leygardagur 20. mars 1943síða 3

FØROYAR Í DAG Ritstjórar: W. HEINESEN og HEÐIN BRÚ POLITIKKUR OG FÓLKALYNDI Thorstein Petersen: Eigur tað at verða nýtt løgtingsval? Thorstein Petersens lítða skriv er eitt innlegg í dagsins stríð og altso eitt partapolitiskt stríðstiltak. Tær hugsanir, hettaskriv byggir á, standast allar av víðurskiftunum I løtuni, og alt verður sjálvandi sæð gjøgnum partapolitiskt eygnaglar. Nógv nýtt hevur bóklingurin tí ikki at bjóða hugsandi førovingum, men er tó búgvin til eftirgåan., Bóklingurin er bygdur upp sum ein verja fyri fólkaflokksins politikk. Tað, politisku mótstoðumenn, er tað, vit um sina hevundurin sigir hava hoyrt og lisid so mangan, at ein kann síga tað uttanat í svevni. »Førovar eru at líkna við ein ára- bát, ella meiri leysa nýmótans, eitt skip víð sundursorlaðum motori, Til hetta er at siga, at tað kanska ikki sum rekst fyri vág og vind,« nettup er motorurin, ið er í ólagi; men í eygablíkkinum siglur skipið oe » i sjóringum og fyri ein part ókunnig- við fremmandum um farvatni og Víðari verður sum vit altíð hoyra, um amtmann 1 ' lodsi, - sagt hetta, SÍNS, sambandsmanna, javnaðar manna og sjálvstýrismanna staðu. Um hesar síðstu sigst stutt: > Teir hava gjørt Føroyum eina so ringa gerð, at teirra sega eigur at verða * sum møguligt.« gloymd so skjótt Allir fólkaflokksmenn vilja hereftir leggja sep eftir at glovma av ollum F alvum Síðani kemur fólkaflokksins -taða, ið, sum Th. Petersen biðir fólk halda Vit vita, er tann sta etta rætta. sær tilgóðar at hansara flokkur he- vur verið hildið seg latið hoyrt frá sær, men >tað hevur so litillåtin og so leingi ikki aftur og MEsSESU verið neyðugt at bíða so leingi, at alt fólk í Førovum hevur sæð, hvussu skeivt her hevur verið farið fram: Hvussu skeivt her er farið fram fáa vit so nøkur dømi um; men her herði lesarin næstan væntað sær okkurt enn verri. ið hvussu er okkurt nýtt. At alt ikki hjá ellum er sum í Sláraffinlan- di vita vit ivalevst frammanundan; men tað er jú heldur ikki tær hugnaligstu tíðir, vit liva í. Vit mugu ugga okkum við at legtingið tó hevur fingið so ógvuliga nóg meiri ræði enn tað nakrantíð hevur haft áður nøkur ålop Å Høvundurin ger I ymisk vidurskiftir, fyrst og fremst pengalikindini, So spyr hann: »Er tað nøkur von fyri at teir átroðkandi kunnu blíva loystir spurningarnit uttan at Føroya fólk velur nýggjar menn til løgtingid?» og svarið er Nær áðrenn Olavsøka 1943. nei. skal valið so vera? Svar: Tann síðsti og mest umráðandi spurningurin, hví valið skal Avtast | m * eitt hálvt ár fram hetta, sum er aðalmálið í svarað so jánkáliga. øllum — verður Høvundurin heldur,. at verður valið ikki fyrr enn 1944, verður løgtingssetan 1943 (altso í ár) at kalla bert ein parta- politiskur gorragangur, sein seta av politiskum klandri at eitt val GG É i 1944 vil elva tvær løgtingssetur í einum ári, og tað verður ov dýrt. Jú, og tíð er pengar. Man tann hugsan, vaman í, sparsemi er ein dvgd, nytt legtingsval endiliga at eitt skal skapa cf nýtt og samsint leyting, man tann hugsandi lesarin halda vera heldur »optimistiska«. Tó, vit vilja lata > Dimmalætting. eiga tað at jarðleggja Th. Petersen, rúlla hann runt í rununi og síðan standa oman á honum og gala sum ein spelkin dvørghani. Thor- stein Peitersen er ivaleyst ein væl. viljandi maður, og hansara propa- randaskriv er sum eitt propaganda- tað mesta svart ella hvítt, og av og á « nakrar gráar hárklaur og feilposter- skriv nú einaferð er: fyri ingum av bókstavinum >ð*<. Vit kunnu ikki beinavegin finnast at einum manni at hann er parta- politikkari; tað er heldur einki at síga til at ein politikkari ynskir at fremja sin politikk, sjålvt um tad við kupp. Av einum eaðrum orsaka, sum vit ikki er at gera eitt her nýta at røra við, hevur fólka- Aokkurin ; sett sær fyri at våga eitt sovorðið kupp, og tí er tað ivalevst teir vilja hava val nú og ikki seinni. Men latið okkum nú kanna eftir hverji líkindir hesir kuppmenninir ikki vid politiskom eygum kortini, men út hava — kunnu parta frå søguligum og psykologiskum rovndum. So míkið halda síggja, at sovorðin politisk kupp ikki hava tev bestu gróðralíkindi