leygardagur 11. juni 1938síða 1

FRÆLSI Nr. 24. | 20 oyr. á 3. og 4. Lýsingaprísur fyri petitreglu: 30 oyr. á forsíðuni, Í síðu avsláttur í -FØROYA- SOCIAL. DEMOKRAT BRODURSKAPUR Við størri lýsingum fæst | prisinum, JAVNADUR Leygardagin 11. juni 1938. kr. 1,50 fjórðingsárið | Kostar verður bílagt á posthúsinum, brævsavnarstoðum skrivstovuni. T Telf. 143. Porto. Blaðið Sjålvstyrishøvdingin Jóannes Patursson lopin yvir borð til vinnuflokkin. Aftaná at hann - fyri at tekkjast nazistunum, | vinnuflokksmonnum - skeyt seg burturúr legtingsins ráðgerðarneynd viðvíkjandi finansplånsuppskotinum, vildi sjálvstýrið ikki seta hann í samrådingarnevndina, ið niður skal fara, hóast hann á sjálvstýrisflokks- fundi skuldi troðka sterkt á at koma í neyndina. Men niður „á landsins besta“ skuldi maðurin - 0g 80 gav hann seg upp til vinnuflokkin við húð og hár og sveik sín gamla flokk. - Gamli sjálvstýrishevdingin endaði sum „desertgr“!!! Himmalfegin - yvir „fongin“ tók hin negativi nazistaflokkurin á tingi móti honum Við báðum ørmum og åt í seg afínr - uttan at blunka við - alt sítt ról og geyl um ikki at vilja samráðast við Danastjórn. Hann leyp yvir borð og druknadi sitt navn, sina politisku æru, sftt lívsarbeiði. Storri politisk »tragedin« er ikki hend i føroyskum ið fór pelitikki enn hon 12 kvoldi á Føroyn løgtingi hin 3. 1938, lá ið fram um líðina á juni hin ordrika forna »sjålvstyris heljan« legði ein litlan samanlagdar seðil á hvarí = hann bólk var formannspallin, meldadi seg i vid vinnu Vað døpurhuga flokkin. sum hann í fallað saman, sjálvan hevði seðilin ferðir hann til evstu stund vildi skjóla fleiri sum um hesa sína deyðssynd — at svíkja sítt lívsverk. Og hvat var tað so, ið var so orkaði al virðismikið, at hann ofra so stórt? Her er tad fragiska, ófaliliga, lad sum verður at draga mannin niður av hædd- unum sum polilikara. Hugsa vit okkum um, hyggja vit aftur um bak, so hava fleiri ferðir tekin komin til sjóndar uppá, at hetta kundi henda við sjálv {Yrishovdinginum. Tekin uppá, at hann undir ollum fori úllan mun til fortid, søgu, lívs- verk og hugsjónir vildi, skuldi, ja mátti standa í »positur«, vera frammi, leika >rollunac sum miðdepilin, »verdsins nalvi«, sum Okkum maðurin segði. rennur í huga ta hørdu ágonguna, moti, at Foroyingar skuldu um boðast á Danatingi, og so var berjandi við seg maðurin fyrstur at nýla høvi at koma niður á ling, og bardist hann sum ein lova fyri at verða sitandi har. Orð og støda vigaði koma í lað einki ímóli sjálvur al »positur«, ja, sjålvt um so var júsí á tann hált, sum hann og flokkur hansara hovdu barst fridarlfOum«, (å id Tá ið ímóli í eingir kansir vóru. Føl oyingar skuldu umbodast í Is landi á ftúsundáraveitslu al tingsins, strongdi hann á at fara av landi Føroya fólks og løg flokks Men hansara, J. H. lings vegna. ein maður Poulsen, hell uppá logtingsformannin Hetla var halgibrot! og varð hesin maður, ið hætti sær at seta sakina, tað sjálvfylgjuliga, fram um persónin, uttan nakað hóasták, og hóast hann hevði verið ein hovuðskraftin í sjálv styrisflokkinum, varpaður út úr flokkinum, ekskluderaður! Og mong dømini enn kundu nevnst, sum benda á hitt sama: Hjá