leygardagur 23. juni 1945síða 3

23. juni 1945 FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR FØROYAR Í Ritstjórar: Nr. 25 W. HEINESEN og HEÐIN BRÚ Um Føroya stødu i dag. I »Dagbladnum-« stóð nú ein dagin orðaljóðið av einum tele- grammi frá Keypmannahavn, sent av nekrum førovingum, ið búgva har. Í hesum telegrammi stóð m. a.: »Færøsk stats genrejsning betrag- tes som selvfølge. Man trak linjer- ne op for statens økonomiske, so- ciale og kulturelle opbygninge, Hesi orð eru egin fyri tann po- litiska mangan kemur til orða hjá summ- um førovingum. Teir meina tað ivaleyst væl, hesir ungu menn, men teir eru so grammir, at teir hava lætt við at blanda verunleikan saman við teirra vnskidreymum. Fitt nú hetta, teir tosa um urreising av tí føroyska statin- nationalromantikk, ið so end- teir eru burtur í Tað tør- um, visir hvussu ynskidreymanna romantikki ongantíð verið oyskur statur, so endurreising kann hevur nakar ikki vera talan um. Um so er ein skal verður tað fyri fyrstii ferð í søg Verður tað nú soverðnan feroyskan stat? Ja, hetta føroyskur statur reisast nu, um. talan um ein er júst ein vit nú skulu til at Men tað verður ikki avgjert av einstøk partur av ti, samráðast um. um politiskum bólkum í Keyp mannahavn ella her heima. Men ein fólkaatkveða um líka so víst er tað, at um loysing frá Danmark ella veran í tí danska rikinum gevur meirluta fyri samar- beidi, so vilja hesir nationalroman tisku telegrafistarnir halda tað vera ein ræðuligan órætt, ið er gingin vvir feroyingar, ið ikki stemmaðu fyri teir, og teir vilja rópa allar »endurreising« av stati teirra, sum ikki- faroyingar. igjegt- millum landasvíkjarar og vita, hevur tað um tíðina verið føroyskar nationalromantikarar at rópa allar, ið ikki Soria-Moriaslott, fyri at vera ófer- Men hvat er nú rætt sæð hetta, at opið eyga fyri verunleikanum og Sum vit vanligt trúu uppá teirra oyskar. meiri føroyskt: hava ansa eftir ikki at >toyggja seg longur enn armarnir rekkae, ella hetta: at villa seg burtur í lívs- fjaran dreym og so verða firtin tå ið dreymarnir ikki beinan vegin Tað eru feroyingar av tey klassísku ganga út? báðum slegum, og demini frá nýggjari tíð eru Nóls- ovar Páll og Jóannes Patursson. Tann fyrri var tann virkandi mað- urin, ið vit í hásætið; fekk hann mótsteðu, hevndi hann seg við at yrkja bítandi nittættir. Hin fan- setti seinni var — og er alsamt tasturin og droymarin, og hansara vrkingalag er »indignati6nslyrikk- urine — »firtnamanna-yrkingine, Påll var ólíka føroyskari enn JOan- Mangur vil ivalevst halda, at nes, Nu Thorstein avgjørdur Petersen — hann er hvørki rationalistur ella droymari, men ivaleyst ein ógvuliga vælmeinandi borgarligur maður, ið er eitt sindur åvirkadur av báðum hevur ikki sørt til felags við Oliver Effersøe, tå id vit frá hansara politisku trúnaðartátu. Th. Petersen hevur lagt til merkis, at konservatisma er djúpt jarð- grógvin í føroyskt fólkalyndi, Her altíð verið sóttafullir menn og framskygdir menn«, sum telur hann hesum rerslum. Hann síggja burtur heima hava hann skrivar. Sjålvur seg millum teir framskygdu, men tó er hann á botninum konserva- tivur og heldur ikki sørt óttafullur. Tað er ikki servativu Snopprikkunum, ið rópast bert teimum kon- sambandsmenn, hann er eitt sindur ræðist hansara ræddur ívri, hann eisini socfalistarnar. Og Ótti er Men heldur seg lættur at fata hann er po litikari, ja, væl vera eitt sindur av einum undangongu- seg ti kallaðan manni, og kennir til at móti fólkaflokkinum. ið kemur frá berjast ímóli ti atfinning sambandsmonnum og socialistum. Sámbandsins fremsta athnning er henda: »Hvussu kann sjálv- stýrið dámar als ikki hendan spurningin, klára seg?<. Thorsteini men hann tvkist tó ikki vera før- hann er hepisleysur. Hann eitt >Um tú fert til ein mann, ur fyri at prågva, at nytir ti liknilsi : ið ætlar at giftast, og spyr hann hann ætlar at klára hetta, hann ætlar at gera tá ið hvussu hvussu óhapp kemur, hvaðani hann skal skaffa pening o. s. fr., so ivist eg ikki í, at maðurin svarar tær aftur, at einans ein tåpulingur fer at tílíkt áðrenn tervar royna at greiða alt hann giftist. Tad, fyri at seta búgv, er dirvi og áræði, og ikki vantar hetta ungum mon- honum nume. Hetta líknilsi haltar tó íkki so lítið. Danska urðatakið sigir >kær- lighed ger blind«, men tað er ikki meint við fosturlandskærleika kort- ini. Teir flestu førovingar — ikki bert teir óttafullu, men eisini, og kanska serliga, teir framskygdu — ynskja íkki eitt landastýri, ið fyrst og fremst byggir á ljósablá