á leimum, | hevur randstift- so ut oll bíðaðu eftir lí hending, | aralidid við faklum, hvorki láið ið skuldi il Irvggja | tað kom, ella láið tað fór. fyri al blóði »nazi« til teirra a harð Hvussu koma óviðkomandi inn ( 5 ræði, til teirra kúgan av arbeid í ríkisdagsborgina? Eru »faklar«, arabloðunum, til at forbjøda | bylfur vid benzin og annað eld arbeidaraflokkunum at »agitern« | kvæmt nógmikil »legimimation til at Ø Ig undan valinum, handtaka | ið gevur ulgongd? fongsla rikisdagsmenn at Einki skuldi síggjast til Gfridn )Ó Ð áslaðnum, eingii beidaraflokksins. kropparnar á eldkyndarur, oljukannur, eld førum, sam preusarblødini røkn tuð eftir Hvorjum | Ongul Spurningurin er: skuldi henda brotsgerð gagna? |stutt sagt: einki av teim Svarið er: Teimum, sum hon | hevur gagnað. »Nazislarnir« | aðu líkasolítið sum upp, fingu høvi (il at steingja teirra | sást ein einasti blóð-blettur mótstoðumenn úti úr ríkisdegn- | tí av politistinum skotna manni. um, knógva teir stríðandi ar- | Alt, ið funnið varð, var ein beiðaraflokkar, fingu byrjað hitt | hålvnakin maður. Hann hevði boðaða langa-knívs-gildi: >natio einki annað hjá sær ultan tað, nalsoeialismund. ið »nazistarnir« høvdu brúk fyri: kommunistiska tilst60 eina eld- tekin, ið skuldi skapa Tyskland llla fyrireikað var helta partabók. Hann einki annað, enn til ein »arena« fyri fjøldarmord | teir høvdu brúk fyri: at hann móti verjuleysum. Um »nazist- | ikki bert hevði føling við ti arnir«, ella teir ið skipaðu fyri, | kommunistiska = arbeiðarapartí hovdu skrivað líðindini um | inum, men eisini lí socialdemo brandin nakrar dagar framman kratiska fólkapartíinum. undan brandinum, so hevði Brolsmannsins hálendska kanska ikki so nógvur morðskur | »pass« var gjørt almannakunn- og lá vísti lað seg, at passið falskt; tí Í ugt, 5 sannleiki sloppið inn í allar tær lygusamu frågreidingar, ið »na- | var passinum var zistarnir« hava kunngjørt. »Liibhe« stavað við tveimum »Telegrafen-Union« vísti í | stríkum omanfyri u-inum, eitt stundini al síga frá, at ein | umljóð, ið íkki finnst í hå- mongd av — »fakkel«e-berarum | lendskum. kynt eld ríkisdagsborgini, og at politiið Frá brandstaðnum varð kunn- gjort: høvdu ymsastaðni í Tað er nú sligid fast, at Í | | | samarbeiði kommunistarnir hava kynt eldin, og harðar treytir vilja verða áseltur móti lí kommunistisku rørsluni. Meðan bálið brann, sigur Hit- ler við tíðindamannin frá >Daily K.xpress«: »Tygum eru her vitni stórum Hetta til byrjanin av einum søguligum líðarskeiði. bálið er inngangurin.“ Annans var brandnállin so rík uppá ummælir, avgerðir og samlykltir og stevningar, sum 0 5 neyvan fyrr eitt heilt ár. Longu dagin eftir kundu mørgunblød- ini, bæði innanfyri og ultanfyri Iýskland, siga frá teim eyga- blikkiligu í gildi settu lógum, „vegna brandin í rikisdagsborg- ini«. Og innanríkisministari Gø- ering fekk lop fyri síni hevni- sótt móti (í tyska arbeiðarafólk- inum og skyldaði uppá frásagnir, sum hin hålendski »fangin« var framkomin vid. Hann kravdi ikki bert, at allir kommunist- iskir ríkisdagsmenn skuldu set- ast fastir, ikki bert at oll teirra valguppróp skuldu for- eitt blød og bj6dast partí sum við seinasta valg mynstraði 6 milli- ónir slemmur hann vendi socialdemokra- blaðforboði, tí hevði tilstaðið at sær eisini ímóti (finum við »brandstiftarin hava staðið í sambandi við bæði hitt kommunistiska arbeiðara- socialdemokrat- Við hesari til- partíið og hitt iska fólkaparlíið ståing er hitt socialdemokraliska kommunistisku samslarvið opin be raða Øl verðin læs bilsin hesi tíð indi um semjuna millum social- demokratar og kommunistar, lí mangan hevði verið roynt at fáa semju f lag, men tað mis evdnadist altíð. Endaliga var hetia komið í lag. Ein illa komin unglingi hevði jú brand nátlina tað Hann var ein sagt av brandstiflarunum tuð tó haldast, at alla greiðu uppá reiða hond við tuð Í ogið na hann ikki hexði sína frá sama. Tí meðan hann veit at siga hverjir, ið vóru við al seta eld á, so sigur hann einki um, hver tuð er, sum hevur spunnið hetta verk í; hvar ið tilfarið til at seta eld á var fingið frá, og hvssu leir sluppu ål og inn Otålmadir, meðan »nazistarnir« (S-A-tropparnir) vardu rikisdags- borgina, sigur hann heldur einki um. Páið ikki oll pressan enn var í Hitlers hondum, bar tað til at siga hetta í Dresden: »Teir so- cialdemokratisku ålilismenninir hava gjørt Gøering kunnugan við, at Martinus van der Løbbe í Brockwilz hevur givið seg út haft framstandandi Vidari gangandi fyri »nationalsocialist« og við »nazi-menn«,«