leygardagur 16. juni 1945síða 3

* 16. juní 1945 FØROYA SOSITAL-DEMOKRATUR Nr. 24 FØROYAR I DAG UM FØROYA STØDBU Í DAG Thorstein Petersen: Henda bók er — sum tað var at vænta — eitt agítatiónsskrift. Tey hugskot, sum í henni eru, hava tí fyri tað mesta bert virði sum propaganda fyri fólkaflokkin. Hetta kann sigast bæði um tann søguliga og tann aktuella partin í bókini. Men sum propaganda- lestur er bókin bæði stuttlig og áhugaverd. Tilfarið er væl lagt til rættis og gevur okkum eitt yvirlit yvir teir spurningar, vit tak- ast við í dag. Hon sigur okkum ikki nógv nýtt, men vit læra ikki so lítið um hvussu ein ágrýtin og framligur fólkaflokksmaður sær ta steðu, vit standa í várið 1945. Latið okkum byrja við einum evni, har vit kunnu vera heilt samdir við rithøvundanum, hesum: at vit feroyingar fram um alt treingja tíl at taka ábyrgd fyri okk- um sjálv sum fólkasamfelag. Hetta hava vit aldrin áður havt nakað rættuligt høvi til. Uttanífrá eru vit í grundini altíð vorðin viðfarin sum óvitar, ið ein fegin vil læra uppá og koma til hjálpar, men sum aldrin hava fingið nakað stórt og umráðandi tiltak at stríðast við, tiltak, ið kundi savna og menna okkum til ábyrgdarkennandi menn- iskjur. Feroyingar hava altíð verið hildnir at vera nakað heilt >fyri seg sjålvan« — eitt slags sjáld- samir hvítir skrælingar, ivaleyst bæði góðsligir og raskir, men serir og torferir at koma á tal við og ringir at útgrunda. I Noreg hildu menn okkum áður fyri at vera eitt slags avlagaðir norðmenn. Í Dan- merk vóru vit leingi hildnir at vera eitt slags misseydnaðir danir, leys- ingabern, sum tó á botninum vóru góðdýr og áttu at fáa hjálp til at gerast meiri danskir. Og sjálvir vistu vit í grundini í langa tíð hverki út ella inn. Vit vóru danskir statsborgarar, men vit høvdu eisini verið undir Noreg einaferð, og tað ganga eisini kámar segur um at vit einaferð í oldtíðini høvdu havt sjálvstýri umdir hevdinganum Tróndi í Getu, Nú eru vit kortini komnir so vítt, at vit ikki bert halda okkum vera førovingar, men eisini modernaði menniskjur, og vit eru næstan á einum máli um at vit hava ábyrgd fyri teimum oyggjum, vit búgva á, og fyri tí máli, vit tala. Vit vilja ikki einans geva hesa ábyrgd upp í hendurnar á eðrum, vit vilja átaka okkum okkara part av henni. Vit skamma okkum við með alla at skulla kasta alla ábyrgdina á aðrar menn. Men sum hver maður veit, og sum Thorstein Petersen eisini Søgubrot og Føroyalands støda í dag. heldur fast, eru tað tveir partar í hesum máli: Danmerk og Feroyar. Vit hava í eldir verið í statsfelag við Danmerk, og ábyrgdina fyri tað, ið hent er hesa longu tíð, hava bæði feroyingar og danskarar. Okkara framtíðar viðurskiftir við Danmerk, hvussu tey annars verða, mugu tí arta seg sum eitt samvirki — fyri at nýta Thorstein Petersens egnu orð. >Hundrað ár eru nú farin aftur um bak, og einki samvirki millum donsku og føroysku tjóðirnar er komið í lage, skrivar hann. >Fleiri ferðir hava mætir danskir menn tikid til da fyri meiri frælsi fyri feroyingar, fleiri ferðir hava ein- stakir føroyingar tikid til orða fyri at hetta var neyðugt, men aldrin er farið undir hetta arbeiði. ..... Hjá okkum føroyingum hevur vant. að samanhald, so vit hava mest okkum sjålvum at takka«. I øllum hesum eru vit sum sagt samsintir vid Th. P. Ein av høv- udsorsøkunum til at okkara støda til Danmark — og okkara steða til okkum sjálvar — er vorðin so avlagað, er hetta trotið uppá samanhaldi millum føroyingar. tað skerst íkki burtur. Líka síðani henda eldin byrjaði hava vit ligið í politiskum bardaga innanlanda. Nú er politiskur bardagi eitt fyri- brigdi sum Th. P. fyri ein part dámar væl, eftir tí hann sjálvur skrivar. Og tað er nú eisini eina- ferð soleiðis, at politiskur meinings- munur hoyrir til eitt vanligt demo- kratiskt samfelagsliv. Tað er rætt. at tað bert eru tey deydligu, id onga steðu hava í politikki. Men politikkur og politikkur valdast. Tað er munur á manni, ið ger eitt persónligt tiltak fyri tað, hann heldur vera beint, og á manni, ið bert fremur politikk sum klandur og persónjagstran. Og her heima er tað tíverri sera torfert at finna politikkarar av tí fyrra slagnum. Tað mesta av tí, vit rópa feroyskan partapolitikk, er einans niðurbsótandi kjak. Hetta kemur deils av teimum smáu við- urskiftunum her heima, men tað kemur eisini av at vit feroyingar enn bert eru ógvuliga lítið búnir í politiskari = siðmenning. = Okkara politikarar eru fyri tað mesta einans menn, ið dáma væl at munn- høggast og sum hava ov lætt við at missa tað veruliga umráðandi politiska málið úr eygsjón. Og teir menn, ið skriva okkara politisku blød, málbera seg