leygardagur 6. apríl 1946síða 1

ae mi 2 BROÐURSKAPUR FRÆLSI JAVNAÐUR Blaðið verður bílagt á posthúsinum, og Lýsingaprísur fyri mm : kostar kr. 2,00 4 porto um fjórðingsárið I. síðu, 10 oyru á 3. og 4. síðu Leygardagin 6. apríl 1946 20. árg. Lesturin hjá okkum Fólksins upplýsing og mentun verða oftast mett eftir, um tey duga at lesa ella skriva — um tey ikki. Men At lesa og eru »analfabetar« ella hetta er íkki altíð rætt at skriva eru íkki mentunarlig mál men eitt míðul at vinna sær ment- upplýsing. Tað er hent og ómissiligt at vera fleiri tungumál, men so valdast hvat ein hvat lesur. Góðar bekur eru bestu lags- un við — andaligan komin eftir at lesa, kanska nýtir hesi evnini til, hann menn, tær skerpa vítið, og tær læra ein at kenna stórar andir, id hidani frá, men í bók unum hava lagt seg sjálvan eftir, farnir eru og sum tí tú og eg kunnu finna til og njóta andligt rikidømi av. Men alt, ið kemur á prent í bøkur og skriftir, er íkki til gagns fyri manna- ættina. Kynstrid at prenta bekur var eitt stórt kynstur og bar monn- um stór tað var eisini eitt tvíeggjað sverð. Tað bar londini bæði ringan lesnað, boð írá uppbyggj- eisini boð frá teimum, ið brutu niður, Tað er hetta kynstrið kann ein siga, ið kollvelt ferðina, I okkara døgum er tað vorðið ein handilsskapur. Tey, ið fáast vid at útgeva bøkur og blød, royna seg upp av tí. Størsta mongdin av ti, ið prentað verður, nýtist bara til at fylla upp tómar letur hjá menniskjanum. Ein bók, eitt blað verður lisið, og so er tað ikki meira tveita í eldin. Tað var spennandi ta løtuna, og so er at finna eitt annað, sum kann birta spenning næstu letuna. Spyrja vit eftir, hvat mest verð- ur keypt og lisið her á landi, so donsk vikubleð. Summi lesa vist aldri annað. Tað verður hildið, at tey eru'óskaðilig, tey eru stuttlig at hyggja at, tá ið eins arbeiði er at endað. >Littererte eru tey vist lítið verd, og um tey eru so heilt óskaðilig — fyri ung- dómin íhvussu er — er ivingasamt. Tí tey láta sær til at siga frá lív- inum í søgum og myndum, men hesar segur og myndir eru ósannar og geva hinum unga eitt rangt bílæti av lívinum, sum íkki fer at framstig, men út um góðan og andi andum men hevur heimin so manga at ríka vert enn at er tað hóska, tá ið hann sjálvur fer at royna lívið. Og gerst tað einasti lestur, so hevur ein fingið syndar- liga líttlan vinning av at læra at lesa, so gerst hann andliga til ein 12 oyru á | -- byttling, sum ikki er »analfabeturin«, ið heldur ikki frægari enn einki lesur, men so fær sinar naturligu gåvur lagdar av våna lestri Tad skúlum og ræður ti nógv um hjá uppvenjingarfólki at leggja næmingum sínum lag á, hvat tey eiga at lesa, og hvat rikidømi góður lestur kann veita Skúlin er ið hann ikki evnar at gera næm- einum. einki verdur, ta ingar sínar andliga vandnar; og vit læra lítið av sannari danskari mentun, tá ið vit bara leygja eftir donskum vikubloðum og stuttleika bókum. BØRGE KIELBERG : FÆRØ FOLK I STOM OG SOL PAA FJELD OG HAV GYLDENDAL Maðurin, sum skriva hevur hesa bókina, hevur verið prestur á Við- fimm ár. statt havt dyrnar vendandi móti tí Men hevur ikki stongt sína hurð hvørki areiði í Hann hevur so beiska Norðhavinum. hann í góðum ella ringum veðri og kann tí geva eina fråsøgn, sum stendur fram um meginpartin av tí, ið útlendskir menn, kunnigir og okkum um ókunnigir, hava sagt Feroyar. Hann hevur verið við monnum bæði á sjogv og landi, í fuglabjørgum, við snari, til út- róðrar, í grind o. s, v., og hevur hann dugað væl at geva øllum ans, so tað kenst, sum tað er fullkenur maður, ið sigur frá. Tað er heldur eingin lívleys frágreiðing um tær ymisku vinnurnar; men alt vitnar um eina samlivan og eftirhyggjan, ið gevur lív í smátt og sum ofta kann tykjast lítisvert. Maðurin hevur eisini havt opið eyga og sinni fyri natúrvakurleik- anum har uppi í Norðuroyggjunum, og tað 'eru petti, har høvundurin dugir skaldsliga at málbera seg og geva: lesaranum myndir av tí fer- oyska landslagnum bæði í ódn og logn. Tað, id mest hansara kærleiki til land og fólk. Vit kunnu halda, at ovmikið er avgjert, her eru meira brek at frá- kemur fram, er lýsa; men ein ber yvir við tí — prestsins viðkensla við fólkinum, tá ið tað situr við ótta fyri teimum, ið burtur á havinum og í bjørgunum, ella