leygardagur 25. mai 1946síða 1

FRÆLSI Nr. 20 Tíðirnar eftir kriggid okkara Víða verðaldarparti er nógv broytt við- um í londum í víkjandi hugsanini um hver, ið hava skal landsins vinnulív í hond- um: Um øll vinna skal sum áður verða latin tí privata fyritakssem- inum at ansa eftir og ráða yvir ella í hinum lagnum, at í hvussu so er vissar vinnur og fyritøkur skulu leggjast undir hitt almenna og verða stjórnað av tí. Nógv lend hava so broytt sína samfelagsskipan og hava tíkið hitt Hitt almenna er farið at reka vinnur, ið fyrr einstaklingurin hevði einarættin til. Rusland hevur sjálvandi hjá mongum verið hin stóra fyrimyndin. Hetta ríkið, sum út í odd og egg hevur skipað seg eftir teirri marxistisku seinra. veldiga læruni vald og umsjón. Åskodanin við- víkjandi hesum landi og stýrislagi og lagt alt undir statsins tess er sjálvandi nógv broytt undir bardaganum, orsakað av teirri megi Rusland legði ið kom óvæntað og gjørdi mangan mannin Men tíðindini so 6jøvn og villleidandi, at tú veit íkki hvat tú skalt lurta eftir: Ein maður kann siga, at alt til sjóndar, bilsnan. haðani eru gongur í besta lagi, og framstigini eru ófer, meðan ein annar sigur okkum, at vidurskiftini á ein hvønn hått eru londum í Vestureuropa, og at í so mongum førum gongur leiðin aftur verri enn í vánaligastu móti hini sonevndu kapitalistisku samfelagsskipanini. Eitt av teimum londum, sum er farið til tær sterstu broytingar við- víkjandi sínum samfelagslívi, er Ongland. Tað hevði sum kunnugt konservativa stjórn, ið hevði sitið í nógv ár, og alt landsins virki var eisini skipað eftir hesari hugsanini. Men valgið gav Arbeiðaraflokkin- um, The Party, stéran meiriluta. Hesin flokkur hevdi upp- skot broytingar vinnuliga og fíggjarliga, og í stórum mótsteðuriði frá teim- um konservativu, ið umboða allan Onglands stórkapital og ognarmegi, eru teir farnir undir at seta ymiskt av tí í verk, sum lovað var framm- Labour á síni stevnuskrá um óferar anundan valginum. ynationaliseraðu< Teir Bank ot England, legði undir alment vald hesa figgjarborg Onglands, ið alla sína tíð hevði verið á privatum hondum. Á sama hátt eru teir 1. síðu, 10 Oyru á 3. og 4. síðu Lýsingaprísur fyri mm: 12 oyru á | JAVNAÐUR farnir undir at taka undir seg kol Onglands. Kolaframleiðslan segðist standa so ótrúliga langt til afturs, ikki almennari síðu varð gingið strang- og kom fyri seg uttan frá liga fram, kvett gjøgnum alt tjak og drål og alt ræði lagt í hendur Somuleidis at gera við allan stálídnaðin. stýrisins ætla teir nú Forutan hetta, er ein Ofør bvggi- ætlan. Húsatrotið er átroðkandi, nógvir býir liggja í sorli, og fólk hava ikki tak yvir høvdinum. So tað er eitt av sterstu problemum. Síðan hava teir ein stóran upp venjingarplan, skúlaætlan, ið menn vilja halda er kanska hitt stersta og Hin at siga eina komin teimum múgv- mest grundbroytandi tiltakið. hægri lærdómurin t.d. er so andi til gagns, og hetta ólag og órættvísi ætla teir nú at broyta. Øl gjørd undir stórari mótsteðu frá hesi tiltøk eru, sum nevnt, ognarmonnum í Onglandi og undir stórum trupulleikum atvoldað av bardaganum. Alt herfólkið skuldi vápnað og sett aftur til friðarverk. Stórt stríð hevur verið og er enn verða av- um uttanríkismál. Ongland eins og onnur lond hevði sett sær fyri at vinna fridin. Á fram til hetta mál vóru mangir meinbogar, vegnum sum uttanríkismálaráðharrin Bevin fekk upp í hendur at vinna á Har er tað brostið er saman við, og hesir brestir hava Rusland, skakað alla stjórnina, so ivaleyst hava hesi vandamál tarnað nógv tað, ið gjørt skuldi verða innan- landa. Og síðan er at nevna mattrotið, sum hevur hóttað og enn hóttar heimin við hungursneyð. Her hev- ur Ongland og staðið á odda at forða, at neyðin skal taka um seg. Ratiénirnar eru hennara stjórn aftur niðursettar, hóast tær vóru ógvuliga trongar. Men fólk vera eitt stórbart og moralskt sterkt fólk. Tey fara at knípa at sær aftur Onglands sýnist at sum undir krígnum og nokta sær nógv, sum kanska onnur fólk hava ríkiligt av. Tey sýnast at vænta stórverk av stjórnini, eru ikki ótolin og koma fyri seg. Stjórnin hevur eis- ini frálíkar menn, stórar hugsjónar vorðnir i vilja geva henni stundir at menn, sum kenir eru langum arbeiði í samfelagsins