leygardagur 19. november 1938síða 2

íkki heim aftur av hesi feigdar- | {í at ein stattur skal berjast ferð ? móti sær sjálvum, hóskar íkki Hetta er gott at bjóða til tað | lyri okkum, lí allur rætlur má sum einki láturlig nationalismunu — re nm AKTIESELSKABET annað er enn ein FØROYA BANKI Hovedkontor: THORSHAVN Stiftet 1906. Afdeling: TRANGISVAAG AKTIEKAPITAL OG RESERVER KR. 900,000. Bankforretninger af enhver Art udføres. Kontortid 11—3. Lørdag 11—2. Tip-Top harraklædningar og frakkar eru vakrastir, halda longst og eru biligastir eftir máti. J. O. Reinert, Tórshavn. - Telf. 328. Havnarbasarurin hevur nógvar góðar, vakrar og biligar vorur, vælhóskandi til jóla- gávur og lílíkt. Umframt hava vil vørur til húsbrúks fyri 45—95 ovr. — Meturvørur, medium og stout frå 40—95. Blomstrugt og ternugt stoff 65—140, silki frá 95—330 oyr. pr. m. Tygum fáa besta úrslit við at keypa í Havnarbasarinum. NB.! Í jólamánaðinum gevst avsláttur við keyp yvir 10 kr. „Krossur“ heldur stórsta bragd arbeiðaranna vera, at hann er við at siga frå sær bjargandi felagsskap við hundraðtúsindir av starvsbreðrum. Hví gera „Krossamenn“ hetta? Hver skal hava profittin við týnanini av arbeiðaranna stríðs- megi ? Vit liva Í tíð, hvar ið stórmannslæti, landatokugirndin eini harðveldis hugurin bjálvað inn í nasjonalismu fer sum eill harðveður yvir verðina. Vit síggja, hvussu stórmanns- lætið, harðveldisharrarnir í nasjo- nalismunnar navni knasa og týna arbeiðaranna alt arbeiða eftir yvirbevísninginum felagsskup, knasa frælsi at tala og skriva og — sál og samvitsku. Hesa stórmanna nasjonalismu hildið Norðanlondum, hetta, tá hava vit verið eina 6møguligheit í særliga ræður talan er um Føroyar. Men gakk! Eitt blad gjørt til talsmann nasjonalismuna, sum í Føroyum hevur seg fyri la hevur lil fyrstu hermannsgerð : Týnan av arbeiðaranna lands-, ríkis- og alheimsfelagsskapi. Í seinasta »Krossi« finst ikki minni enn f 3 greinum heyjað gleðimerki á fulla stong yvir, at tað ikki er eydnast at fylkja við harvið danskar við norðlendskar og alheims arbeid allar Feroyingar arbeidarar og allar arar. Í teirri eini greinini syngur hann: Í Havn er gott følk« . .. li tað »frætlist aftur-um nakað, sum merkir, at góður føroyskur mergur er í Havnarfólki við tað, at Havnar sær al hevur frásaglt geva inn undir »De samvirkende Fag- arbeiðsmannafelag seg forbund« í Danmark. Helta er vert at geva gætur, lí her sæst, > at førovingar enn eru so stinnir, at teir heldur forsaka, enn al gevu seg í tjóður fyri skuld møguligan peningavinnig.< Tann = peningaliga vinning, »Krossur« her skjýtur til, er sjálvandi: bøtan av fíggjar- korum arbeiðaranna við: lon- hækkan og stovnan av arbeiðara- fyritøkum og tílíkum, sum kann fåast i lag vid felagsskapi vid donsku, nordlendsku og alheims arbeidararnar. At arbeidararnir siga frå sæl henda vinning og bata, répai »Krossur«, blað sjålvstyrismanna, hurrå fyri. Hvør id fer ræltari, framvegis sum ella higartil avslað við, verður at behalda tað, sum teir foroysku arbeiðararnir skulu siga frá sær al taka ímóti við donsku arbeidaranna hjálp tað skulu førovsku arbeiðararnir einki lag leggja í at spyrja um, heldur »Krossur«. Tað eigur al vera teim nóg mikið, at tað eru vinirnir og hjartabernini hjá »Krossinum«, ið koma at hava fyrimunin, sleppa at sita troðið kunnu arbeiðararnir eill við saktans tá rópa nasjonalt hurrå við berum baki. Á, vesæla vesældómur og rak- lendi hjá sjálvstýrisurguni. Al komin