leygardagur 10. apríl 1943síða 3

FØROYAR I DAG Ritstjórar: W. HEINESEN og HEÐIN BRÚ Samband og sjálvstýri Í fornøldini, Líka so lítið okkara døgum kunnu rópast dansk- sum Feroyar í ar, hóast tær hoyra til tað danska kongaríkið, líka so lítið vóru tær í fornøldini norskar, hóast tað vóru Norðmenn, ið bygdu ovggjarnar og ferdu norskan sið og skikk við sær yvir havið. Tað sæst av Føroyingasøg, at longu hjá teimum fyrstu ættar- liðunum aftaná landnámsmenninar myndaði seg at kalla ein feroysk tjóðskaparkensla. Feroyingasega er ein frásegn um, hvussuleiðis norskir kongar og stórmenn ferð eftir ferð løgdu seg eftir at draga Føroyar inn undir norskt yvirvald og gera tær til eitt norskt skattaland, og um hvussu Føroyingar við Zrónda í Gøtu á odda eftir førumuni setti seg ímóti hesum. Nú er tað sv, at Føroyingasøga i mongum og hverjum meiri er ein skaldsega enn, hon er rættvís søguskriving. Og í mongum lutum er hon ein skaldsega av tí slagnum sum mest var í yndi ta tíðina, ið varð sum Sigmundur Brestisson er av hon skrivað. Ein persónur tí slagnum, sum ofta kemur tyri í íslendskari seguskriving, og sum søguskrivararunum og teirra lesar- um (áhoyrarum) fall best. Við síui vekru útsjónd, sínum hugprúða sinni og sínum frammiúr fimleika í bardaga og ídrotti var hann i øllum lutum soleiðis sum søgutid- in vildi havi eitt reystmenni at vera. Hann var skorin eftir tí ideali, ið vakrast kom til sjóndar hjá Ólavi Tryggvasynt, hini kristnu kongshetjuni. lvaleyst hevur Sig- mundur verið ein stórlætin maður hátt, Men leggja okkum í geyma, at segan á mangan vit eiga at so hugtakandi og fullfiggjad hon annars sigir frá — innast inni er í parti við Sigmundi, meðan Trónd- ur verður lýstur mestsum við meiri Ovilja, ja næstan við einum feril av agg. »Tråndur var ein stórur maður av vøkstri, reyðhærdur og reyð- skeggjutur, frøknutur og grefligur í ásjón, dapur f sinni, listinlærdur í ellum skAlkasnildum, ódællur og meinskur millum manna, fagurlåtin alltid víð Soleiðis er við yvirmenn, men skálkinum hesin aftanfyri.e heidni maðurin, ið dapri, sagan setur upp imåti ti rættvisa og ljóslyndaða Sigmundi, hesum umboðsmanninum fyri norska kongamakt' Men Førovingasøgan er eingin ring hon er bæði góð og djúp og gevur hóast alt eina skaldsega, tyduliga og óforgloymuliga mynd av hesum Tróndi, um enn tvkist hava hornið í Vit fata, at Trónd- haft sermerktar gávur. hon kortini síðini á honum ur hevur Tað verður íkki dult fyri. at hann eisini í aðrar mátar hevur verið sjáldsamur. Tað síggja vit til dømis av ti, ið Tora Sigmundardóttir segði, at hon ikki kundi annað enn taka av, tá ið tað stóð henni í boði at fáa sonin (Sigmund Brestissons dótturs- son) í fostur hjá honum, >tí mangt, tykist tað um flestar Tróndur Tað er mær, hevur fram menn.e ikki bara Tóra, ið hevur sovorðið Trónda; álit á men vit síggja, at hann sum mætasti høvding! Í oyggjunum yvirhevur hevur haft fólksins álit í stóran mun. Hetta sæst eina best av, at hann búði í Getu — ein bygd mitt í landinum, at kalla á almanna veg, eitt stað, ið ikki var lætt at verja, um onkur vildi Tróndi atsókn. At Tråndur er »listinlærdur í øllum skálkasnildume, ja — tað hevur ivaleyst sín egna politiska orsaka. Hann hevði teir norsku stórmennirnar ímóti sær, teir, ið vildu leggja Feroyar undir seg; tað nyttaði tí einki Tróndi at eva ímóti við makt. Hann mátti sum tann veikari parturin fara við snildum. Og segan sigir næstan eisini bara frá honum, tá hann er í knipu. Men, sum sagt, vit læra eisini at kenna aðrar síðir av hans- ara lyndi. Tað er týðuligt, at hann hevur verið ein torskilin karaklerur, ein fáorðaður maður við stórum ætlanum og stórum trega, kanska eitt sindur sum tað heldur verið ein serur, og tykist, heilsuveikur. At hann hevur nærlagdur fosturfaðir fyri tey, hann tók til ivast í, og hóast sín, er einki at hann verður lýstur sum ein ógvu- liga søkin maður, verður tað tó ikki Tórhall bin ríka, at hann ernæt- sagt um hann, sum t. d. um in. Tróndur var ógvuliga fastur á hondini, tá tað galt skatt til teir norsku høvdingarnar, men tå