leygardagur 12. oktober 1935síða 1

i FRÆLSI Nr. 41. | Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 20 oyr. á 3. og 4. síðu avsláttur í prísinum. oyr. á forsiduni, Við størri lýsingum fæst JAVNAÐUR Leygardagin 12. oktober 1935. BRÓÐURSKAPUR Kostar kr. 1,50 fjóðringsárið + Porto. Blaðið verður bílagt á posthúsinum, brævsavnarstødum 9. årg. og skrivstovuni. Telf. 143. Regulering ella „Kraftanna fria spæl“? Soeialisma ella eitt planleyst ésamarbeidandi privatkapita- listiskt initiativ", ið er fult av øvund -- Spennandi bein hver fyri annan -- spekulerandi hver í gørum? Grundarlagið, grundidein í øll- um konservativum, afturhald- andi politikki hevur verið og er framvegis, at vinnulívið úl í odd og egg skal greiðast av lí privata av einslaklinginum. Einstaklingurin, hitt privata, skal seta fyritokur á stovn, fram- leiða og selja, vinna og tapa. Hitl almenna skal halda fingrar- nar burturfrá lí dagliga >pulser- andi« lívi í vinnulívinum: Eru eingi skip, skal hitt pri- vala veita tey til vega! Eru eingir marknaður, skal hill privata finna teir! Dugur ikki núverandi veiðiháttur, so må flilfellið ráða, um onkur finnur inná nýggjar leiðir og ganga tær. Stendur í bolni — må ein heldur sokka í kreppustreym- inum, enn at hitt privala skal missa nakað av sínum framihjå- rætti. So er aflurhaldið her sum har. So er mannagongdin og lívshugsjónir sjålvstyrisflokksins og sambandsflokksins. » Móli hesari hugsjón hevur socialisman barst og vil fram- vegis berjast. Socialisman vil, at hitt almenna — í Foroyum. logtingið — skal vera hin hægsti luttakandi, »regulerandi« og avgerandi >fuk- tor eisini í vinnulívinum. Soeialisman vil at evnini, krefturnar skulu spennast saman til eilt virkandi faktorur, hvør virkandi málvíst arbeiði, so hvor arbeiðskraftikki kemur á tvøran hvor fyri annan, men tvørlur- ímóti virka úlfyllandi, styðjandi og fremjandi hvor annan. Socialisman vil avloysa hill miðleysa, fumlandi, privatkapi- talisliska »systemid« við »plan- økonomi« socialisman vil planleggja har id nå babelskur ørskapur og planloysi ráða. Lat dømi, ið eru brennandi nú: okkum nevna eini lvey 1) Javnaðarmenn hava í mong Harrans ár barst fyri sølucen- tral av okkara fiski, so vit vóru forir fyri al selja, sum okkum, okkara landi tarvdi best. Men sambands- og sjálvstýris- menn, ið umboða afturhaldid í Forovum, slappaðu voks í oyr- uni, yptu akslar o. s. fr. Men gakk! Nú lroðkað hesar hevur lívið sjålvt drigið leir eflir oyrunum til at laka hitt fyrsta stigið fyri al fáa plún í okkara fiskasolu. Og verið vissir í tí: lívið skal so sanni- liga draga teir horðu harrar at ganga hesa getu á mál. Men hvat hevur tað ikki kostað at ypt akslar at talu javnaðar- manna ! 2) Eingir vegir tykjast at vera nú fyri at sleppa av við avlops- fiskin. Hitt privata hevur ligid litið harmandi | hevur njálpaleyst hvor á annan og verið til, at aðrir laka nýggjar marknaðir. áskoðari Íslendingar og Ognú er eitt rámaskríggj. Rópt verður eftir lí almenna, bæði reiðarum. almenna er farið at við: >Vit skuldu haft menn her og har,« suffa leir, ið av fiskimonnum Og hill og kvaklast sita við meirlutanum. Men álvara er ikki í hesum suffi. Og hug- urin er eingin, og áræðið minni. Ikki fiskadungarnir eru við al fara í fyri enn eina ferð, lá ið køstin, koma aflurhaldsflokkarnir lað av lí almenna — at ásanna, al má handlast men lá er tað sum vanligt