leygardagur 10. november 1934síða 1

SOCIAL: FRÆLSI *"FOROYA : JAVNAÐUR BRÓÐURSKAPUR 20 oyr. á 3. ansmalil Á og 4. síðu. avsláttur í prísinum. Við storri lýsingum fæst | arætturin ella Hin lívstryggjaði brúks- og virkisrætturin? Hin privatkapitalistiski rætturin stendur sum hin stóri meinbogin og forðar samfelagsins og fjøldarinnar holla vekstri og lívsrætti. >Hin privatkapitalistiski ognar- rætturin er ein >halgidómur-. Hunn má ikki nertast vidl« So hevur rungað um alla verðina ígjognum eldir. Ein garður — mannaður úr ollum ættum, øll- um kløssum, ríkum sum fålæk- um — hevur reist seg um henda »rælt«. Hann, id hevur hættað sær at lopið á og brotið lið á garðin, hevur rent bollan ímóti og sligid seg til avlívs. Enn er hesin garður sterkur. Men trúgvin uppá, at hin privatkapitalistiski ognar- rætturin er ókronkjuligur, ein halgidómur, hon er viknað, ja manga staðni knasað í skeljasand. »Halgidémurin« er bliknaður. Fleiri og fleiri duga at síggja hin oyðandi og fyri samfelagið rottuflokkin hesum skurðgudi. pestberandi tysa út úr Teir, ið hava hug at leypa á hendan »halgidém«, — kronkja hann, tyna hann av foldum — gerast ti fleir og fleir, norast í hvørjum, makt kennist hardari og beiskari fyri sum hansara oyðandi hvønn dag, sum fer. »Halgi- démurin« er í vanda, klípurnar delta fleiri og fleiri undan teim verju- berandi steinunum í garðinum. Kapitalistarnir og teirra strå- menn síggja vandan. Teir dubba seg tí sum aldri áður - dubba seg til hitt av- gerandi stríðið. Privatkapitalistarnir og strá- menn teirra hava fingið ein kvokk. Hin ognarleysa fjøldin kennist reisa seg við óskerdum mátti og dirvi. Tað er lí skilj- andi, at teir, ið verunliga eiga henda »halgid6m«, privatkapita- listarnir, taka seg saman, og við stråmonnum sínum — í Føroy- um eru at kalla einans strámenn — leggja alla orkuna á fyri at styrkja garðin og sláa allar »tyfvlarar« niður við harðari hond — knyltnevin, kanónur, eldur og krút, hin eirdarleysi jakstur, einki, einki verður ónýtt. Einki halgibrot er vanheilagt, lá ið talan er um at verja prival- kapitalismunnar »halgidém«, hin privata ognarrættin, framihjå- rættin hjå einstaklinginum til at uttan mun til fólkið í heild. Hygg hvussu farið verður róta alt at sær onnur, landið og síni fram móli arbeiðaraflokkinum, teirri ognarleysu fjøldini í Tyska- landi, Eysturríki, Italiu, í Spaniu, og aðra staðni. Herviligt! Óhugs- andi í menladum og kristnum londum, vildu vit sagt, um ikki Men nevnt: einki halgibrot er óheilagt sjón var fyri søgn. sum hjá menniskja rovdjórunum, tå ið lalan er um at verja og okja um ránsmannarættin. Ránsmannarættur og ikki sannur ognarrættur er hin privatkapitalistiski rætturin. Lalum okkum taka domir: Maður hevur keypt sær eina troð. Hann kemur at skylda og má tess vegna reisa lán fyri at rinda skuldina, og setur hann so trødina í pant. = Óhapp ella ringar tíðir — skaptaravprivalt- kapitalismuni — gera, at hann ikki drátt ikki kann rinda rentur og av- Tol hygg at rættstundis. verður givið ollum »tvangsauksjonunum« í >Dim- malætling«. Betal, sigur saktør- arin. Men eini sakforaboð geva ikki pening. Maðurin kann ikki rinda skuldina og so rykur trødin, kanska hús og heim vid, til tann, ið hevur pening, pri- valkapitalistin. Tað eru pláss eisini í Føroym — hvarí hann, privatkapilalisturin, á henda hátt hevur ránað sær størsta partin av allari jørdini við strond og ollum lunnindum í bygdini, sóknini. Ein fiskimadur keypir sær skip, fær tað at eiga sum privat- ogn. Hann kemur í klørnar á einum »hensynsleysum« útgerð- — og skipið fer, sum (). s. armanni maðurin segði, fyri keks. fr. o. 5. fr. Hella er hin privati ognar- rætturin — hin sterkari fer av Leygardauy hin 10. novbr. 