ið hann sat við makt og valdi, unti hann monnum, sum hann tókti rættar menn vera. Einaferð býtti hann soleiðis oyggjarnar | helvt millum sin og Øssur; seinni leggur hann landið undir seg sam- an við Leivi. Og vit eiga at leggja til merkis, at alt tað dapra og ádámliga lyndi, ið segan leggur Tróndi til, tað sjóndar í hans stríð móti norskum kemur eisini til stórmonnum og teirra erindasvein um (herímillum eisini Brestir og Beinir, ið Håkuni Jalli), altso sovorðnum, ið forða landsmonnum í at ráða yvir teirra vóru lensmenn hjá vildu honum og hansara heimlandi Feroyum Fyri í dag er og verður Feroy- sera åhugaverdur ingasegu ein lesnaður, ið gevur okkum nógv at Tað er í Feroyingar í hugsa um hesari frá segn um fyrndini nógv, vit kenna aftur. Vit síggja Feroyinga áhaldandi og stillu mót- yvirmakt. Vit síggja steðu móti aðrar Ferovingar, ið stíga fram sum hjálparmenn og fortalara fyri hesar fremmandu. Feroyingasegan sigir okkum, at longu í oldtíðini var spurningurin um Feroya sjálv- ræði frammi á odda, Men bæði Sigmundur og Tróndur fóru undir grønu torvu og sóu ikki henda spurning råddan, og enn Í dag stendur hesin spurningurin framma- laga, men óloystur. Men vit læra enn meira — vit síggja, at feroyskt tungumál, fer- oysk fólkamentan, føroyskur hugs- unarháttur og føroyskt lívslag igjøgnum allar hesar aldir, id eru farnar, síðani Tróndur og Sigmund: tikið meiri røtur undir seg. Tað tjóð- ur livdu, hevur meiri og skaparliga seiggi hevur, kunnu vit siga, verið sterkari enn sjálvur spurningurin samband - sjálvstýri Og tað er hetta, ið hevur verið okkara fólk, og sum lagna sum ivaleyst framvegis verður lagnan fyri hetta líttla, fjarskotna, norður lendska marknalandið. Føroya politiska sjálvræði verður sterri altíð ein spurningur um grannalanda tykki. Vit eru eingin kríggsmakt og kunnu bert verja okkum Bert við at rekja okkara mál og okkara mentan, við ið nakað at læra, og við at andliga. at læra av eðrum, hat virdismikid er royna at skapa figgjarlig vid ursløfti, líkindir fyri før- ið kunnu geva oyskt andslívið at trívast undir, vilja vit kunna reisa ein tjóðskap- arligan manngarð, so sterkan, at verður brotin við hann hverki vápnamakt ella skálkasnildum. Nakrir lesarar gjørt okkum tað finnast at ukkum. At okkara greinir hava frægd at ivaleyst kundu verið betri, er eingin vissari í enn vit sjálvir. Men vit hava, ið hvussu er, skrivað eftir fer- u:nuni og vilja framvegis gera tað „Tímine hevur tikið sær tykni av, at vit hava rópt hann eitt frið- ardýr. Gaman í, tá hevdu vit bert eitt nummar at fara eftir, og vit skulu viðganga, at »Timin« er vorð- id eitt sindur meira ólátaður síðan tá. Ta) tysur so undarliga millum teigarnar av merkjum og dulnevn- um, tað er næstan sum dvergarnir í Snjóhvítu — filminum: „Hin old argamli,« >Ein av teim gomlue, „Ein, ið einki veit,« »Numsi«, „Bumsie, »Gnom« og »Neit — her eru næstan allir sjey. Men »Timin« er kortini alsamt eitt fridarligt blad, id hvussu er vidvi- kjandi tí, tað skrivar um >Fer. í dag«. Vit halda tó tað er ein óskikkur, tå ið blaðið pilkar einsær leys pett- ir burturúr okkara greinum OS loypur á tey, men ænsar ikki hei!: TA vit í. d. sambandsrerslan byrjaði sum ein una. hava skrivað, * reaktioner fólkarersla, var hetta meint sum eitt lið í einum nógv meira víttfevnandi samanhangi Greinin, har hetta stóð, var jú ikki bert royndu at geva málinum ein djúp- um sambandsrørsluna. Vit ari sjónarring. Men greinir at kalla allar. Tær svara soleiðis eru Timan«s eystri, har vit spyrja Í vestri, og tykjast bert at kenna okkara greinir ógvuliga ógjalla. Tað, ið vit skriva, er meint í álvara. »Timin« reri als ikki við okkara sjónarmið Teir sjey dulnevningarnir mala so un darliga tyknir utanum Men atrið tykkum ikki vit bíta ikki høvdid av tykkum. So er tað «Føroyatidindi«. Eitt elegant blað, har tosað verðu! mestsum í einari roykju — salón á fyrsta plássi. Sjussur og cigat roykur. Tad er stuttligt at koma inn har. Ein verður kanska argaðu: eitt sindur av >D'hrr.e, men tað er í allari góðsligheit. Men okkum dámar ikki at Alb