tæn- astu og ikki minst nú undir krign- um. Tað er allur heimurin, id við áhuga ansar eftir stýrinum í Ong- Leygardagin 25. mai 1946 Mentunargrunnurin Blaðið »Dimmalætting«, Føroya elsta og mest útbreidda blad, >or- gane fyri Sambandsflokkin — tað blaðið, ið eisini sigur seg umboða kulturlandið Danmark, tað ið mong fólk altíð hava sett fram sum tað frægasta av øllum føroyskum blød- og hetta blødini hava, sannleikan ut millum hetta blaðið er farið í hernað måti einum mentunar- sakliga, sámiliga ikki orðalagið sum ber Manna — um, skrivað fólkaliga, sum hevur ljóta hini og sum grunn?, Føroya Legting hevur stevnað. Av tí at hetta »sannleiksberandi« blað, sum so ofta hevur borið rong tíðindi út hesum sinni við hålvum fråsøgnum millum manna, eisini á hevur øst fólk upp og ivaleyst vill- leiðir mangan bæði ríkan og fá- tækan, er tað vert at flyta fram nøkur upplýsandi orð um henda nevnda grunn. Sannleikin er, at menn við við- mæli frá ymsum felegum bæði í Danmark og hidani úr Feroyum vendu sær til Føroya Løgting og bóðu tað ein grunn, sum skuldi styðja feroyskt veita pening til mál og mentunararbeiði. Tað er so at skilja, og sum íkki sambands- agitatiånin nevnir nakað um, at stovningarpeningurin skal standa, og renturnar skulu nýtast til hetta arbeiðið so statt lænast út og hjálpa fer- vinnulívi, tað eru — nekur fá andslívið skal hava. Ynskt varð í grunnurin skuldi verða knýttur til og hjá mongum Grunnapeningurin kann oyskum bara renturnar túsund — umsóknini, at navn Jóannesar Paturssonar, hóast hesin maður var hin politiski mótsteðumaðurin, ikki trongskygdir at nokta fyri, at hesin hevði at stuðla før- oyskum mentunarlívi, hevði verið so vildu menn tó vera so maður roynt frålikur málmaður, kvæðakennari og gott skald — styttust í førovskum samfelagsstarvi hansara dagar og -stríði og teir, ið vildu unna føroyskum máli livikor, feroyskum andslívi gróðralíkindi, kundu ikki fara at gera sær ta skomm at bera seg at styðja slíkt mál. Hevuðsmálið var, at grunnurin var settur á stovn, hvat navn hann so bar, J.P. skuldi ikki nýta pengar- undan síggja, tikist eftir at verður og bíðar hvussu tað, ið við, fer at laga seg. landi, har Blaðið verður bilagt á posthúsinum, og kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið BROÐURSKAPUR 20. árg. Lastvognskoyring Anton Arge (y) Húsabrúgv Tlf. 443 men mentunarlfv. nar, føroyskt Eftir sum frætt er, vóru Sambands- menn eisini bodnir at vera við, tí hildið var, at hetta var ópolitiskt mál. Vit eru fáment fólk, og tí er fyri neyðini, at fólk úr øllum hornum koma við í mentunarstarv- inum, hesum lítla landi til heiður og sóma. Men vinarhondin var ikki tikin, har aftur á meti síggja vit, at stríðshanskin var frá sær tveittur. Tað skuldi vera navnið, ið ynskt var at seta aftur at grunn- inum, ið dreiv teir burtur. Málið kom á Ting. Fólkaflokks- menn og Javnaðarmenn, hesir sein- ru, id politiskt vóru mótsteðumenn J.P., men sum ongantíð hava verið móti einum mentunarmáli, stuðlaðu ti, meðan Sambandsmenn véru ímóti. A. Samuelsen blásti í stríðs- lúðurin og helt eina rerandi mót- mælistalu, sum við mundi fingið onkun Fólkaflokksmann at iðra seg eftir tí, hann ætlaði at gera og draga í land aftur. Henda tala hevur ivaleyst eisini birt upp illviljan í Fevoyum móti hesum tiltaki — ikki endiliga móti J. P., tí hann var einki Honum á baki >Dimmalætting< við greinum frá »fiskimanni« og »arb- eiðara<, men hesar greinir meinast íkki rættur fiskimaður ella arbeið- skrivað. Hesin fiski- maður man valla nakrantíð hava verið longur av leið enn uttan fyri brimgarðshevdið í Havn og dyrgt við onkum em- man vist nær nevndur. var ari at hava saman bætismanni. Og arbeiðarin ikki kenna annað kroppsligt starv enn at spíska ein blýant ella fylla ein fyllipenn. — kanska I hesum herðu taka Samuelsen og »Dimmalætting« fiskimannin, sum vágað hevur lívið, og arbeiðarin, sum strevast at fáa arbeiðislenina at samsvara við hin álopum hega veruprísin, undir armin. Tey gráta við teimum og síga seg at vera so góð við hesar stættir og harmast um teirra ringu kor. Men ikki verður sagt, tá ið Sambands- menn slógu seg saman við eðrum stórmonnum og forðaðu málum, sum kundu verið hesum slitmonn- um at stórum gagni, um tey vórðu