ov seint, so seint, at nógv, nógv ov nógv er raplað, brotnað og farið í skeljar. Hitt disponera ella lata disponera, so almenna skal regulera, ikki virðini fara fyri skeytið. Men fyri at tað kann regulerast og disponerast, so einki fer fyri skeytið — Gud skal vita, at vit einki hava at missa — má eitt reint vilskapiligt >merkantilla og diplomatiskt arbeiði avrikast alla staðni har, ið møguligleikar eru fyri at selja dýrt og keypa laga- liga, um tað er moguligt. g 3) Fiskimåtin hjå okkum fødir fólkið. Nýggir megu takast uppá eins og gjørt Men hill ikki, og lá ið ikki veiðihállar er í oðrum londum. privata orkar royndirnar megu ge ast, má hill almenna slóða her og kosta fiski- flokkar royndirnar, so arbeiðast kann eftir einum føstum lønandi plåni: Trol, snurpinót o. s. fr. línu, snurruvåd, gorn f) Eingin einstaklingur tykisl at orka at loysa spurningin við- janavokkara J= víkjandi endurnýg fiskiflota Men fiskiflolin má endurnvggjust, ffur á annan. hvør Landið må lí laka sær um reiggj hér, og lað má gerst ført fyri at: handla. Men fyri at tað kann vilja og fort reiggj, má lad stimbrast við inn- vera fyri al taka sær um lokum. Tí má okkara fiskivinna leggjast í ein plån, hvarí allir faktorar virka saman, styrkjandi hver annan lil at taka takið: Bankaágóðin av fiskivinnuni má fellu til landið og aftur til fiskivinnuna — og ikki út av landinum ella spjadast í privatar lummar. So må eisini verða vid ágóð- anum av olju, salli og ødrum Landið skal hava hann og til fiskivinnuna fáa sílt stórartiklum : aftur í formi av skipakeypi, handilskreditli o. s. fr. Fiskimenn og vinnulívið í síni heild megu hugsa í plåni — og ganga burtur frá at líta á ein- staklingin. Plánur má avloysa plånloysi; privat- socialisma ístaðinfyri kapilalismu. 6000 kr. til Magnus Skæling hvers arbeiði fyri nýggjum fiskamarknada menn á sinni kvaldu - at døma ettir blaðfrágreiðing, id fram kom. A sinni varð nógv skrivað um, hvussu óforsvarliga eksportfelag- ið lók ímóti tilboðnum, ið Magnus Skæling hevði fingið viðvíkjandi Tað sá út fyri okkum sum smålig persón- fiskasølu til Brasilíu. lig øvund, ella hval lað nú var, ið tók lívið av hesum spíra fyri útviklingi av okkara marknaða. Nú — júst tå ið fiskasølan til Tingsins álit viðvíkjandi Schultz grein: Livikor arbeiðsmanna i Føroyum. Justitsministeriet har ved Skri- velse af 9. August 1935 anmodel | Amtet om en Udtalelse angauende M. Schultz forfattet Arti kel: »Et Nødraab fra Færøerne«, en af »Social-Demokraten« 1935. optaget i for 28. Juli Amtet forelagt Sagen har under 19. August for Færøernes Lagling. Artiklen omhandler særlig Levevilkaarene paa Færøerne, og Forfatteren har fremhævet følgende: Nøden pau Færøerne — Købmændene har Befolknin- Elendige gen í Lommen — Kuttere og mange Forlis — En- gelske Trawlere odelægger Fiske- rel m. Y. — Undertegnede Udvalg, hvortil Sagen er henvist, finder det ikke nødvendigt at skrive en længere Betænkning i denne Sag. En Bladartikel skrevet i som denne, der er en saa gennemførl ubehersket Form, og tilmed inde- holder vildledende Oplysninger om de fakliske Forhold, fortjener Í ingen Opmærksomhed fra Tin- hin gamla marknaðin hevur sett í botn — hevur Magnus Skæling lagt > , mål inn á ting um solu til Brasiliu. Harra Skæling metir ikki bara við ætlan, men við konkretum tilboði. M. Skæling við 6000 kr. ímóti einum Tingið hevur tryggjad møguligum