leygardagur 29. august 1936síða 1

SOCIAL'DEM *'FOROYA : KRAT FRÆLSI JAVNAÐUR BRÓÐURSKAPUR ; Lýsingaprísur fyri pøtitreglu: 30 oyr. á forsíðuni, | i . | Kostar kr. 1,50 fjórðingsárið + Porto. Blaðið. | á kal hitt tekniska kynstrið drepa menniskjaættina, ella skal tað gerast hennara holli tænari? Hetta er hin stóri spurningurin kring allan heimin i dag. Svarið verður at falla i støduni fyri ella móti Socialismumni. Verður menniskjunnar meirluti at taka stø0u ímóti socialismuni, er menniskjaættin dømd til neyð sveltur og kriggi og týning. Verður socialisman við yvirlutan, gerst hitt tekniska kynstrið tænari hjá menniskjaættini og vil gera lívið hjá ellum liviligt. > Hví suffar ber tað til? vorðið ?« »Hvussu er tað so menniskjaættin kring heimin i dag. Veltingaramboðini, kynstrigar maskinur, kunna framleiða líggju, hundrað, tåsundferdir so nógva groði av jørdini nú aflurímóti áður, lá ið arheill varð við handakraft og kortini er svølturin manga stadni tíggju, hundrad, tåsund ferdir størri og hardari enn ådur. Klædnavirkini, kynstrigar maskinur, kunna framleiða, um tær verða nýttar fult út, fleiri ferðir nógv meira lil menniskjuni at slíta og korlini ganga milliónir í kloddum og eiga valla at skjóla sín nakna kropp við. Hitt túsundtals tekniska kynstrid, tæi uppfinningar, eigur møguligleikan til at gera menn- iskjaættini eitt túsundáraríki her á fold við ivaleysum av ollum til oll menniskjur — og kortini hevur neyðin og vesaldómurin aldri verið so út av lagi sum nú. Hví er so ørt og rangvørt? spyrja vil. Hugsar tú teg um og kannar vidurskiftini, leitar tú eflir orsøk og virkningi, liggur svarið tær ikki langt burturi. Tú kanst í fyrsta umfari gledast hitt tað má gera lívið lættari, heldur yvir tekniska kynstrið, tí tå. Og tå kanst kenna eina takkarkenslu til kapitalismuna, ið hevur gjørt so ómetuligt til at eggja lað longri og longri fram. Men gleðin Ti tú makt, kapitalisman varir ikki leingi. verður varur við, at ein — hon sum kanska eigur hin stórsta lutin í tí — er at kalla einaharri yvir lí. Og hon nýtir tað í planioysi og skilaloysi,so hitttekniska kynstrið er nú vorðið til mannaættarinnar stórsta forbannilsi. Tað er vorðið harri yvir menniskjunum ístaðin fyri, at menniskjan skuldi verið harri yvir lí. Kapitalisman var við at skapa tað við einum einasta endamáli — at ríka seg sjálvan og skapa sær makt. Og hon var aldri bangin fyri at kríggj, verðaldarbrandar, sveltur og neyð fylgdu í kjalarvatninum av bråkinumg av tí. Men nemesis, Nú er nemesis eisini vid at spreingja hevndin, svitast aldri. kapitalismuna í skeljasand. Hon roynir at gera nakrar verrir fyri at sleppa undan tyningini men nemesis svilast aldri. Hvussu fávilskuterikki kapital- ismunnar planloysi í nýtsluni av menniskjunnar kynstrinum ! — Hundrað menn tæna kaptial- ismuni, og hon vinnur nógv av teim. Men hon er ómettulig og spekulerar stødugt uppá at vinna meir og meir. So mølir hon fram vid einum nýggjum upp- finnilsi og hella nýggja upp- finnilsið skúgvar teir 99 út í arbeiðsloysi. Hesir 99 missa sína løn, síni livi- og keypievni. Mat- keyp teirra, klædnakeyp og alt niður í at teirra brúk minkar kalla einki og minkar í sama mun sølan hjá framleidarunum, produsenlunum, av mati, klæð- um og tílíkum. Túsundar, milli- | ónir av maskinum og uppfinn ilsum, nýtt í kapilalistsins hond við ti endamåli um einans meir og meir reka Ð at vinna milliónir út í arbeiðsloysi og stokka harvið evnini at keypa framleiðsluna, vorurnar, hja lí tekniska kynstrinum. Vit hava so yvitproduksjønina oðru megin keypievni neklaðu og tær Íyri arbeiðsleysu milliónurnar hinu megin. Upphópingin av maskin- anna framleiðslu, ið ikki slepst brúk er av við, íkki tí at ikki fyri vørunum, men lí arbeiðs- loysi kring heimin hevur úl- armað fjøldina og tikid keypi- evnini burtur tað er krisan, årslitid av tí kapitalistiska >sy- steminum«. Å sini tiningarleid yvir arheið- arafjøldini bítur hetta systemið seg sjálvan á barkan og hvalist í síni egnu yvirproduksjón. einans Produksjónin hevur virði, tá ið hon kann seljast. Selist hon ikki, verður hon ikki brúkt, kemur einki inn til betal- ingar av maskinum, bygningum og virkisumlopunum — og vit hava so húsagangsbúgvini! Hin eini kapitalisturin hvørvur eftir annan! Og lívið, hetta harða krepp- unnar rið, lærir menniskjaættina socialismuna at åsanna sum einastu hollu samfelagsskipan. Tí socialisman sigur: Ikki einstaklingurin men alt samfelagið skal hava gott av tí Tað skal í ytstu æsir fyri at nóg menniskju. Men hetta kann fyrst tekniska kynstrinum. nýtast út framleiða mikið til oll