lyftir um at alt fer at javna seg um bert vit fáa byrjað. Hetta líknilsi gevur ikki Th, P. nógvar sambandsstem- mir og ivaleyst heldur ikki nógvar sjálvstýrisstemmir. Um fólkaflokks- stemmirnar verða hangandi uppá hetta, vil tíðin vísa. So er tað tann sociali spurning- Thorstein taktikari at arbeiðarastemmur arbeið- Heldur vinnur ein við at urin, Petersen er so mikið eingin við at aranum. hann veit, at vinnur fara í hernað móti góðtaka teirra egnu lærusetningar, sum í. d. tann, ið vit kenna so væl frå F. S. D,: »Um íkki fólkið sum heild hevur arbeiði og hevur góð kor, so má landið ganga til grundar«. Men ein sovorðin læru- setningur krevur nógv av sínum manni. Nú stunda allir arbeiðarar eftir at frætta hvussu Th. Petersens samfelag fer at bera seg at fyri at geva øllum arbeiðarum góð kor. Men teir verða ivaleyst eitt sindur lotir longu tá ið teir lesa, at hetta tíbetur ikki er so få: stí målid her å landi so torført, ti vit lættari er takið at skaffa virki til ein lítlan flokk enn um vit høvdu verið fólki<. Nú fáa vit at síggja um tað eydn- eru hundraðtúsundtal av ast Th. P. at fáa tann ferovska ar- beiðarin at svelgja henda kamelin, Men hvussu skulu nú tey góðu korini koma í lag? Ja, tað verður sjálvandi eftir tí gomlu vælkendu receptini »åt skapa eitt fjølbrovtt Hetta er sum fótur ikki meiningar um tað; tí nú hava vit ari vinnulíve. í hosu, tað kunna vera tvæl lisið tað í øllum teimum føroysku Vit verða heldur ikki seitt er blødunurm bilsin yvir at hovra, at at peningur skapa og neyðugt, og tað er, kemur til vega til at styðja nýggjar vinnuvegir, nýggjan ídnað og ein nýmótans fiskiskap«. Men harvið vendir Thorstein jú bara aftur til tann gamla óloysta spurningin, ið sóttafullir menne eru vanir at spyrja Javnadarmenn kunna ívaleyst vera heilt samsintir við Th. P. í ellum tí, hann skrivar um social mál. Eisini teir ynskja at fáa kap í Men tó ikki til fyri- tekur hjá arbeiðs harrum, men hjá fólkinum sjálvum, Teir vilja heldur ikki beinan vegin sjálvsteðugur tal til vegar nekrum fáum nokta fyri,. at ein fercvskur »statur« kann klára seg við stersta sparsemi og stórum frá ellum síðum, soleiðis sum Th. P. heldur fram. Men teir vilja so heldur beinan vegin gera stigið út í reina kommunismu. I grundini — er tað ein einasti ær- ligt hugsandi feroyingur í okkara degum, ið íkki vil viðganga, at ein sjålvstødugur føroyskur »statur« einans er hugsandi undir strangt organiseradari kommunismu? Men grundarlagid undir einari sovorðnari har øll gera sitt besta, er fyrst og fremst semja. Ikki ein semja, id er komin til vega av ti, at ein flokk- ur ella ein stættur hevur harðræði, men ein demokratisk semja, ið byggir á fólkaupplýsing. ofrum organisali6n, Eina sovorðna samfelagsskipan, samarbeiði, fáa vit ikki alt í einum til gávis ella detta framá. Vit kunnu íkki tann dag í morgin taka og byggja okkum ein Tað krevur íðið og tol samt útbúgvingararbeiði. ið byggir á »stat«, Vit mugu bvrja vid stødnum, at bøta um okkum sjålv, okkara al- tónan i okkara poli- blødum. Vit politiska og menna liv, okkara okkum samfelagsliga mentan. Vit mugu arbeiða okkum burtur frá leysum tikki og mugu læra kenslum læra okkum nationalt og socialt hógv og ábyrgd. Málini eru stór og krevjandi, og vit eru í grundini nú fyrstani byrjaði. Longu til hetta fyribúgv- andi arbeiði krevst bæði góðvild og offurvilji. Her er tað, tað krevst av okkum, at vit prógva at vit eru >framskygdir menne. Tað síðsta kapittlið í Thorstein Petersens bók er um politikk og kristindóm. Av tí, at ein áður ikki hevur hovrt, at Th, P. er man tað fella mongum mis- sjónskur, fyri bróstið at hovra hann fimbl ást við teir religiesu streingirnar Mlviljað um tað kanska er ti fólk vilja ivalevst spyrja, át hann fegin »gudiligu« í vil hava eisini tes hóslág við sær »Lat meg við at tev orð, abbi min E. D, Bærent. sen segði á føringafelags stovning- artundi á trettunda 1889: >Taleren tvivlede ikke om, at det gode i os" ret. «+ Ja, enda fiINrIeDA á vilde komme til sin vera samsint við Thorstein abba hansara, og vit eru nógv, ið ynskja, al hann eisini her sum tann stóri undangongumaðurin vil bróta slóð d. byrja við at beta um sítt blað, :Dagblaðið<. ið sum vit vita bæði er illfert og smáligt skrivingahátti, so at tað her kunna væl øll Petersen og og f egna sinum avgjørt må rópast ókristuligt. Ein i allar måtar køn og ålitandi stovugenta fær pláss til 1. juli á Hotel Føroyum. S. M. Ellingsgaard. og annad spreingievni C. C. JOHANSEN TÓRSHAVN TLF. 30 Blanka er besta blankiagurevni.