leygardagur 2. mars 1946síða 1

JAVNAÐUR BROÐURSKAPUR Blaðið verður bílagt á posthúsinum, og Lýsingaprísur fyri mm: 12 ovru á kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið 1. síðu, 10 oyru á 3. og 4. síðu Leygardagin 2. mars 1946 20. árg. Samráðingarnar í Danmark. Tær samráðingar, ið fram fara í Keypmannahavn um vidurskiftini Føroyar—Danmarkar millum draga fólki gongst. út, og ótolnast at frætta, hvussu Sjálvandi var altíð tað at vænta, at ikki fór at verða so gangandi greitt alt, ið har skuldi saniráðast um. Alt tað sum viðvíkir hesi bæði lond, hesi bæði so 6jøvnu fólk, er so gjøgnum all hesi kland- ursár komið at tað upp í stórar flokjur, at gera at fáa tað oreitt, fóru verða latur um Fjøldin av tí danska fólkinum, styðjað av einum parti av Førov- ingum sjálvum, heldur ívalevst, at tað er einki uttan eitt 6fridarlvndi, ið elvir Føroyingar at koma og tingast við donsku stjórnina um Føroya statsrættarligu steðu í tí danska kongaríkinum og krevja hana at vera broytta. Kunnleikin til Feroya niðri í Danmark er íkki altíð stórur, og hesin 6kunnleikin førir vid sær, at Danir skilja ikki krøvini frå Feroyingum um stats- rættarligar broytingar. Tey halda tað, at Feroyingar hava jú fingið nógv eftirlæti og nógvar peninga- ligar studningar, sum teir eiga at vera takksamir fyri heldur enn at seta fram nýggj krev. Nógv hava eisini slíka áskoðan á statir og stats- skapilsir, at teir eiga at vera ein heild. Ein heild við eini felags lóg og ymsum felags >symbolume, sum t.d. flagg og mál. Norðanlond hava Í stats- og rættarmálum ein góðan feril av germanskum sýni, sum ikki er at undrast á, tá ið hugsað verður um ta ávirkan, sum í so mangar aldir er drivin norðureftir sunnan- ífrá. Henda áskoðanin, at eitt ríki er sundurlimað og eingin heildar- skapur, tå ið teir ymisku partarnir sleppa at ganga sínar egnu leiðir og teirra frælsi verður ikki avmark- að. Alt skal verða sett í rammu og skapað og skorið eftir máli, Statsmaðurin stað við einum tilgjørdum »systemi« i taskuni, og so skulu vidurskiftini laga seg eftir »systeminum«. Ikki soleiðis at hann fyrst kannar við- eina einum fer av urskiftini og síðan ger sær reglur, sum hóska kunnu til hesi vidur- skifti, Vit vita eisini, at hin feroyska sendinevndin var ósamd og heyrði ivaleyst einki felags uppskot at seta Ein partur av kanska hevði sterkar tættir bæði í fram. henni, ið donsku stjórnini og danska fólkin- um, segði áðrenn farið var, at teir høvdu eingi ynski um nakrar broyt- fastari bond. Og vórðu hevur blaðið, sum knýtt er til tann ingar heldur síðan (Ingingarnar Settar, partin, opinskárað sett fram ta meining, at tað eru óráð, til lítlan heiður fyri Danmark og til stóran skaða Ívri Førovar, um tev stats rættarligu bond, ið binda hetta seinra lardið til hitt fyrra verða lovst minsta sindur. So eftir slíkum orðum at døma vil hesin partur og | #4 øll tey, id aftan fyri hann standa bæði við hond og fót berjast móti umskifti. Og vit hverjum einum hava loyvi eisini at halda, at slik orð, framsett í Førovum nú, eiga ikki at fara og skunda undir nakað úrslit, men heldur gera Danir meira ansnar at geva Feroyingum ræði og rættin at skipa ymisk við- urskifti sjálvir. Ikki er heldur kunnugt, hvussu skarpt hinir menninir, ið nú hesi árini hava verið so stórorðaðir um føroyskar sjálvstýrisspurningar, ganga fram niðri í Danmark. Um teir við greiðum kravum standa aftan fyri orðini og trodka á at fáa eina avgerð. Sum so statt åtlitini eru til, er lítil fríður hesar stríðsspurningar, id Feroy- væntandi at fáast um ingar fóru til valg um. Men eitt eru vit greið um: At kemur sendi- nevndin aftur urslitaleys, so tekur henda stóra træta seg upp aftur av nýggjum, og so drukna aftur all neyðsynjarmál í sama eljukríggi, sum vit nú hava staðið í í fjøruti ár. Feroysk fiskaflytan til Bret- lands skal verða eftir ansað. Hitt bretska ráðið fyri matverum boðar hóskandi er ansa mongdini av føroyskum skip- um, ið sigla við fiski til bretskar havnir, helst fyri íkki at ovbyrja frá, at at eftir marknaðin tær fiskaríkastu tíðirnar av árinum. Tað loypur sjálvandi kvekk í, tí Feroyingar kunnu bera ótta fyri, at minka verður um teirra fiskainnflytan. Vit altíð hava væntað, at ferð varð sett fyri fiskaselu okkara í Onglandi. Ongland setir jú síni kunna kanska mark eina egnu skip til at veiða. Men >Dimmal.