gerast, tá ið samfelagið er eigari av produksjónarmidlunum og harvið kann vera harri yvir at brúka ley planøkonomisk, á hátt. Kann hitt menniskjaliga kynstr- rætlan ið framleiða nóg mikið til øll við 4 arbeiðsdagurin ikki vera 8 tímar tíma arbeidsdegi, skal við helvtini av menniskjunum arbeiðsleysum uttan keypi- og bråksevnum, men 4 límar við ollum menniskjum í arbeiði og fullum keypi- og bråksevnum. Koma vit so langt - til hesa socialismunnar grundåskodan - tå verður rúm til øll menniskju á jørdini. Men eydnast fað fascismuni og nazismuni og teirra kapital- istiska ørskapi at sigra - tå verður menniskjaættin at týnast Í vesældómi, svelti og neyð. Hetta er einfalt abe. Centralisering. Frihandilin er ein »saga«. Gott ; í ella ringt, tað er ein verunleiki, | | ein kennsgerningur, sum eisini vil í Foroyum megu viðganga Små- handilin, teir smáu imporlørar og taka fylgjurnar av. sum eksportørar verða knústir, yndir av verðini av leim slóru samtøkunum, trustunum. Hetla ásanna vil ikki í minsta lagi í Foroyum. Teir mongu smáu importerarnir verða fláaðir, útsodnir av teim útlendsku. Alt okkara vinnulív, allur okkara handil, ið er í hondunum á teim mongu smáu forræltningsmonn- við at nú, annar lá — og við leimum um, er villa, ein dettur riðurgrundarlagið undan fjøldini, arbeiðsmanninum og fiskimann- inum. Hetta skil hevur leingi verið ein opinbårur sannleiki, hin harðasti = verunleiki — men kortini hevur okkara fólk, um- boðað av stultskygdum odda- monnum, latið staðið til, verið hart ímóti at gingið samtøku- leiðina, centraliseringina av teim nógvu smáu (til eina samlaða megi, eina heildarkraft. TA ið talað og skrivað um centralisering javnaðarmenn hava av keypi og selu frá og til út- slondini, hava mótstoðumenninir, sum higartil hava umbodad fjøldina, meirlutan í Føroya fólki, ikki bert yppt akslar, men lagt dyggliga ímóti; ofta við háð og spolti. Tað er ein kensgerningur, ein royndur lutur, at øll okkara úlgerð, salt, olja og proviantur o. s. fr. hevur kostað landinum hundraðir av túsundum ov við verið í smáum, við umlossing nógv tað, at keypt hevur ogstórum millumhandlaraágóða. Men hóast so hevur verið, hevur oll tala frá javnadarmonnum um at keypa í felag, í stórum, frá produksjónarstaðnum verið tikin sum hitl reina halgibrot! Landsins við salti, koli og ødrum stórverum * heildsølu, einkarsølu olju, ) Ikki talan um — tað hevur froðað av illvilja, hverja ferð mótstoðumenninir hava hoyrt ella lisið helta krav javnaðar- manna. Nógv heldur trælur út- kapitalismunnar, enn hitt landsins at Feroya land, samlaða Føroya fólk skuldi blandu seg í privatmansins — ómagaskap ! Men lívið lroðkar á, skúgvar sjålvt so argar afturhaldsmenn sum okkara lands oddamenn á lingi sum í vinnulívinum at ásanna, at um livast skal, må verða gingið javnaðarmanna leiðina. Sí nú! Frá einum so avgjørdum induvialisti sum bankastjóranum í Sjóvinnubank- anum koma brøv vegna reiðara- felagsins til allar eksportørar um at møta í Havn fyri at stovna eina sølucentral fyri okkara fiska- eksporti. Mundi Í dag, verið orðvísi eftir ikki lurtað tað um varð javnaðarmonnum, lá ið teir fyri síðani kravdu mongum årum tingid at skipa eina sølucentral? Men betri seint enn ongatíð ! Neyðar Føroya fólk sum må hava ein so hardan koyril sum núverandi kreppu fyri at rassast við. Skibsværftet í Tórshavn. Paa Byraadsmodet d. 26. ds. | anullere Købet af Orlogsværftets var der blandt de mange Smaa- | Ophalingsbedding, og i Stedet sager to Sager af større Betyd- ning for Byen, nemlig Stenindu strien og Nybygning af Skibe i Forbindelse med Ophalingsbed ding. Vedrørende Stenindustrien (Grótvirkið) blev der af det samlede Byrnad vedtaget uden dette til arbeidsmannafelag for Diskussion at udleje Havnar 10 Aar, med de næste 10 Aar og saa fremdeles. Forret til Leje i Skibsbygning og Ophalingsbed- dingen derimod foranledigede en Del Diskussion, idet Byraadsmed- lem Wenz. Petersen, der ogsaa er i Bestyrelsen for Havnar Skipasmidju, fremsatte Ønske fra om al Bestyrelsens — Flertal | | | lade anlægge en mindre Bedding, hvortil Vognen skulde laves her. Han motiverede sine Udtalelser med, at hele den tegnede Kapi- tal vilde medgaa til Anlægget, blev til Driftskapital. Han meddelte lige- saaledes at der inlet ledes, at der fra Bestyrelsens Side var gjort Henvendelse til Ministeriet om Udsættelse af Købet. Ved Mødet gik alle Medlem- mer, der havde Ordet, imod hans Forslag, og ved den derpaa følgende Afstemning blev Købet vedtaget med 8 Stemmer. Wenz. Petersen stemte ikke. Der vilde sandsynligvis være blevet en mere kraftig Diskussion ==