1934. | stað við honum, slåandi til jarðar og knasandi hin minna á ferð síni. Hin kalda lívsslokkjandi hondin. oll, staðni av ti Strondin, at kalla civist sum nevnt manga privata, ofta av ódugnukroppum ella av leim, ið hava ov nógv av eðrum (il egið brúks og virkis, og hvors ognarrætlur less vegna liggur sum ein køld og deyd hond yvirmoguligleikunum, sum ognarrætturin goymir. Um hitt almenna ella samtøkur sum arbeiðsmannafelog = og — fiski- mannafeløg vilja seta virki á stovn, sleppst ikki framat. Hin privati ognarrætturin steingir hitt almenna og ta ognarleysu fjøldinu Ati, leggur eina livssløkkjandi hond å virkisevnini og trongdina til liv, menniskjaligt liv. mørkin Ein her, onnur mørkin har mosa, lí hevur liggja í cigarin annað at takast við. Hundraðar av virkandi hondum vilja einki heldur enn al sleppa at vella mosajørdina til fruktbara jørð. Men tær sleppa ikki fram at, tí ránsmannarætlurin forðar. Lívslangur brúksrættur við arvafesti til teir dúgiligu er hin sanni ognarrætturin. Lalum samfelagið eiga strond- ina, jorðina, produksjónarmidl- arnar, og hin dugiligi fær lá hin sanna ognarrætlin, ið er brúks- og virkisrætturin. Tey virkandi evnini verða lá ikki forðað av nakrari kaldari ráns- mannahond. Dugnamenn fáa jørðina í lívsfesli, ið arvast av eftirmanninum, um dugur er Í honum. I felagsvirkinum verður hin dugiligasli og ikki hin vid peningaposanum »privileger- aðic oddamaðurin, leiðarin, Eingin auksjón, eingin hóttandi verða tá at sakforari rykkja grundina undan tí strevandi dugnamanninum. Hann og ætt hansara verða tå at sita á sínum sum samfelagsins tænarar. Sam- felagið ella hin ognurleysi flokk- urin, sum er fjøldin, verða íkki lá útistongd frá framtaki, frá at leggja sær grundarlag undir egið virki, egna lívsbjarging. Eingin ódugnumansins framíhjárættur verður lá at forða tí ídna dugna- manninum at virka samfelagnum — heildini — og sær sjálvum til fulla ivingur í, hvert er tuð beina: privat ella samfelags ogn? nyltu. Tí er eingin Kostar kr. 1,50 fjóðringsárið 5 Føroya fiskimenn! Føroya liskimannafelag! Vit hava eitt felag fyri at taka okkum frum til okkara rætt og Tuð annad, enn vil hava vunnið væl sómdir. kann ikki sigust fram, tå ið vit minnast (til, hvussu vorðið var, áðrenn fel- agið varð stovnað. Men hóast okkara felug er nóg so gumalt nú, er tað ikki sterkt, ikki fyri- reikað og búgvið til at taka ein Få avgerandi styrkiprøva við út- gerdamenninar, um teir sela Í botn, heldur enn at veita okk- fullar Hetta er ov mikið hæltisligt, tí mong un), okkara krøvum, såmdir. Hetta er skeivt. nýggj tøkini eru at laka, so væl sum tað vunna at verja. Seinasta vár kom til skarp- skeringar. Vit fiskimenn logdu út við tydningarmiklum krøv- um, krøvum, sum hver ein Føroyingur Men vit måltu gevast! Hvf? Tad var ræltvisthugsandi mátti halda vóru rímilig. ímillum okk- ikki lí, at nakar ara fiskimenn var av teirri mein- 5, at vit kundu síggja burtur la at reið- in g I JO hesum krøvum, e = fri ararnir ikki kundu ganga okk- Nei! Hver ynskti at fáa um á metið. einasti fiskimaður tey framseltu krov og ynski framd. Hver einasti fiskimadur helt, at