leygardagur 30. juni 1945síða 3

80. juni 1945 FØROYAR IDAG FØROYA SOSTAL-DEMOKRATUR Ritstj6rar: Nr. 26 W. HEINESEN og HEÐIN BRU 4 Alvara ella grýluveitsla? Feroyar eru, sum vit vita, eitt amt í tí Hetta hevur igjøgnum nógv ár givið okk- um ymiskar fyrimunir. T. d. hetta: at hava statsborgararættindi í ein- danska ríkinum. um so hegt mentaðum demokrat- iskum ríki sum Danmark. Men hartil hevur hetta eisini fert ym- trupulleikar vid sær T. d. hevur tað elvt tað, at mong av okkum hava noyðst at kent skomm við at njóta rættindi sum danskur ríkisborgari og ikki sam- stundis hava tíkið lut í felags á- byrgd fyri- ríkinum sum ein hver annar statsborgari uttanfyri Fer- oyar hevur at bera. »Ja men vit hava jú ábyrgdina fyri okkum sjålvum, og tað er iva- leysa nóg mikið<, vil mangur og ein halda. Nei, Undir tí stýrislag. ið hevur verið higartil, hava vit enn ikki havt fulla ábyrgd okkum Tess mugu vit kenna skommina. Tað er tí sjálvandi, at hvat ið kunna síga um hesa amtsskipanina, so má at vera ódámlig av moralskum orsekum. Tað er ein ærissak fyri okkum at fáa hana umbýtta við eina håbærsligari steðu, eina stødu, ið hevur við sær at vit átaka okk- um fulla ábyrgd fyri okkum sjálv- um, ikki bert tjóðskaparliga, men eisini samfelagsliga og mentunar- ískar tíverri, fyri sjálvum. sterri vit annars hon sigast liga. Tað upp tá id »Føroyatidindi« læt orð fella um, at vit áttu at goldið statsskatt. Men tað er tó eyðsæð, at hetta er tann einasta moralskt rímuliga fylgjan av sambandspoli- tikkinum. Ein sambandspolitikkur, statsborgara- var av mongum tikið illa ið vidgongur, at ábyrgdin eisini má galda feroyskar statsborgarar, er ein reinferur poli- tikkur. Tað 6dåmliga, ið altíð hev- ur hingið uppi í sambandsrersluni, hevur rætt verið henda stakkala- steðan viðvíkjandi ábyrgd, ið sam- bandspolitikkararnir hava víst. Teir altíð at hava funnið tað tað feroyska amtið tykjast sjálvandi, at var at rokna fyri eitt hálv-tápuligt | verjuráðsbarn. Og tað reinfera við ti føroysku sjálvstýrisrersluni hevur verið hetta: athonkendi skomm við ta biddarasteðu, við hevdu í ríkinum Men teir sjálvstýrismenn, ið ver- unliga hava kent soleiðis, hava tó altíð verið færri fleiri. Teir flestu hava verið sjálvstýrismenn ikki av moralskari hábærsligheit, men at kalla einans av tí, tað >oppositión<, vera agitator, finnast at, síga tað ein vil. Tað er m. a. tað eggjandi við tí, át ein sleppur undan ábyrgdini. Tað er bert at vera atfinningarsamur, vera krav- samur og syngja firtnamannasangir. Og tað eru øll somul ting, ein hevur loyvi til í einum demokrat- iskt stýrdum ríki. Eingin verður hongdur ella kemur í fangatippi fyri tað. Orðið er frítt. Hetta frælsi er ein viðfedd gáva fyri einhvenn danskan statsborgara. Her heima hava vit aldrin havt fyri neyðini at berjast fyri hesum frælsi. Tað er eggjandi at vera oppositi- ónsmaður undir sovorðnum viður- skiftum. Serstakliga tá ið ein sam. enn ella nationalari er eggjandi at vera í undan tí politisku ábyrgdini. So- leiðis stýris-agitatiónin hevur arbeitt undir. legið, at vit eru endaðir sum ótangar. Tað er yvirhevur egið fyri før- oyskan politikk síðani ár 1900 at hann hevur verið ein hálvprivatur gølupolitikkur, har báðum teimum stríðandi trotid åbyrgdarkenslu. Sjálvstýrismenninir vóru, sum oppositiónsflokkur, friir fyri politiska åbyrgd. Sambands- menninir høvdu heldur onga ábyrgd, ti teir legdu seg eftir at njóta fyri- munin, men onga samsýning góvu afturfvri. Bert hugsandi fólk — latið okkum bert ásanna: av báðum pørtum — hava gjøgn- tíðina kent illa við av åbyrgdarloysi. Men hesi kor verið, sjálv- tíðina ikki sum hava tey gjøgnum Tad er politiskt mest pørtunum hava einstøk um seg hesum stundis eisini sum minniluti sleppur Til m.s ,Bussard", ið skal fara úr Køben— havn i morgin, er anmeldad meira góðs enn skipið kann taka. Tað verður kanska neyðugt at leiga eitt annað skip frá København í VIkU. Keypmenn, ið vilja hava verur upp við, verða bidn- ir um at telegrafera ordrar sum skjótast. Av- AIS ERIKSEN & PETERSEN, næstu greaðslumenn eru HAVNEGADE 21. Tórshavn, 29. juni 1945. P/f Skipafelagið Fereyar. menniskju