leygardagur 15. oktober 1938síða 1

| Á FRÆLS!I oyr. å 3. og 4. Lysingaprisur fyri petitreglu: 30 síðu. avsláttur í prísinum. *'FOROYA - eyr. á forsíðuni, | Við sterri lýsingum fæst | FISKIMENN eiga krav uppá eina minsta fortjenastu. Og sjúkir og óarbeiðsferir fiskimenn og arbeidsmenn, ið einki eiga at taka til, kunna, megu ikki gloymast av starvsfeløgum og tí almenna, men megu fáa tey kor at liva undir, at tað av sønnum kann sigast, at vit liva i einum kristnum landi við menniskjaligheit og solidariteti yvir fyri hverjum ødrum sum hægsta mið og mál. Sum fiskivinnan hevur verið tey seinastu árini, er lad hverjum manni greitt, at meðalvinnan hjá fiskimanninum hevur verið hjá minstakravið lívið so lílil, af Minni enn so honum til er uppfyllt. Hetta gongur íkki. Fiskimað- urin tolir tað ikki. Landið tolir tað ikki. Um ikki broytan verður á hesum, verður eitt av lveimum: Annaðhvort dregur fiskimad- urin seg og síni longri og longri í skuld til Hetta endar við, at báðir partar rúka keypmannin., av knéranum — fara á húsa- gang. Ella og hansara megu fiskimadurin freista so ólivilig kor, at tað verður at nýta fast at heilsuni og lfvsevnunum, so tað í hættisligt fyri alla tjóðina. fast, al hægsta stig er Tað er greitt, at tað valla ei gjørligt at broyta fiskiháttin hjá Føroyingum so dygt og so bráttliga, at meðalinntekan hjá fiskimanninum hækkast so frætt, at minsta krav fiskimannsins til lívið verður uppfyllt. Samstundis sum allar árar verða lagdar yvirborð fyri at leggja fiskivinnu okkara inn á ein meiri modernadan, líðar- hóskandi og meiri gevandi fiski- fáa í skipan, sum tryggjar hátt, megu fleir lag teim einstaku sjómonnum eina royna at eina minsta vinnu um vikuna ella mánaðan, sum teir eru burturi Javnaðarmenn hava í ár lagt mál á ting um, at hitt almenna skal veita fiskimonnunum eina tílíka minsta fortjenastu. Vit ivast ikki í, at teir heiðr aðu tingmenn taka væl undir við hesum lýdningarmikla máli. Í Noregi hava teir, eftir hval ið vit hava frælt, eina skipan, hvareftir slaturin hjálpir til við fiskimanninum eina lað er at at tryggja minsla forljenaslu. vænla, at danski statur ikki slanda aftari enn hin sek. Hin sjúki og óarbeiðsfori fiski kemur at norski í hesari maðurin og arbeiðarin, ið ongan stuðul veit sær at taka til, hann er meiri at harma enn nakar annar í okkara samifelagi. Hon um má vera veilt hjálp. Hetta men kunna ikki vera Gjavnir å måli um. »Sudurovar fiskimannafelag« hevur lagt inn å ling mål um, at hitt tilskot til almenna må veita årligt ein grunn, sum [20 hevur stovnað tl hjálp fyri sjúkar og illa staddar fiskimenn. Hetta av tingmonnum. Javnaðarmenn mál varð væl fagnað skutu (il, at tingið tók (a principiellu støðu at veita tílíkum grunnum ein studning, ið svaraði til tað, sum fiskimenn og arbeiðs- menn sjálvir árliga koma atlata í grunnin, og al so varð søkt um at staturin eisini må slyðja grunnin árliga við so nógvum, sum frá foroyskari síðu verður goldið. Ein tílíkur grunnur (grunnar: F. F. er líkt mál) kann skjótt vaksa seg uppi í at reisa eilt tí- nóg so sterkan, og saman við invaliturentulógini, ið verður sett í gildi eflir finansorðnings- hann kunna sáltmálunum, vil verða lil slóra signing fyri tey verslstillaðu í okkara samfelag. JAVNAÐUR Leygardagin 15. oktober 