úlgerðarmenninir væl kundu, um teir høvdu vilja og hjarta- gingið við til at lag til tess, sjøgnumført fiskimanna ynskini. Men tud, sum bilaði, var, at meirilutin ikki hætti sær undir | eina streiku ella »lockout«. Vit kansin og trumfin uppá høvdu g hondina. Eg haldi ti, at fiski- menninir skuldu hildid fast um krovini í vá - vit høvdu vunnið. Men eg skilji, at hús- menn við stórari fumilju og skilji, at oftani við skuld eg leir vóru bangnir fyri einum verkfalli ella verkbandi. Heima- jú eingin, og halda út bornini fiskiskapurin var mildlarnarnar tl at verksfalli, so konan og ikki doyðu í tí rámausti svelli, vóru eingir. Tað, ið bagdi, var, al vilt høvdu ongan streikukassa, vit høvdu ongan stuðul í rygg- inum. Hetta var í fjor. Hetta kann uppaflur taka seg hvort einasla ár. Men hetta kann og má ikki so verða. Henda okk- ara veikleika í felaginum megu vit fáa bettan. Vil ein streikukassa, ið kann stuðla okkum fiskimenn al lyggja lívið, Vil mega ikki bert nú við tað suma megu hava um verða logd. skipini stovna okkura streikukassa. Vit megu eisini koma okkum í félagsskap við okkara klassa- kammuratar í útlandinum, fyrst verður bilagt á posthåsinum, brævsavnarstødum og skrivstovuni. Telf. 143. Í 8. årg. Blaðið Porto. og fremst í Danmark. Hvussu nógv rinda ikki arbeiðararnir og fiskimenninir í útlandinum árliga í ein streikukassa fyri at kunna halda eill fyri lívið neyð- turvuligt stríð út? Teir síggja og hava sæð, ut tað dýrasta, ið er, lad er at spara henda pen- ing. Tað er tungt og ilt at lata hann, men tað er hætlisligari, ikki at lata hann. Vit hava í ríkligum måli ásannað tað. Nú stendur stríð fyri dur- unum. Men vit eru sum sagt ikki betur staddir Tað er tí í handla. Ég enn í vár. evstu stund at loyvi mær lí at heita á Føroya fiskimannafelag- sins stjórn um at taka sær um reigg) og gera álvara av at stovna ein streikukassa. hugsa mær annað, enn at flestu við Stjórnin Eg kann ikki limirnir eru samdir mær, at hella má gerast. eigir eisini at fáa skipa soleiðis, at vit koma at standa solidar- iskir við okkara útlendsku klassakammirálar, koma í fel- agsskap við teir. Eru vit í fel- agsskapi við okkara útlendsku klassakammiráfar, vilja leir skylda og teir at hjálpa sig: g eiga okkum i ti fyrsta takinum, um tað brestur á í vár. Foroya fiskimannafelag, Før- oya fiskimenn, latum okkum nå alt fyri eitt fara undir at stovna ein streikukassa og komu okkum í solidariskan felagsskap við starvsfelagarnar har úti. Standa vit saman sum Føroya synir reystir, útinna vit mangt eilt roysnisverkið. Samanhald má vera, allir sum ein, og ein sum allir. Fiskimaður. Føroya útfluttningur ie enn ongatíð, Betri er seint verdur ofta tikid til; og vist er seint at 1933« yvir ålflutiningin av føroyskum lað, at nú er væl so hava fingið »statistikkin verum lidnan. Um henda »statistikk« kann tó sigast, tó at vit hava fingið hann á sjálvum politikontórinum, at hann neyvan man vera heilt ålftandi; men har er væl einki at gera við tud. Vit mega taka hann, sum hann er, og rokna við, at ið hvussu er ley sterru tølini eru álítandi. Av reyðspreku varð í 1932 útflutt fyri gott 14.000 kr.; men í statistikkinum 1933 er hon ikki við einum orði, tó tað er hverjum kunnugt, at keypmenn nevnd manni keyptu reyðsproku í fjor — og um leir brendu inni við henni, so hevði væl okkurt hoyrst um tað. = j wa på sø, + + É 5 1 Ko f P ig R * i ø et Fr : KO Fr fo Ho vi p a me pe åg Ág Í.