í Tað er vit okkum Feroyum. jú sun oftast soleiðis hjá okkum, at tá ið ein sígir pluss, sigir ein annar minus. Longu í segutíðini var tað, sum vit vita, á ein vissan hátt talan um »sjal (Tróndur) kontra »sam- bande (Sigmundur), og við hesum, nakað við móti eðrum, tykist tveir at javnbjóðis partar harðliga og øllum snildum berjast hver at taka seg tann faroyska søgan upp aftur. Tað er eisini ein ferðil av hesum sama i søguni um bardagan í Mannafellsdali. Her tykist vera talan um uppreisn. móti harðræði sMús< biskups (Erlend?), hvers skattakrav nívdi tungt á fólkið tá ið hann vildi fáa pening til dómkirkjubyggin í Kirkjube. Henda uppreisn varð fyrst bard niður av norðanfjarðsmonnum, ið hildu við bispunum (sambandsmenn!), men síðani máttu teir lúta fyri sunnan- fjørdsmonnum (sjålvstyrismonn- um!); men vit hoyra einki endiligt Hetta ' er úrslit av bardaganum. sjálvandi sagn; men tað, at her eru tveir næstan javnsterkir partar, ið stríðast, ger at her våttar søgnin nakað, politiskum sum tykist vera ein lóg fyri lívi í Feroyum. Tað tykist eisini sum henda fylkjan við og ímáti gjørdi seg galdandi á Magnus Heinasons døgum; tó eisini hetta hoyrir mestsum sagn- verðini til. Men álls stríð móti monopolhandlinum tá vit koma til Nólsoyar- hvussu er seguligt fólkið fylkti seg í tveir bólkar, við og ímóti; og her hava vit Í røev fyri, at prog ) kemur tað eisini greiniliga fram, at annar gløggt at parturin er finningasamur móti (i, sum var, meðan hin royndi at halda uppá tað gamla — kovpservativur og åttafullur í sínum veruhåtti, men kortini íkki uttan grein í sínum mált. Tá i tíðini mátti avtøka av monopolhandlinum jålvandi stan- hættisligt an sum eitt sera stig; hvussu hættisligt tað var, sást eistnt seinni. Lyndid bólkast í fólki tveir partar hver hjá ferovskum til at móti eðrum kemur týðuliga fram í nýggjari føroyskum politikki Sambandsrørslan kom upp, sum vit vita, í 1906, tå hin ungi Føannes Patursson hevdi hngið ministerium I. €C tað danska Christensen at taka undir einum uppskoti um eitt feroyskt sjálvstýri ella heimastýri. Tað er sum man tekur tað um vit vilja rópa hetta, ið ]. kupp-roynd. men soleiðis varð tað Patursson gjerdi, fyri eina ið hvussu er tikid tá av sambands- fólkinum. Tað er ofta vorðið sagt, at tann sambands-reaktiónin stóðst vIissunm ikki at av persånligum agg hjá monnum. Tað er heldur at persónligur stríðshugur verið við í ferðini, Paturssons vast 1, hevur men Jóannes avgjørda fall við valgið í 1906 kann kortini íkki einans fatast sum eitt úrslit av øvundamanna agitation. Sam- bandsrørslan var ein fólkarersla. Fleiri av teimum gomlu nationalu Feringafelags-monnum vóru við í hesari rerslu, harímillum ein hin mest føroyski ferovingurin, ið hevur verið, Fr. Peter- Nei, tað var ikki bert nakrantið sen próstur og embætis- ið kendi seg Paturssonar nakrir bakstrevarir manna-finarpur, trongdar av Jóannes sjálvstýrispolitikki. Tað hendir meir lyndið til politiskt í hesum føri: tvibyti gjørdi seg galdandi, sum so ofta áður, bara uppaftur sterkari Nú í okkara degum er talan um eitt nýtt slag av politiskum tvíbýti í tí føroyska fólkinum: tað sosiala. Tað vísir seg als ikki sum ein av- FR … 5: gjard samb:a:ds- ella sjálvstýris- rørsia, hóast tað er nógv nationalt við tí; tað umboðar eitt annað slag av tvíbýti enn tað gamla samband-sjálvstýri Mer latið okkum halda okkum til og viðganga hetta sjåldsama ósemjulvndi hjá okkum, sum vit hitta ferð eftir ferð. Hverjum kemur tað av? Vit hitta henda sama tvídráttin í fólkasinninum hjá mongum markna fólkum, og í grund ini eru Føroyar eisini eitt sovorið marknaland millum Noreg og Dan- mark. Hetta er kanska ein atvoldin Tað kundi kanna hetta málið gjøllari. At ti illa verið forvitnisligt at hesin tvídráttur bert er av tað skulu vit lata vera ósagt. Hver veit —- kanska er hann Í sinum uppruna orsakað av einum sjálvverju-instinkti. Kanska her er talan um eitt Javnviginga-amboð, sum er komið upp undir teimum viðurskiftum, ið eru okkum egin. Vit eru heimsins minsta fólk og búgva úti í einum av sterstu høvum í verðini. So mikið er ið hvussu er víst, at -tad altid lúrir (Meira á næstu síðu).