1938. WILLIAM HEINESEN: NOATUN Tað vil so verða, at Feroy ingar gleðast, tå teir frætta, at ein foroysk skaldsoga er farin til prentingar, tí okkum er lað ein fyriloku at fáa givið eina slíka út; 16 at vit eiga menn, ið lættliga kunnu skriva bokur, ið eru javnbjóðis góðar og tær, menn f grannalondunum leggja úr hondum sínum. Men tá tað frættist, at William Heinesen hevur greitt skaldsøgu til prentingar — yrkingar hansara vekja ikki full so stóran efli ans, tí lad vil so vera, at fólk flest hava betri hug at lesa skaldsøgur enn vrkingal tå kennist lað ikki bara sum ein gleði yvir nakað nýtt føroyskt, sum skapt er; men vit gleðast (vífalt, tí tað er eins og vit vaksa sum Føroyingar tó at, júst ff at hann ella kanska skrivar á ikki-føroyskum máli um foroysk viðurskifti, og lí at tað, sínum, vekur eftirans og athuga hann letur úr hondum uttanfyri oyggjar okkara. William tað frálíkt Heinesen er kann eingin skera lað, at skald burtur men ein vlur fer fgjøgnum okkum, hvorja ferð bóka ikki fi, hann hevur gjort heim okkara størri, er hann okkara ella uttan í at vit meta sum stórsta søgu yrkingaskald Vit eiga hesum við faningi at vilja meta menn ein yvir annan saman og sela meltast Nei, við — menn, sum meg sum javningar hansara heldur er tað lí, at hann sínum frálíku lívslýsingum meir hinum hevui enn nakar av vent úlheimsins eyga móti Hetta eru vil Men ikki Tad, at hann, ið ikki sjálvur er vaksin oyggjum okkara. honum takksamir fyri. einans hella, langtfrá. kanska siga, í upp, vit kunnu Føroyingsins gerandislívi, kortini hevur verið førur fyri at liva seg so væl inn í tað og geva tað so rámandi aflur í bókum sínum, er undrunarvert og sær merkir hann sum hitt stóra skaldið. William Heinesen hevði latið givið út nokur av yrkingasoynum sínum á donskum máli. Og menn fagnaðu tey væl. Teir væntaðu tí, al hin fyrsta skald soga hansara, »Blæsende Gry« fór at p»standa máta millum bókmentir. Og tað má sigast, al mangur maður varð bilsin yvir hesa bók; tað var einans ti, at enn nakar hevdi vágað sær at men hon var so nógv betur, vóna. Hon var einki minni enn SOCIALDEMOKRAT ERODURSKAPUR | Kostar kr. 1,50 fjórðingsárið -+ Porto. Blaðið verður bílagt á posthúsinum, brævsavnarstaðum | og skrivstovuni. Telf. 143. eitt stórverk. Nú liggur aftur ein skaldsogan av William Eisini henda er bygd Heinesen liðug prentað. á gerandisliv Foroyinga. Og hon hevur ein fyrimun f bygningi eftir okkara tykki fram fyri hina, burtursæð frá sjálvum ti skaldsliga virðinum: persón arnir eru færri, og er tí lættari at fylgja tráðnum gjøgnum hana Hartil heild, enn kemur, at hon er meir ein hin var. Henda nýggja skaldsogan: »Noatun« nútíðarsoga, ið vísi eitur hon, er ein okkum gerandislívið í eini foroyskari sínum Hon slilmannin á bø niðurselubygd við ollum trupulleikum og vansum. sýnir okkum num, á útiróðri, á torvheiði og, um ikki júst beinleiðis, við Is lands beisku strendur. Alt frá sagt so nåttårlign og såttliga, sum fáum er lað lagað. Hon sýnir okkum kvinnuna heima í dagligum arbeiði, í ótlu og bivan, meðan menninir berjast móti ódnum fyri dagligum breyði Hon vísir okkum fiskimannsins peningaviðurskifti og kredilt systemið í ollum sínum ræðu ligleiku og keypmannin (reiðarin) Hon í nidurgongulidum nemur við illstødur millum bóndan og