leygardagur 5. juni 1943síða 3

FØROYAR Í DAG Ritstjórar: W. HEINESEN og HEÐIN BRU Donsk-feroysk mentan. Tann norski kulturfilosoffurin HansE. Kinck skrivar einastaðni mm nakrar av sínum landsmønnum, ið royna at knýta nýmótans norsku mentan beinleiðis til ta gomlu Idnorsku, at teir gloyma eitt umráðandi, og tað er at nógv taka >dansktíðina< uppí. Tað er tað sama her hjá okkum. Vit minka um okkum sjálv, um vit leypa um ta donsk-feroysku mentanina, Danskur andi hevur verid vid til at sermerkja ta gomlu feroysku bónda mentanina, hana, ið vit av réttum eru ernir a Kingos sálmar, til dømis! Hví skulu vit stinga tað niður, at hesin mikli álmatónin vid sínum stórsædda myrkri og ljósi fann sær ein sang- botn í tí føroysku fólkasálini? Hann til tað, og betri var sum skaptur sangbotn hevur hesin tóni ivaleyst ongatíð havt. Føroyingar have. tíkið ímóti Kingo líka sjálvandi sum (eir tikið fólkavísunum. Her var andi av teirra hava ímóti teimum donsku egna anda, náttúra av teirra egnu náítúru. Yvirhøvur taka tey gomlu nógv meira frískliga og náttúrliga ímóti danskari mentan enn Feroy- nú liggur pinkulinga-galdur í ingar í okkara degum; politiskt oVT unum á hverjum Tað er okkum, um vit viðganga tann segu mani, 1 einki mannminkandi fvri líga sannleikan, at samstundis sum norsk og islendsk ávirkan igjøgn um 16. og 17. eld viknadi burtur, kom ein sterk og ikki lítisverd donsk mentunar-ávirkan aftur í staðið. Teir gomlu Føroyingarnir tóku hábærsliga ímóti hesum ment unarstreyminium mistu einki og av sinum egna, Eitt friskt instinkt segði teimum, at danskt var danskt og føroyskt var føroyskt, og bæði vóru norðlendsk. Teir dugdu at leggja sær til menningar ta donsku mentan, ið kom til teir gjøgnum sálmar, félkavísir og kirkjuligar bekur. Á ellum hesum trimum um- hevði dýrgripir at ráðum Danmark frammiur bjóða; ja, taka vit sálmarnar, er tað valla nakað annað land í verðini, ið kann javnmetast við Danmark. Tá ið ein bátsskipan treiv í at syngja »Nu flyer jeg til din naade«, tå ið hegtíðarklæddir brúd tróðu donsk orð, hugtókust teir av ein- elln leypsgestir brúðardansin til um kultus, id eingin kendi fyri at vera serliga danskan ella ser liga feroyskan; hann var rætt og fram tveimum ið slætt vaksin av vóru ska ikki følkakulturum, nåtturliga Tann dansk føros runleikr, runnir saman mentanin er ein øv bert romantikk, sum so nógv av teimum stórminnum frá fornøld og miðeld, sum er vorðið jótrað fyri okkum hverja ferð sinnini vóru uppi á gosi Spyrja vit nú hverja ávirkan donsk mentan fyrr í tíðini hevur havt á førovskt lólkalyndi, má svarið verða, at henda ávirkan hen ur verið avbera stór, men sam stundis á ongum umráðum so átroðkandi at hon gjørdi Feroy- ingar óferoyskar. Vit mugu tó við síðan tá er komið at vanga, at bera á tað borð, at jarðabotnurin fyri eini sovorðnari mentunaár- skapan er ikki góður longur Hvi? Ja, tað hverjum kemur tíðini við til egið gagn kundu taka av, at Føroyvingar í framan undan fríhandlinum røttum og ryggi og ímóti danskari mentunar-åvirkan, men so skjótt frihandilin var komin | næstan fóru undir kav av danskati åvirkan? Vit hovrt, aft hava kortini so mangan frihandilin var eitt stór fingid framstig fyri okkum Føroy- ingar. Hetta er eisini so rætt sum einans viðvikj Ment tað er „sagt; men andi tí fíggjarliga lívinum unarliga sæð var frihandilin ein húsagangur, sum vit líða undir enn. Tann kinesiski múrurin, ið gyrdi okkara land burtur frá stór heimirum, var ikki longur. Harvið ók grundarlagið undir okkara gomlu bónda tradition burtur. Vit ikki amboð, ið okkum fyri at høvdu longur tey gjørdu før taka ímóti og gera okkum til góðar av danskari åvirkan. Hartil kom so tað, at tann ávirkan, ið nú beyðst okkum, gjørdist meiri hissini og var av vánaligari slag. Tað var íkki longur tann gamla sålarliga mentan; nu nei, var tað søpul uppi í, ja í mongum førum stakkala-civilisa- tión, id við frihandlinum rak higar So leingi til okkum úr