so illa á hon skal hold, at sær al vera einki annað veit taka til enn alt hon fyri at halda eggja eina folafesli, arbeið- arunum upp í sjúkliga imperialisma — og fúa hann at geva donsku starvsbrødrunum knýttnevan í andlitið. Stórmanna nationalisma í Føroyum! Låtur- ligt. Lat okkum siga »Krossi«, al hinir foroysku arbeiðararnir verða allir at fala, at hin einasta tjóðskuparkensla til tíð vil tjóðskaparhugin hjá oðrum. Tí tað allíð annaðhvort og sanna eina og hverja virða vil verða soleiðis, al tað er talan um danskan, norskan, svenskan arbeiðara, vil tað vera langt frá honum at leggja foroyskum ljóðskaparhugi foroyskari nalionalkenslu eitt einasta hålm- Tvorturímóli! altíð fult frælsi fyri strá til meina. Arbeiðararerslan = hevur full allari sannari ljóðskaparkenslu. Men tað foroyska givið bog, Hetta veit »Krossur«. er heldur ikki hin tjóðskaparkensla, sum »Krossur« er eymur um, heldur man tað vera uppgávan at vera látur- verjan fyri leir >stórug sum leggur honum tey ótlvidnu ålop á arbeiðaranna felagsskap I pennin í hesum dogum. Men hetta hava arbeiðararnir Tíðin, í Foroyum uppdagað. vóna vit, vil koma at sýna hetta. Tann troytti fiskimaðurin krevur sín rætt? Po fálæki fiskimaður á Føroya- lands steini býr, reis hovur upp ikki síggja, hvat nú er í gerð? Krevj 9 tað og lit teg manst lú g um; tín ræti, áður verður ov seint. Nú hava vit sæð kontraklina sum reiðarafelagið okkum byður. verið ring fyrr, nú Hevur hon er hon hvadna verri; nú skulu vil lúta og boyggjast til jarðar. Tann mergur, ið hesar oyggjar hevur vart, hann skal súgvast meir og meir, til hann með alla skal leggjast í dvala. Vit sigla út á hav við hesum neyðars nógvar nú Ð »likkistum«, sum Móta, tí tað må mangur við mær sanna, at lær eru so ringar, at neyvan fáa tær sín líka. Ég skal eill lítið góðar ið Kg på til vitturligheit bera hvussu dømi um, summar sluppur eru. var I árinum fyri fyrraårid vid einum lað So leingi, skipi, ikki skal eg nevna enn. Vit fóru avslad. sum vit høvdu gott veður, bilaði ruskveður kom, Vil stakið, so vil einki; men lá fór hon at leka. komu ló yvir. Tå slitnaði máttu inn til Reykjavíkar. Inni á havnini lak hon so illa, at vil Vil bar av. máttu pumpa dúgliga. fóru út aftur til fiskuri. Tá Eini 3—1000 pumpusløg eina 4 timars vakt — so á fjørdin málti haldast við hesum vána skipi. Vit komu á beding á Tvoroyri; tá lak úteftir, lá komin at standa á turrum. Hvat hon hon var sóu vil? Jú kjalarborðið var af kalla rendu, burt, tí hvar vit knívin fór hann undir hólkin. Onkur av manningini, ið hetta lesur, kennist víst við hetta. Og tú neyðars fiskimadur, hvor skuldi boðini borið, kom lú fólk, sum so trúliga hevur strílt fyri sínum. Hvar er ognin ? longri verdur man Ikki útrikin. Longri og sogin at bakkanum. veit ein, nær ein verður Einki býðst, um maðurin missir sína hålvu fortjenastu líka sum vil, ið mistu allan tann fyrra lúrin og einki fingu fyri hann. Soleiðis má man lúta. Ár eftir år, ið tuð seg at blíva. Eina ferð enn rópi gongur, verri vísur eg á tykkum, neyðar fiskimenn: Í ár er at handla, meðan líð er, antin er at krevja sín rætt, ella megu allir leggja seg niður at doyggja, tí nú sum er, kann eingin liva. Ein fátækur fiskari, ið fer um várið, hevur eina fortjenastu — yvirhøvur er 500 kr. høgt sett. Hann eigur nógv born, ley mugu foðast, meðan hann er burtur. Tá hann kemur aftur, er lad mesta brúkt til at metta teir neyðar munnar. Hann hevur rentur og åvdrått al betala, skalt