leygardagur 13. november 1943síða 3

på ØROYAR I DAG Ritstjórar: W. HEINESEN og HEÐIN BRU Feroya Í sínari reðu á Feroya løgtingi tann 5. novbr. (undir orðadráttinum um stýrislagið) legði Tórstein Petersen javnadarmenninar undir at hava svíkið teirra tjóðskaparligu stevnuskrá tí teir halda at amt ið maðurin, umboðar statin her heima, eigur at umboða kong. Hetta eitur í fólkaflokks manna indignatiónslýriska máli: at gera hr. Hilbert til varakong. Við at nýta hetta málið halda menn tíverri lív í gomlum undir- lutakenslum, ið meginparturin av tí feroyska fólkinum annars eru væl á veg til at smoyggja av sær. Imóti hesum helt P, M. Dam uppá í síni verjureðu, at javnaðar- menn undir teimum viðurskiftum ið stevnuskrá, ynskja at fylgja eini ið Hervið týðaði hann til tann verun- eru, kann fremjast. leika, at Føroyar í letuni eru hersettar av bretlendingum, og at teir ráðandi í Bretlandi ferð eftir ferð hava boðað frá, at teir alsamt politiskt kenna Feroyar at vera danska ríkinum og ein part av tí kenna amtmannin at umboða hetta verunleiki, ið ríki. Hetta er ein vit ikki sleppa undan, antin vit so rópa henda verunleikan dåm- ligan ella ódámligan. Hvat ið fólkaflokksmonnum við- víkjur, so hava teir líka síðan apríl 1940 havt lyndi til at latið eyguni aftur fyri hesum verun- leika. Tað er legið, at hesir menn, ið sjálvir eru handilsmenn og vanir at takast við turr tel og treytir, á hesum umráði vísa seg sum romantikarar Teir hava alla tíðina starvast fyri at fremja eitt romanfiskt Rupp tvertur ímóti líkindunum. Hví? Vitstu teir ikki, at sovorid kupp mátti miseydnast? Ella ynsktu teir rætt og slætt at síggja tað misevduast? Nekur menniskju hava tað lyndi, at tex vita sær ikki betri enn at sleppa at klaga vvir at verða jagstraði g órættvíst viðfarin. Tey na fragd í hesum; at ganga og tvkj ast synd í sær sjálvum. Men mantiskan lýrikk hetta verður til r: g ikki tll politikk Hvussi hetta nú et ikki, eitt beiskir eru Tað má ér eysæd: fåligir og vorðnir. lítið hesir hesir kuppmenn tykjast legið s« »radika ] lært hava av u sjålvstyrismenn« framtíð. 40 ára feroyskum politikki, síðani teir aftur nú gera sama romantiska aftur sum tann mistakið gamli Adres s/ålvstyrfsflokkurin gjørdi. surerslan undir seinasta veraldar- eitt úrslit av tí sama Tað kríggji var politiska óbúgvni ferðina trúðu sjálvstýrismenninir, at tað fór at eydnast at fáa hjálp frá einari fremmandari stórmakt fyri at fremja teirra sjálvstýriskrav ímóti tí ríki, sum teir staisrættliga hoyrdu til. Hesu ferðiná tykjast at við kunna nýtast til eitt politiskt kupp vónað, tað tumbul, hevði teir hava hertøkan sær, skuldi ímóti ríkis-sameindini. Av sonnum er tann pðlitiska romantikkin her heima eitt seiglívað kykt. Tað er hjartaskerandi at síggja hvussu tann nýggja løgan av radikalum sjálv- styrismonnum roynir at renna ein snarveg til tað >Suria-Moria-slotte, ið Jóannes Patursson á sinni sá í skýggjunum. Og tó eru vit utan iva á okkara egna seinføra hátt — komin hesum slottinum væl nærri enn 1917—18, Lilla rættari sagt: ikki síálvum slottinum, men tí verun- latið okkum Hin tjóð- við at leika, tað umboðar henda verunleika: Tað er stórvegis broyting her rópa skaparligi sámin. henda ein sjálvum tí politiska kenslu Tað at hugsa um, at bæði fólkaflokks- "heima Í grundarlagnum gevur nógv menninir og javnaðasmenninir eru sinnaðir fyri eina radikalari brovt- Førova politiska stýrislag. bådir ing av Til flokkarni umboða hesir við framburðsfelags- og sjálvstýrisparti saman (saman ti gamla num og ivaleyst einum parti av ti meira frísinnaðu sambandsfólkinum) tann sterra helmingin av feroyskum veljarum og allrahelst allan tann feroyska ungdómin. Tey batnadu korini fyri fiski- vinnuna, sum hertekan her heima førdi vid sær, hevur mest sum givið okkum rákan av hvussi tað standa á egnum beinnm Væl er tað 4 gulltíðin var er at bert ein figgjarliga. lítil råki, ivalevst bert ein håkonjunktur-tid, id strevk framvid Men tað vildi ivalevst av næstan ellum her heima kennst sum eitt djúpt fall at sokkið aftur til ta syndarligu steðu frå tíðini undan krígnum. Hugsanin | um at vit i framtíðini aftur skulu byggja okkara vinnulív á beinleiðis peningastudning frá einum stati, sum vit ikki ein gang gjalda bein- leiðis skattir til, elvir okkum skomm. Tað má íkki henda. okkara Tað er annat