Danmark. eitt afturlatið land, Føroyar: vóru var tað altíð sermerkt sum eitt land. Nú gjerdist tað verunliga ein danskur landspartur, ein donsk útriðja. Tórshavn umskipaðist í stutta tíð til ein danskan >pro- vinsby«, og frá hevuðsstaðnum Eftirlýsing. Fólk hava biðið Vardanum«, ið Hann var í avlés Lum vaðum sokkum og heldu slunkin Fólk sita, at hann er sligin á nevið Hann, ið hevur borið ce) almenninginum frá Hann hevur } 7 , Hann 1 Aansara í ælmakts AØFUP fyri at fåa hold aftur å hann rak mentunar-upploysingin spaku liga út yvir bygdirnar. Tå Vat tað Førovingafelags rørslan steig upp. Men hetta førdi so aftur við sær, at tað kom tjóð skapatligur skilnaður millum danskt Tad verða leiðina kundi ikki og førovskt ødrvisi. Hesa måtti ein tjálturlig og nýmynding galiða Jóannes Patursson gav fyri stutt 1 un Dagbladvum« nøkur dømt um tey sniðlop, ið sambands odda fiskarnir lika frå Íyrs tóku at brúka í teirra politisk galdri. Vit skulu íkki bera í betu flaka fyri hesar sambandspolitikl ararnar ella royna at skava útyvir tey mistek, teir hava gjert. Men eingin kann nokta, at teir høvdu fúlkas ft. aftantyrt rad ein mning seg nyttar einki gålvandi at rópa hesa fólkarerslu eina fólka ræðslu. Um vit íkki vilja rópa sambandsrersluna fyri at vera eitt slags gongupokur, ið kom oman- vvir helvtina av tí føroyska fólki num, mugu vit duga at skilja, at HO hevði eitt sambands-afturhal førovskt Tað var grundarlag tað heyrði mentunarligt tvduligt, at tí aldargomlu bónda sínar retur í mentanini frå m: nopolhandilstíðini ið, hevði donsk uppískoytir í sær, ein mentan, sum áður sagt, men sum kortini ikki hevdi mist sitt førovska serkenni. Eisini sambands lø tjóð rørslan val sinum lagi ein rørsla, ja å sin vis ein Bædi og sambandsrørsla oysk skaparrørsla sjálvstýrisrersla voru 1 í€6Ifra uppruna merktar av óklárum sinnis báðar imóti kenslum ; gingu tæt ti tjóðskaparligu og mentunarligu upploysingini, ið stóðst av fríhandl Men tað er tann munur á inum. teimum báðum rerslunum, at sjálv- stýrismenninir litu frameftir móti nýggjari framgongd fyri tí serfer ovska, meðan sambandsntenninir litu aftureftir moti tí gamla trygga veriháttinum ; tí tíðini, tá ið fer. Før, i da t bletkdamdu KØ um at sóknast eftir tíðarrilinum €VU? Krið at st a 1.) p ?,, 4 ALTVAUMH KIÆæÆAH HIf{UÍUMmM VOR , P av longum svelti misrekt leiddur av valtrar um ið Varðar rið s æl at UV VIKIrHAar, sum led um egn ljá eva danskt trein í frið og náðun At hetta gamla lagið ikki kundi endurnýpgjast og at sambandsrersian ti gjørdist vor leyst reaktioner, er eitt fyr st Tad i ein i I Are vvir al inn gamli ríðsmaðurin Jóane Patursson um jøjøgnum eina hálva eld hevur staðið í ti polit iska anglettinum, sí mått m smátt er farin at halda tað, á alt potttt KL ÁN í Førovum nyr eg um personlig op á han Men jútíðar Føoyingar hava ett á lveimum at gera annað- hvert at vanvirða helvtina á Førovingum sum tapulingar, ella at royna at síggja alt einum mentunarsøguligum sjónarringi. Vit ita og vidganga, at aftan > F + heita | } t tyri tann partapolitiska Da! daga, sum í mannsaldrar er farin fram her heima nómast greinirnar av einum sjáldsamum mentunarstríð, sum minn! mat kann javnmetast vid tað tjóðskaparliga mentunarstríðið, ið hevur verið millum Noreg og Ísland, millum Danmark og Noreg millum Danmark og Ísland, millum íki og Finnland r Í Norð Í ellum hesum fyribrigdum verið ið okkara sam rerslur framm! ikki hava verið ólíkar bands pg sjálvstýrisrerslum Í fari hevur tann politiski ellum itunarbardagin verið orsakaður me av, at ein terri mentan hevur troðkað seg int á eitt minni mentunarumráði, íkki bert sum ein niðurbrótandi faktor tvertur- ímóti men sum fyrr ella síður ina nåtturiiga mótsteðu hevur vakt € hjá tí minna partinum ið hevur kent sína serstødu vanda Hesin mentunarbardagi stendur við her hjá okkum. Okkara poli tikkarar tvkjast tó tíverri leggja eftir at gera hann tl ein seg mannminkandi hanunga-heglan