og sjúkrakassa. . Hvar skal hann fáa tað frá? Er hetta eitt vil hava ikki syrgiligt bílæt, her heima á Foroya landi, neyð og armóð eru gestir. Tað fólk, sum veksur upp, skal líða undirernering, av tí al maðurin skammast við at fara biddaragongd. Tí megu vil standa saman sum menn og spenna bogan so langt, sum strongurin rokkur, og ikki gera, sum hini árini er > gjørt, slíta okkum sundur. Filt so fåment fólk sum fiskararnir i Foroyum mugu ikki berjast sínámillum, men aftur standa saman. Tann rætt mugu vil aftur kreyja, at vit mugu sjálvir sleppa at velja okkum formann, tå ið formannslíðin er úti. Latið okkum ikki klandur og hal verða fiskimonnum at skaða, men aftur i semju møtfast, Nú er ikki klettum okkum aftur molta. livandi her á hesum fyri fiskimannin. Hava vit ikki tann sama rættin, vit sum so trúliga fyri hesum borgum hava barst og so mangan stóran mannin gølt avlí neyðar 7-punda blýgginum, sum drigið verður upp frá havsins botni. Træla- F merkið stendur á bakinum á ið vil einaferð fara Gikt er pensjón, ið aftur verður fingin, okkum, tå frá snorinum. tann (í má eill annað skil koma. Helta er ov gamalt nú í tíðini at brúka, eina drift, ið stendur 100 år fiskidriftir. T6, koma skal. Men ikki tann, sum aftanfyri allar aðrar nú er línan, ið aftur í Grønlandi av nógvum verður drivin. Línuspælið verður antin tveilt uppá land ella ikki brúkt, men fólkið verður selt í båt- arnar til at draga línuna inn. Í ár í Gronlandi bleiv byrjað á Tað er einum einum 200 favna dýpi. ikki stuttligt at liggja á lítlum báti og draga hesa tyngdina berum hondum frá við upp havsins bolni. Henda meðan tíð er til kvælast, fólkið er Við einum skipi, sum hevur línuspæl og tekur eini 800 til 1000 skpd., má lað; driftin ov nógv, og skipini ov få, eru einir 15 menn nokk; hel kunnu vil síggja, at tað ber ikki til al yvirbyrja tey við fólk, so at linuspælid má standa fyri einki. Vit mugu fån onnur skip, skip sum hóska nú í tíðini, og ikki lata hvorja nasjón, ið For oyingin sær, siga: Á, tú neyðar Førovingur. Tú fiskimadur, lad er einki í hesari kontrakt, ið høpi er í. Nú má tann dagurin koma, sum úlmað undir so leingi hevur øsku, tað er at seta kross yvir Grái-táttur. Fyrsti tåttur. Tað var um eina miðja nátt, mánin í Gølu skín. Líggjas vaknar í sínari song, and hann fram á gólvið trin. Niðurlag: Nú siglur Líggjas við sín fríða knor fyri Klukk og Getunes at verja bóndans jorð. Nú siglur Líggjas. Talar hann á ein lítlan svein, kalla: „Kynd tå vitar á Mjóvanesi, Lias Sofus, tey á Tirli og Stødlafjalli.« Bóndur sóu vitarnar, á Eysturoynni brunnu; Kirkjubømenn og Nólsoyingar hvor um annan runnu. Nú var ei at dvelja á fóli, Hildurshanar lála. Kvillndu so til Gøtu norður, moyggjar og mødur gráta. Kvitta teir til Sydrugølu, har skal fylkjast liðið ; summir sigldu, og summir róðu, aðrir runnu og riðu. Líggjas greiðir koppum trá, lýsir miklan vanda : »Kongsins menn og sendiboð á Myrkjanoyri standa. Her er komið bræv og boð við posti norðan úr Bo: Teir skulu taka eitt runudíki frå Hans á Biskupsstød.« Tað er henda sama morgun, Líggjas býðst til ferðar, Norskulóg í hondina og Gráubók um herðar. TA id hann fór av durum út, hann heilsar síni frú: »Hann skal mangur bleikur liggja í morgin ríður av búð. Gongur hann til strandar oman, kappar í holum floymdu; rívur hann upp tær neystahurðar, ið bóndaknerrin goymdu. Tóku teir út bóndaknerrin, út í kláran dag; tå vaks gras á barkanum og mosi á hvorjum knæ.