Jóannes Patursson var og er hugsjónin, sjálvstýris- málið tað sama sum hevjanin av persóninum Jóannes bónda Patursson. Tí saknaði og saknar sjálv styrispolitikkur hansara eina fasta linju. Tí hava sleða og lala hansara skotið sær sum tilber ella eftir hansara privat persónligu dyrkan, ofta beint ímóli = hugsjónini, sum menn, fyrst og fremst hansara menn, trúðu slóð sum framdráttar kraftin aftanfyri rorsluna. Eina ferð enn slapp maðurin Men rystar at vera í »rolluni«. hovd ingafjaðrarnar eru av honum, so syrgjuliga berur hann fer »å landsins besta«, lopin fyri borð av egnum knørri og sum sjókastaður tikin upp aftur av leim foroysku nazistunum, so avmergjaður, at hann uttan himpr greiddi alkvaðu fyri vinnuflokksins = ómagauppskoti, har Føroyar verða givnar upp til Danastjórnar náði og mis kunn. »Ein førari, eitt fólk,a et nazistanna herróp. Kanska hetta hevur fyriborist sjålvstyrishetj uni, få ið hon, fyri al sleppa til kong«, leyp fyri borð. Kanska td hevur gjørt honum fílað lættari al brenna gomlu skála sinar, teir, ið hann alt sítt liv hevur búð og bygl síni dreyma slálur í. Og vinnuflokkurin, sum hevdi » funnið sær ta »utopisku« stoðu bara at réla og banna ollum finansplánssamráðingum við Danastjórn, hann ovték seg so av at draga ta druknandi sjálv- stýrisheljuna upp av blámanum. at hann við lungunum uppi í hálsinum gloymdi oll síni orð, alla plånssamråding og sina fordøming av finans- greiddi al kvødu fyri at sela mann í nevnd at fara niður at samráð- ast um finansplanin. Soleiðis stórorðaðu bitu teir foroysku nazistarnir hovdið av allari skomm, og ólu teir saman við lí »nyggja« partamanninum við sýnligum malarlysti í seg aftur alt tad, sum teir hovdu scoyst At móli ollum sum bar fertin av finanspláni. Skulu Frakland og Ongland øsast upp til ålops? So av og á, síðan uppreisnin í Spaniu byrjaði, hava verið gjørd flúgviálop á fremmand handilsskip, ið inni lógu á havnunum, har ríkisstjórnin átti valdið. Mest hevur lað tó gingið út yvir ensk og fronsk skip, og tykist tað, sum hesi herverk ikki hava verið gjord av mis gáum men við vilja. Hesar síðstu vikurnar hava teir verið herviligir; og afturat seg leir inná fremmand ferð ferð yvir franskt landa- lí, al gera skip, hava eftir logið inn | | | | | Í mark og stundum tveilt spreingi knøltar niður vvir smábýir verjuleysur spanskar býir hava teir havt stóra frægd av at oyði lagt til g nyllu þúra onga fyri kríggsforsluna, einans fyri at oyðileggja og myrða verjuleys friðarfólk, ið ikki vildu lagt eill strá í vegin fyri teir. Í Fraklandi kveikt hevur tað sjålv- sagt Olta og harm, al Franco-flogfør so javnan flúgva inn um mark al njósnast og gera skaða. Frakland hevur lí nú sent krísgsflogfor suður at landamarkinum, og skulu tey, um uppreisnarmenn aftur senda flogfør inn yvir franskt lendi, skjóta tey niður. I Onglandi er ødin stór yvir, al uppreisnarmenn gera seg inn á ensk handilsskip. Um dagarnar varð soleiðis eilt handilsskip álopið av Franco-flogforum, ið kastaðu 4 spreingiknøttar á lað, og har afturat skutu teir við maskinbyrsum eftir mann ingini — 5 manns vórðu særdir. Vá her afturat kemur, at Franco flogfør 8. juni flugu inn yvir byin