undirskoli við einum royndarsalgi uppá 150 ballur. gets Side, men burde blankt afvises, Færøerne har ikke som den øvrige Del af Riget Arbejdslos- hedsunderstøttelse eller Arbejds- løshedskasser, og man har hid- til ikke fra Laglingels Side anset det herom udvidet til al gælde for muligt at foreslaa Loven Færøerne. Ingen rask Færing ønsker Under- holdsbidrag uden Arbejde. Færin- gen er nøjsom og vant til smaa Indtægter. Ingen Færing behøver at sulte, hvis han er forskaanet for Sygdom. Købmændenes Salgs- avance her er næppe højere end i det øvrige Kongerige. Koloni- alvarer og alle Madvarer g sælges saavidt Udvalget bekendt med en rimelig Avance. Man Ret Fiskerne til Sulleløn. Indtægterne kan ikke med nogen sige, at Rederne antager afhænger af Fiskemængden og og Fiskeren er 5 Fangsten Fiskepriserne, Andelslager i ifølge Overenskomst, afsluttet mellem Fiskernes og Redernes Fugfor- eninger. — Vi har de samme Sygekasse- regler som i del øvrige Konge- rige. Ligeledes har vi andre sociale Love af lignende Indhold som de for det øvrige Rige gæl- efter færøske dende, afpasset | Forhold, At Satserne í Alders- renleloven er smun, har Tinget sin Opmærksomhed henvendt paa, og denne Sag er til Behand- ling í Lagtinget. Invalideloven gælder ikke for Færøerne, men ogsan denne Sag er til Behandling i Tinget. Befolk- ningen og Sygekasseledelsen har ikke før ønsket denne Lov. — Med Hensyn til den voldsomme Kritik vedrørende Kulterne har Udvalget indhentet en Udtalelse fra Skibssynsmand Jacob Joensen. Vit taka fyrsta petti, ið vid- víkur skipanna kvaliteti: »Naar jeg skal give en Ærklæ- ring om den Del af den mig tilsendte Sag, der omfaller de færøske Fiskeskibes Tilstand, finder jeg ikke Anledning til at gaa nærmere ind paa de løse Paa- om Ski- stande, der fremsæltes bene af en uansvarlig Person, der ikke har nogel Kendskab til, hvad han í denne Sammen- hæng behandler, men skal kun udtale, at Skibene, naar de er ganet til Søs efter afslultet Hoved- syn, har været i sødyglig Stand. At Skibe forliser med Mand og Mus har til alle Tider fundet Sted baude her og der og vil desværre nok ogsaa ske í Frem- tiden ; selvfølgelig man der gøres alt, hvad gøres kan, for at for- mindske Mulighederne for Forlis; men helt bortelimineres kan de desværre ikke. Jeg maa i denne Sammenhæng gøre opmærksom paa, at langt de fleste Tilfælde af Forlis for færøske Fiskeskibes har fundet Sted foraarsagel af Skibssammenstød Vedkommende og Handdrivning, hvilke Forlis i hvert Fald ikke behøver al være af, at Skibene foraarsaget er »sammenlappede, svømmende Ligkisler«, som anført i omhand- lede Skrivelse. . . .« Udvalget slutter sig til denne Erklæring ogskal yderligere hen- vise lil nærværende Udvalgs Betænkning i en anden Sag i indeværende Lagtingssamling (Tilsyn vid passagerbåtum, bjarg- ingarbåtum og bjargingargreið- um). Alle Færinger er enige om, at engelske Trawlere har ødelagt Fiskeriet og Fiskegrundene om- kring Færøerne. Tinget har ogsaa i Aar flere Sager til Behandling angaaende delte Spørgsmaal, og man henviser til Tingels Udta- lelser i disse Suger. Spørgsmaalet om Fiskeriin- spektionen behandles i en særlig Sag, hvorlil ogsaa henvises, idet bemærkes, at Bøderne for Over- om Forbud mod Fiskeri med Bundslæbevaad ifølge Loven af 1. April 1925 kan trædelse af Loven stige til 15.000 Kr. (men hevur nakar bøll meir enn 5000 7), og