skylda á ein ella hátt at vinna okkum tann kapital, ið tørvar, og so seta allar hendur og hevur í gongd fyri at fáa okkara samfelag til at blóma og bera seg. Rópa íkki hetta barnsliga romantikk! Hetta er tann friski hugurin í føroyskum politikki, og hetta verður meir og meir tann átroðkandi verunleikin. So langt kunnu fólkaflokksmenn og javnaðarmenn einast. Ósemjan byrjar fyrst við spurninginum um hvussu ein slíkur »landskapitalur« (latum okkum hugsa okkum t. d. ein megnar-styrk, veitt okkum av einari veraldar-nevnd fyri figgjar- samfelagsligari endurnýggj- Meðan at ligari an!) skal nýtast, javnað- aðarmenn ynskja síggja felags (kooperativar) fyritøkur settar á stovn, líta fólkaflokksmenninir bert á teirra egna privatkapitalistiska > mátt og megi. Hvussi hetta nú einaferð fer at vera vorðið, verður ikki bert orsakað av okkum sjálvum, men eisini fyri ein stóran part av verður at skipa hvussu heimurin seg aftaná kríggið. Tað nyttar ikki nógv fyri okkum nú at gera Men tað er ógvuliga for skipanir vitnisligt at gáa eftir hverjar kénslur, ið renna Ferova fólki i barmi — tí fólki ið hevur fram- tíðina fyri -seg. Er roman- tjóðskaparligi í ferð fyri tjóðskaparligum sáma ? tann ikki við at víkja tikkurin Tað er ivaleyst, at líka óhuga lig hugsanin um at venda aftur til vaðbeina- og fåtækrahjålpar-tiØina vil vera okkum, líka so óhugaligt vil tað vera fyri tev flestu av okkum at venda aftur til tann politiska ómegaskapin frá fyrr Legtingið vil aldri meir vera eitt amtsråd, Vit eru nóg mikið vaksn- ir fyri at skapa okkara egnu lógir og eru vit tað ikki, mugu vit skunda okkum at verða tað. Líka leiðis kenna vit eina nátúrliga trongd til at hava okkara egm embætismenn, íkki av tí, at hetta í grundini er so neyðugt, men av tí, at tað er okkum ein ósámulig hugsan altíð at vera »undir admi nistratíóne. Vit kenna at tað er | eitt tjóðskaparligt lívskrav fyri okkum at trúgva, at vit ikkt eru eitt evnalevst fólk ein norsl dansk-eingilsk-føroyskur vavgreytur, sum einki høpi er í. Vit fata næst an tað tað undanfarna liðið kendi vælverið, við I) ikki longur deils at hjúkla fyri øllum útlendsk >) deils at kenna seg um, orætt- aðan og nidurtråddan í stúsund Hetta hepi fyri okkum longur um einki Vit vita sípgja áre. hevur mest at vit aldrin vilja læra at mentan er nevur donsk og hvat at týða leingi vit Munna fyri okkum, so eru undir donskum fyrisæti ikki allir feroyingar kenna tjóð skaparliga, um vit kunnu einast um at tað tjóðskaparliga hjá okk- rætt og slætt er hetta.: at vit > um gjøgnum felags mål og felags lagnu eru vorðin ein norðlendsk fólka eind fyri seg? Eru vit ikki á veg tíl at vinna á tí tjóðskaparligu og samfelag ið vit líka havt at drigist ligu undirluta-kenslun?, sidan 1906 hava vid eins og eitt ringt slag av saksi? Latið okkum vænta, at vit, um vit av álvara seta fetur í bekk; verða fer fyri at leggja okkum eitt figgjar- ligt og fyri okkara sjálvsteðu í tann mun, samfelagsligt grundarlag tað er gjerligt verunleikanum Eru ódugnaligari vit eitt dreivlorkutari og fólk enn hini skandi- navisku fólkini? Tora vit ikki at halda fast, at t. d. okkara sjómenn hoyra til Atlantshavsins bestu? Hava. vit íkki henda seinasta mannsaldurin gjert eitt risalop írá midaldarmonopoli og líka út í nú tíða: at fára teknikk-eldina uttan av tótunt og áhaldandi menn ikki mýkt okkara mál til eitt mentunaramboð fyri nútíð og framtíð? Hava viti rK týðandi læknar og lærarir, vi frødingar og handverkarir, vitskap & 24 I armenn, listarmenn og rithøvundar? Alt hetta, vit her hava um skrivað, umboðar tað, vit kundi kkara livandi tjóðskapar liga ri pt kapital, okkara arbeiðsmegi. Treyt- in fyri at hetta skal liggja í yrkis loysi, er og verður henda eina at vit kunnu semjast hevuðs málunum og einast um at vísa út heiminum eitt heilskapað andi Her er tað ið skortar. Vit sigla tíverri vid tveimum mumium skutinum sjálvstýris-firtnið g sambandsfirtnið. Tað undanfarna ættarliðið orkaði ikki at mana hesar báðar níðagrísarnar (frå einari óvitasligari og óbúnari tíð burtur Tad ættarlið, ið nú er við ræðið, tykist tíverri á mangan hátt bert at vilja ganga í fétåsporunum hjá teimum undanfarni Tó ikki øll! Tað verða si frísinnaðu g víðskygdu feroyskt menn og kvinnur ið koma til at lata vindeyguni upp og sleppa nýggjari fíð og frískari luft in 4