mangan sum ramir sidaloysingar. Hógv og sakligheit siggja vit sanniliga ikki ov nógv av. Einhver hugsandi Ritstjórar: feroyingur má tykja skomm í dag eftir dag at síggja hvussu okkara blød hunddálka hvertannað. In- juriir og rættstrætur er hvønndags- kostur. Og verður onkutíð uppi- millum talað og skrivað um onnur ting enn persónpolitikk, so verður hetta ofta, gjørt á vánaliga um- hugsadan og óstórtligan hátt. Tað verður fyri og ímóti í yvirvaksið mát, ið gongur frá Oliver Effersøes 99 prosents dansk- heit og till Jóannes Patursons 150 prosents feroyskheit — um tað ikki fyri eina ferð skyld er Noreg, hann vil hava okkum inn undir, sum tað var á sinni. Hver tann, ið býr her heima og fylgjir við í politikki og lesur blødini, veit, at tað er soleiðis. Vit liva ikki uppá sakligar veru- leikar, uppå trongskyggda agitatiån. Gjøgnum hålva øld hava vit vant okkum til at geva mótpartinum skyldina fyri alt, ið vit hava at finnast at. Nú er eitt skriv sum hetta, id Thorstein Petersen hevur sent út, ikki beinan vegin eitt ringt og ósámuligt stríðsskriv. Tverturímóti vísir hann eitt visst hógv. Vit nevndu áður hvat hann skrivaði um »samvirki«; men tíverri heldur hann seg íkki á hesum sámuliga jørdildi, men missir seg burtur her og har í ótýðuligari flokks- Hann vil ikki viðganga men eina agitatión. og fata, at tann steða, hann sjálv- | ur er so éeintur við, ikki einans er orsakað av sambandsmonnum, sjálvstýrismonnum og sosialistum, av fólkaflokksmonnum fyrst og fremst av men eisini og kanska teimum. Royna vit eina letu at gloyma persónpolitiskt kjak, mugu vit | ásanna, at vit øll somul sum før- oyingar bera ein part av skuldini fyri at vit politiskt, sosialt og mentarliga standa í so ógreiðari steðu sum vit gera. Tað er nú einaferð ikki bert fólkaflokksmenn ið eru feroyingar. Sambands- rerslan er eisini ein feroysk rersla. Sæð uttanífrá hava føroyingar leingi verið og eru alsamt eitt lít- ið samarbeitt fólk, sum tað krevur stórt tol og stórt diplomatiskt snildi at koma á tal við. Hetta ljóðar ivaleyst ógvuliga dapurt. Tað er heldur ikki okkara ætlan at ávísa, at tað eingin geta gongur út úr hesum politiska skor- festinum, ið okkara egna trótandi samanhald hevur fert okkum út í. Tað er ein frálík geta, og tað er fólkaupplýsing. Okkum terv- ar avgjørt ikki meira politiska agitation her heima, Okkum tørvar upplýsing. Tað er lítil ivi um tað, at teir flestu føroyingar í dag kenna hetta á sær sjálvum og at partapolitikkurin við ellum sínum W. HEINESEN og HEÐIN BRÚ ónærisligheitum av mongum av teimum framligastu ímillum okkum kennist skomm — ein tjóðskaparlig last. Til sovorðnar lesarar hevur Th. Petersens bók eingi boð. Til tess hevur hann íkki stundir fyri tí lyndi, vit alt ov væl kenna her á landi: at kasta skuldina og harvið ábyrgdina fyri alt, ið galið er, á sín mótpart, og harvið bera seg og sín flokk undan einum rímu- ligum parti av ábyrgdini. Eftir tí, Th. P. skrivar, birtist eitt nýtt og vónríkt ljós her heima tá tann so nevndi vinnuflokkurin varð stovnaður, og hetta ljósið menti seg ófert tå id tann gamli natfonal-romantikkarin = Jóannes Patursson tók undir við og gav hesum nýggja flokkinum navnið fólkaflokkurin. Og um vit bert all í 1940 høvdu gjørt tað sama, so vóru vit nú fyri tað mesta frí og eydnurik øll somul. Tad er egid fyri hetta slagid av agitatíón, at bókin als ikki nertur við at vit ta ferðina (1940) vóru fjøtradi. = Tað var íkki okkara royndarstund, soleiðis sum fólka- flokksmenninir — 6vitasliga halda fram. Vit vóru hersettir av ong- lendingum og høvdu Churchills egnu orð fyri, at oyggjarnar skuldu verða givnar aftur til eitt frítt Dan- mark tá ið kríggið var vunnið. Og tað er eingin ivi um, at hetta lyfti hevði tað at týða, at Ong- land tók tað statsfelag, vit heydu $3 Danmark, snm ein veruleika og helt at eingin broyting kundi henda uttan við samráðing millum fer- oyingar og danir. Hvussu skuldu vit tá kunna taka ræðið her um várið 1940? Tað er íkki annað enn tóm orð. Nú er bardagin lokin og letan er komin til at fáa Danmark á tal. Ikki nakrir persénpolitikkarar og blaðrumblarar, men sjálvt tað fer- oyska fólkið skal taka eina av gerandi stødu. Tað er ikki long- ur tíð til alminduligt kjak, persón- dálkan og sakarmál. Tað sær nú út til at tað feroyska fólkið á fyrsta sinni av álvara og í stórt mát fær hevi til at vísa hvar tað sum ein stendur. Vit skulu í næsta blað siga meiri um steðu Thorstein Peter- sens til hetta mál. Vinningsbýti fyri árið 1944 verður goldið móti innsendan av vinningsbýtislepa, P|f Skipafelagið Føroyar. Tit fáa bestu málingina hjá okkum. M. P, Jacobsens málarabúð. Mált. 323.