< spyr, nær Fólka- A. og Javnaðarfl. ætla at senda løgtingsnevndina, ið vald var, til Onglands at tingast um fiskahand- ilin. Vitskulu spyrja tað sama, og eisini, um ikki Sambandsfl. eisini hevur ábyrgd fyri tingarbeiðinum? ÚTISETI Árbók Føroyingafelags. Føroyingarnir niðri i Danmark verið mikið frægari enn vit heimafólkið í Fer- Teir koma kaví fleiri snotiligum og væl hagreidd- Eitt hava hesa farnu tíð ovum, undan vid um bókum. sum nú henda, omanfyri stendur nevnd: Ein vala- bók. Tilfarid fjølbroyvtt og valt við Tó er tað kanska hegni og skili. málið, ið Tað er av ti besta, livandi, og tó hugfangar eina mest. ber til í steðum at taka til mál. sklassiskte. fáa øll listarligan dám av hesum reina fer- iskuna Evnini oyska málbúna, og verður her aftur prógvað, at okkara mål væl er nýtandi í øllum forum, og maður á ti væl er førur fyri at seta fram hugsan sína um tey ymisku ment- unarligu evnini, sum nútíðarmenn- iskjan tekst við. Karten Hoydal og Chr. Matras eru rítstjórar, og tilfarið er av Jergen-Frants Jacobsen, Jón Helga- H. D. Joensen, Regin Dahl, N. Djurhuus, Ole Jacobsen, Chr. Matras, Karten Hoydal, Mariu R. Mikkelsen, Sigurd Joensen, Jacob son, Jacobsen og D. J. Niclasen. Grein Jørgen-Frants Jacobsens eitur Havnin, og er skrivað fyri ólavseku Hon prentað í >Politiken<. Chr. Matras 1930. hevur verið hevur týtt hana. Hon er eitt list- arverk, sum alt tað, ið hesin ov- bráddliga burturrykti maðurin legði frá sær, og ljómar úr henni ein stoltleiki og kærleiki til hansara gamla fødiby, ið ganga inn í sinni Jón Helgason skrivar áhugavert um hitt á lesaranum. Islendingurin gamla religiøsa kvæði Zjómurnar, yrkt í Íslandi í katólskari tíð men komið til Føroyar, og partur av tí varðveitt og sungið her á landi í øldir. H. D. Jacobsen hevur stutta, hugtakandi og kensluríka yrking Yvir deyðsjúkum smádreingi og Regin Dahl eina lítla filosoferandi segu Kleggin. Ole Jacobsen er nýggjur, ungur bókmentamaður. Hann hevur hildið reður í danska radio hevði tvey sera væl skrivað stykki um føroyskar bókmentir í donskum tíðarriti Danmark. Henda greinin hjá Karamassof av russiska stórskald- Hon sýnir, at feroyskum kann um bókmentalig evni, og honum er um Breðurnar inum Dostojefski. hann eisini á skriva um slík evni, hevur góðar gávur at meta um bókverkir og kann so statt nýkomin nógv vænt- J. H. O. Djurhuus fyllir 65 ár ps J. H. O. Djurhuus verður sum skald ikki bara virdur og heiðrað- ur av Feroyingum, men navn hans- ara kemur eisini fram í útlondum, og verður tað sett millum tey fræg- astu, Tað er skaldinum til heiður og fragd men eisini landi hansara til sóma, tí góðir menn bera eitt land og fólk víðari fram enn nakað annað. Lars Eskeland segði eina- ferð, at um Noreg átti bara ein slíkan mann sum Ole Bull, so var navn tess kent og gitið um heimin. Vit ynskja J. H. O. Djurhuus eydnu, og at skaldagåvan må geva okkum meira úr hansara hondum. ast burtur úr honum. Chr. Matras hevur týðing av brævi frá F. Dosto- Jefski til br6durin Michail. Báðar frálíka mynd av sum er at greinirnar hesum merkisanda, meta uppí sum nú á fyrsta sinni verður skriv- aður á føroyskum máli. Maria Mikkelsen hevur eina fína, psyko- logiska stuttsøgu Fyr: fyrst, sum í frásagnarhátti gevur okkum so Karten Hoydal sigur frá havi og havrannsóknum, geva heimsins sterstu, og væl hana sjálva hevur eisini yrking, búgvin hugs- unnarrík yrking. Szgurð Foensens eitur Hugskot uppi yvir einum hálupiðaðum háryggi, eitt merkiligt heiti, ljóðar legið sum evnið at skriva um, men Sigurð er so heppin maður, at hann hevur fingið lív og mentir í háryggin. Munganin eftir turrum kjeti har niðri í Keypmannahavn man eisini hava gjørt sitt til, at hetta sessgjið< er vordid so kynstrugt. Og Sigurd Joensen er skaldsøgu maður, tað sæst eisini av ødrum hann hevur skrivað. W. Heinesen setir saman minnisorð M. A. Jacobsen — henda stillfarandi mann, sum virk- partur um