Gandia, hvors havn Onø- blakaðu vvir tvey lendingar = eiga, og spreingiknoltar niður handilshús (bæði hevdu flaøg á ensk vórðu fata, enskt stong), ið heilt at Onglendingar oyðilogd, kann ein gerast sinnis- rørdir. blød framferð Ensk nevna sjórænaraaltburð; men to, at lað Hitler, id eru upphavsmenninir, ti Francos halda Mussolini og tey munu vera teir verunligi Onglendingar halda ikki Franco stórt hava at síga longur vvir kríggsforðsluni í Spania. Bloðini krevja av ríkissljórn síni, at hon ger hvassar alfinningar. men halda so afturí aftur, at lær megu sendast (il leir, ið stjórna = uppreisninni, Mussolini og Hitler (ey mana ensku stjørnini til at lata herskip flogfor, ið sera seg skjóta niður inn á farmaskip. Tey krevja síðani, at takast skulu oll skip, um heimstað hava í Franco Spaniu, og sum liggja í enskum havnum; enski umboðsmaðurin í Burgos eigur at verða aftur tikin, og ikki-uppfleggingin av tikin, so fólkaflokkurin í Spaniu ley vápn, honum so kann fån harðliga tvorrar. Það er líkt til, at Mussolini og Hitler vilja vinna Onglandi og Fraklandi slíkar neisur. at ley skulu gera atsókn. Oivað verða hættislig tíðindi at frætta frá Onglands og Frak lands slødu til Spaniastridid nú í næstum. | | | | | | | | Uppreisn sigst at hava verið í Franco-herinum. Mong gene- ralahovdini skulu vera fokin av knóranum. Mussolini viknar í hvorjum, og skal hann nú vera við at troyttast at ofra fólk og pening í tað óendiliga til Franco. Týskland er harafturímóli ídnari sinni at alt nøkrum Men tykist Franco ikki longur at vera enn å styðja Franco. samanrikið so avgjørt tann, ið verður at sigra. England og Frakland vilja royna at fáa bundið frið part anna millum. Men enn siga bæði Franco- og stjórnarmenn t kompromissfridur ei Men takast alt inir, at ei skal hátíð- arliga. Tí deyðamóðir sum Spa- ómoguligur. hetta kanska ikki ON niamenn nú megu vera av borg arakrígnum kemur tað at vera ilt at koma uttan um rópið frå halda fólkinum eftir at uppat við blóðbaðnum. Frá koma stríðsvalinum Báðir partar boða frá sigrum og landa- sjálvum eingi stortidindi. tøku. Sannleikin er vist tann, at hvorgin parturin í seinaslu hevur borið nevnisverdan sigur heim. Tað sum hevur kynt eld oll flågvumaskinsålopini á verjuleysar býir við tað al í fólkasinnini eru Francos ræðuligu ongum endamåli utlan drepa fólk. Heri kronkjan av aftrat er atleggja Francos 55 lí franska mark- inum. Hann hevur sent flúgvu maskinur inn um markið fyri at njósnast. Helta hevur lopið oði í í Fraklandi. Sjålvur kriggs- og forsætisministarin Daladiert fleyg til hill spanska markið og skipaði fyri, at svara við skorp um, um nakar aftur hætti sær at nerva hilt franska landa markið Menn meina al tað eru teir tysku officerarnir og kriggskønu i Spaniu, ið standa aftanfyri bæði áherjanina á verjuleysar bvir og njósnunnarferðirnar inn yvir Frakland. Franco fer hart fram, har hann ræður. Í einum bvi nærindis Gibral- tar, hevur Franco latið fleiri menn taka og stillað teir fyri kriggsrætt, ið domdi teir til deyða. Teir vóru beinanvegin førdir út og skotnir. Brotsverk teirra er, at teir hava býtt út millum fólk seðlar, ið átala ymsar atburðir fascistanna í Spaniu. see a