hava ongantið kunnað fingið orðið mindiliga gorraganginum á tí po litiska leikvøllinum Og soleiðis er stórt sæd stødan vilja fyri seg fyri ti al- dag. Mong við sínum fyri- vilja hava sjálv- Men hver ger sær ómak fyri at ásanna, at her er ábyrgd at taka til báðar áður. enn tann dag í hava sambandið munum. Ønnur stýri, aftur onnur fuilveldi. síður? Kanska fleiri enn Latið okkum vóna tað. Tað er avgjørt ynskiligt at fleiri og fleiri vilja viðganga tann óum- gangiliga sannleika, at aldrin verð- ur nekur broyting í okkara nú- verandi fløktu og politisku stødu uttan vit gera okk- mannminkandi um kunnugt, at hevuðstreytin er tann: at vit átaka okkum eina ábyrgd. Sambandsmenninir at skilja, at skulu vit fyrimunin at læra framvegis mugu vera danskir vit viðganga njóta statsborgarar, mugu og átaka okkum statsborgaratrevt- ir. Sjálvstýrismenninir mugu læra at viðganga, at sjálvstýri er annað og meir enn reypandi fólka- fundir, tjóðskaparsangir og galr6p, Ein føroyskur »statur« verður ikki bygdur å måliskir, soleidis sum sjálvstýrispolitikkurin hevur verið tað nú í eitt mannaminni. Fullveldi er íkki bert eitt einasta stórt brúd- leyp ella ein grýluveitsla. Nei, tað er: samanhald út í æsir, socialt sum nationalt; stór persónlig offur; avgjerd disciplin; ýtarsta sparsemi fyri samfelagið og tann einstaka; ein eftirlivað plán-ekonomi; na- tionalisering av øllum per- sónligum og almennum meguleik- um til frama fyri heildina. Tykist tær, vit siga ov nógv, so les Thør- har stendur stein Petersens bók; — millum linjurnar — hvat eitt sovorðið gildi kostar. Latum okkum vóna, at tann tíðin, ið nú kemur, vísir um vit feroyingar taka eitt stig, ið kann manna okkum upp til einaferð at verða vaksin menniskju og íkki bara blaðskrivarar og fólkatalarar. Tað satt at siga íkki alt ov væl út. Hygg nú t. d. tey bleð, vit fáa inn á dyrnar, við ella ímóti okk- ara vilja! Tað er pílar og skot grýluveitsla til muns. Í >Dimmal.e koma alsamt hesi smáu, elegantu »flugu-smekkariini«, ið oftast einki vilja og einki avríka. Í »Timanum« roynir Richard Long fyri 105. ferð at greiða fyri sær sjálvum og eðr- um hann við stóra munin millum >falsarie og Tey flestu eru tó líka líka glad. Í »Dagbl.« sær hvat meinar tann »falsan«. klók og stríðist J. Patursson fyri 1001. ferð at ávísa, at vit eru Noregs ríkis medborgere »rette og indfødte mænd.« Ja, lat okkum faa eina fólkaatkveðu við Noreg, samband við Ongland, Is- land, Ameríka ella kanska Cuba... um samband um bert vit sleppa undan Dan- mark, sum vit eru firtin inná. Hetta er føroyskur politikkur í 1945. So hava vit enntá gloymt >Fríu Førovar«, ið nýliga kom við undir navninum: heilagur andi«, og Louis Zachariasen. einari grein »Hægstur er sum um Tað ein megnargrein, minst hálvtannað oyra verd millum breð- var var ur. Men hvat er tað, id stendur at >Norðlýsinume? Tað er næstan ov gott til at vera satt. Men tað eru eini vælmeind ráð til okkum føroyingar um, at hugsa okkum um og íkki pannuna ímóti berginum sum vit eru Ja, tað er bæði fynd- ugt og føroyskt sagt, at vit hægst kunnu rokna við: »eitt úrslit, id kanska ikki verður so vittfevnandi sum teir mest víttgongdu kundu ynskt, men rekkur væl longri enn teir mest afturhaldandi høvdu ætlað. Latið okkum varliga taka lesa í væl renna vanir. stødu í hesum inåli, helst eina stødu, ið flytir so langt fram sum gjørligt, men fyri alt ikki eina steðu, ið heftir okkara eftirkom- arare. Ja, ja. Kanska tey sjálvsteðugt hugsandi og reinligt kennandi fara at ekjast meir í tali enn vit vænt- aðu. Latum okkum vóna tað. NAÆ——M—m—mmM—w———— Feroya Fólkaháskúli. Vetrarskúli fyri drongir verður frá 1. oktober til 28. januar. Teir, ið skúlan, kunnu sekja um styrk hjá amti- Benarbræv styrk má sent amtinum innan I. sept. ætla sær á num. un vera Nærri frågreiding hjá Jóhannesi av Skarði. Telefon 243. Hárfríðkannarhall Så min er stongd vegna feriu frå 1 til um 20. juli. Lilly Dam Jacobsen Telf. 287 Vaskarigenta kann fåa plåss. Løn: 70 krónur og fríar kjålar, um mánaðin Dr. Alexandrines Hospital. Matvørur og aðrar húsarhaldsverur hjá Karl K. Mouritsen. TIf. 497. Tórshavn. TIf. 497