tå ið hann fer við sorgarboðum til teirra, kemur so satt og vælmeinandi fram, at eru, Útróður Útróðurin í Føroyum fyrr var meiri enn eitt týdningarmikið lið í vinnulívinum. Hann var ein upp- bæði fólksins kroppsliga og andaliga lív. venjandi grein, ið merkti vandi menn at vera snarar Hann bæði í hugsan og verki. Útróðra maðurin mátti hava skil at Anna Askileiðir og duga at kanna streym- skuldi góðum til líkindini, um hann koma aftur í øllum lands. Sonurin gekk í skúla hjá pápanum, teir ungu hjá teimum gomlu, ið lærdu teir at kenna streymin um oyggjarnar — hesin streymur, sum tykist eins og ein ófatiligur meldur fyri tí ókunniga, men skilst sundur í greiðar getur, eins og lógu varðar á vegnum, av honum ið kunnleik- Eisini miðinit, an hevur nomið. hetta ótal av ósjónligum blettum úti í havinum eins og gr6Ørarstød í eini oyðumerk, har fiskurin heldur til, og sum ikki finnst, uttan mað ur kennir ýtini á landi og dugir at nýta tey. Mt hetta, streymurin, veðurlagið, miðini, gjørdust sannur vitinskapur, og hann var hegt í mæti, ið dugdi henda vitinskap til fullnar. Hetta var kanska eitt, ið gjørdi, at Før- oyingurin var hildin at vera intelli- gentur og væl at sær komin andliga. Vinnulív hansara kravdi hugsan og lærdóm og evnini at vera snar- ur og ráðaklókur, eisini tolin og áhildin. ; Tað var ikki sum bóndin í ødrum londum, id stóð á einum slættum lendi og gróv ella stýrdi plógv við hesti frammanfyri. Tað var meira fantasileyst, deyðligt starv og einki tílíkt, sum fer fram í bjørgum og á streymasjógni, har fiskurin stendur igjøgnum alla bókina kenst hesin hjártaligi dámurin. Guðslívið og guðsóttin, sum hann sigur frá kemur til sjóndar í Før- ovingsins lívi og virki, hoyra tíverri kanska mest einum farnum slekta- liði til; arbeiði sínum sum prestur dugað at verið varisligur og roynt at hildið tað viðlíka, hóast hann eisini hevur dugað at sæð, at henda tíðin var ein broytingartíð, sum týndi nógv av teirri vøkru gomlu ment- men her hevur hann í anini, og sum meir og meira tók steðið undir seg og ikki tóktist at kunna forða. Tað kann verða uppafturtikið, at hetta er ein dámlig bók og verd at lesa. í eygum, og veiðan er treytað av so nógvum samandragandi tættum, ið ein verður noyddur at leggja - sær í geyma og geva frá sær til seinri slektir Útróðurin og tann uppaling og siðmenning, ið stóðust av honum, eru íkki tað sama í dag. Maskin- førini broyttu so nógv. Tey kundu vinna bæði streym og vind, og so nýttist ikki so stórur kunnleiki sum fyrr, tá ið árar og segl vórðu brúkt. Men útróðurin ella heima- fiskiskapurin, sum henda vinna eisini verður rópað, eigur at hava tann heiðurssess í vinnulívi okkara, sum hann frá forðum hevur havt, ti hann kann vera, sum nevnt, ein so uppalandi fólkinum. Eins og fyrr kann hann venja teir fara skulu til havfiski- grein í ungu, sum skapin og gera teir fullbúnar 'at fara millum manna. Tað var úr hesum uppalingarstadi, menninir komu, ið brutu slóð fyri havfiski- skapinum, og har sýndu treysti og dugileika. Fiskiskapurin í heimasjónum bindur fólkið at landinum. Tað er sum hesir menninir, ið sigla við trolarum og stórum veiðuskip- um, fiska undir fremmindum lond- lítið kasta út á kendum eisini um og leiðum, gerast so fjarir og út- lendskir — tað er meira heima- kunnugt, tá id tú sært útróðra- bátarnar koma ladnar aftur at landi, og menn skipa veiðuna upp á heimstaðnum. Tó eigur at verða sagt, at hesin fiskiskapurin eigur at verða broyttur og bettur um á so mongum pláss- um. Ferini mugu gerast sterri fyrst og fremst. Hesir smáu maskinbát- arnir, síggja menn, duga ikki. Maskinbáturin er eitt vandafar, og kann lítið leggjast til við honum. Nú langlínan tekst í brúk gerst hann beinanvegin skaðiligur. Vit mugu fáa stórar bátar, sum fara kunnu langt út á grunnini, og sum liggja kunnu úti í fleiri dagar. Brimplássini mugu eisini fáa lut í stórum útróðraferum, so kunnu tey hava akkerspláss í kyrruplássum, og menninir koma til teirra. Mer stórir 15 og 20 tons bátar kosta hóp av pengum, og menn eru valla ferir uttan hjálp at fáa hendur á teir. Her má pengastuðul til, og landið, hitt almenna, hevur fyrstu ábyrgd at ganga undan og Stydjad slíkar fyritøkur. Tað loysir seg. Hetta er besti mátin at sleppa undan arbeiðsloysinum. Produktivt