lraðarmannin, og her ei William í stoðum sera beinrakin, og hon peikar eisini á sakforaran í neyðarlíðum, og ger hann cin mun menniskjaligari, enn hann er í fólksins umdømi. Góð og ond menniskju ferðast í hesi I bók, meinaleys fólk vid og slatur. | William meistari at greiða frá tilburðum; altíð verða lað, ið Heinesen er ein men, fo lent bera eina skaldsøgu, so eru hansara sálarlýsingar so avbara góðar, al tað er undrunarvert, stuðul Eitt nú og eru lær ein fastur undir allari soguni. Niels Peter, id við sínum stinna halda fyri al målvisa vilja roynir at bygdarmenninar saman bjarga bygdini frá undirgongd í slríðnum móli nåttåruni og móli menniskjunum — og so hin fyrrverandi keypmaðurin, Ole Ornberg, við sínum spekula sjónum aftur at koma at flóta arbeiði. Hesir báðir eru frálíka væl fyri omaná ultan all ov nógv teknaðir, ja so væl, at teir ikki gera eina gerð ella siga eitt orð, sum hin lesandi eftir skaldsins sálarlýsins av teimum hevði væntad orðvísi. Og sama kann sigast um hin gamla Angelund. Men ein hin best málaði persón- | urin er óivað Sinklar við sínum eilt sindur samansetta sálarlívi; ein kann ikki lata vera við at fáa eina góðsku fyri hesum manni, so sum William sigur frá honum. Og Bernhard, id er um at missa vitið av teim trupul- meta — ein leikum, honum sær hann so livandi fyri sær, sum hann stendur har í stríðnum at kalla einsamallur og at enda rýmur burtur frá ollum. Mikkel, hin tápuligi gamli húskallurin, ið lílið annað legði í uttan at arbeiða tað mest moguliga, er næstan eilt meislarverk fyri seg. Tine kann stundum tykjast væl so ónáttúrlig, men vit hava ein ótla av, at eisini hon man eiga systrar her á landi. Ein kann væl taka hvønn og mela teir einstakan persónin og William sálarlívi út frá Heinesens Iýs- Ingum av teirra; men yvirhovur kemur ein til tað úr- slit, at hann hevur verið sera heppin. Eitt annað er, um ein ikki slundum kennur á sær, at tað er logið, so hart lagnan rámar hesa lítlu bygd innanfyri stutt eitt so tidarskeid, og ikki minnid løgid, at henda bygd ikki siga ung — heilt mis- hevur ein kann alið, hon ov ella mannalagnur at hartil er so nógvar hálvt eydnaðar bera til sjóndar. >Men eingin kennur mein í annans bein,« og ilt er at ætla, hvussu vorðið er í dag í ti verunliga lívinum víða hvar í oyggjum okkara. (á niðurselumenninir á úti- róðri finna ein útlendskan skips- bát við trimum líkum í, og teir fyra manns á einum átla- mannafari vegna andróður ikki eru mentir at sleipa hann til lands og lí lata hann fara uttan so mikið sum við einum orði at nevna, um teir tó ikki skuldu líkið líkini yvir í átta- mannafarið, so má tad sigast, at William her ikki hevur borið við Førovingsins skaplyndi — tvorlurímóti, her hevur hann verið dekan og skeivrakin. Har- lað eilt teir aflurímóti er bara mis- tak, tá hann letur fiska hópin av steinbiti fyri jól. Men hvat, eitt tílíkt brek hevur jú ikki stórt uppá seg. Alt í alt er bókin frálík, og vit vilja geva henni heitasta viðmæli, fólki okkara samstundis sum vit mæla til at keypa hana. At bókin, samstundis sum hon kemur út á donskum, eisini kemur á norskum, og at hand- ritið er keypt av tyskum forlag, skuldi sjálvandi verið nóg stór borgan fyri, at bókin er góð. William Heinesen stóra tekk fyri hetta verkið. Feroyingar skylda SEE