týsdagur 10. september 1946síða 1

|SOSTAL: 11 FRÆLSI Atkvødugreidslan. Javnadarmenn hava gjørt alt fyri at fåa eina meirlutasemju um eitt frælst stjórnaruppskot í rikisfelags- skapi vid Danmark. Hetta miseydnaðist, tí fólkaflokk- urin havnaði ellum semingsroynd- um uttan at seta fram annað enn eitt >demostrasjónaruppskote, sum var forðað í grundlógini. Aftaná soleiðis allar semingsroyndir knasaðar, vóru at hava fingið bara tríggir meguleikar eftir: 1, At fara aftur til stýrislagið undan krígnum. >, At taka við ríkisstjórnarupp- skotinum. 3. At gera upp við Danmerk og taka loysing. Mær persónliga er tað óhugs- fara aftur tíl stýrislagið undan krígnum. Í hesum eru flestir andi at javnaðarmenn samdir við meg — og var tí flokkurin ímóti at tala um henda meguleika. Hann varð heldur ikki hildin fram ella rættur upp sum ein møguleiki av ødrum flokki. Hin næsti meguleikin, ríkisstjórn- aruppskotið, gongur ikki so langt sum javnaðarflokkurin hevur sett sær sum mál í stjórnarspurningin- um. Javnaðarmenn vilja soleiðis eisini fáa fullu fíggjarligu og mentunarligu ábyrgdina fyri teir 5 tættirnar, ið skulu fastan rætt til at yvirtaka ta -íkisstýrisuppskotið sigur verða felagsmál sum higartil. Eis- ini vilja javnaðarmenn krevja, at tá ið grundlógin broytt, skulu serligar greinir setast í hana fyri Føroyar. T.d. at Føreya grundrættervidurskifti skulu avger- við ynsktar broytingar í verður soleiðis, at stjórnarviðurskiftum ast lóg Feroya aldri skulu kunna verða sýttar í grundlógini, men eina og hverja tíð kunna skrásetast sam- bært fólkaviljan í Feroyum. Hesa breyting í grundlógina, nú tå id hon verður umsmíðað, sýtir ríkisstjórnaruppskotið okkum íkki. Og eg trúgvi, hóast tað íkki fyri- liggur nakað bindandi lyfti frá ríkisstjórn og flokkum í Danmerk, at tað er meguligt, um ein stórur meiriluti stendur aftanfyri, at fáa broytingina í sátt og semju við Danir. Út yvir hesar atfinningar má eg ásanna, at ríkisstýrisins uppskot okkum á meti og gengur gevur rúmd fyri tí heimaræði og sjálv- stýrið, sum fyri eina langa tíð er Lýsingaprísur fyri mm: 12 oyru á 1. síðu, 10 oyru á 3. og 4. síðu FØROYA DEMOKRATUR J AVNADUR tervur á til útbygging av okkara oyggjum g tjóðskaparliga. Vit fáa okkara flagg. Tað høvdu vit ikki undan krign- vinnuliga, mentunarliga um. Vit fáa óskert fíggjarvald. Heldur íkki tað høvdu vit und- an krígnum. Vit fáa feroyska umsiting í øll- um sermálum og meirluta avgerð í umsitingini av felagsmálunum. Her er stórt stjórnarframstig. Vit fáa óskerdan rætt fyri okk- móðurmáli í ellum føri her á talan um eitt ara landi. Hetta er fullkomin sigur í mál- stríði okkara. Vit fáa rætt til reglur í øllum føri uttan fyri teir nevndu 5 tættirnar — og vónandi við grund- at gera rætts- verður hesin rættur lógarbroytingini til ein regluligan og óskerdan lóggávurætt. Eitt stórt stjórnarframstig í mun til stjórnarlagið undan 1940. Javnaðarmenn vilja — tað skal verða sagt undan atkveðuni — aldri halda uppat við at krevja eisini at fáa ein fastan, >principi- ellane, rætt til at yvirtaka nevndu 5 tættir, um og tá vit hava hug til tess. Við at greiða atkveðu fyri ríkis- stjórnaruppskotinum fráskriva vit okkum so statt ikki at halda fram við at arbeiða fyri stjórnarliga at koma so langt sum vit í okkara hava sett »principala« uppskoti okkum sum mål. Eg meini ikki at vit eru førir og fyrireikaðir til nú at taka loys- ing, eg mær er ikki meguligt at síggja, at tað frælsisliga, mentun- og bú- og Feroyingum nakran taka loysing eg treingja okkara bú- og arbeiðsrætt til einans at rekka til hesar 18 smáu oyggjar við 30.000 menniskjum. Av hesum trimum einastu býtum, ið nú eru at velja ímillum, vil eg so statt mæla Feroyingum til at arliga vinnuliga ber fyrimun at velja miðjuna, ríkisstjórnarupp- skotið, til tess vit standa betri samdir og betri fyri at krevja annað. Í Havn, 6/9 -46. P. M. Dam. Lastvognskoyring Anton Arge (y) Húsabrúgv TIf. 443 Týsdagin 10. september 1946 Hvussu verður loysing at gagna okkum, um t.d. Spania og onnur saltfiskakeyp- andi lond aftur fara at krevja keyp fyri sølurætt í teirra landi? Allir Feroyingar minnast undan krignum, hvussu trupult tað var at fáa selt okkara klippfisk. Ringt var hjá okkum. men hvað- na verri var hjá Íslandi og teim- ikki vóru før at keypa munandi negd av suður- lendskum víni og fruktum. Spania og Suðurhavslondini kravdu tá av teim, ið vildu selja fisk tíl teirra, at tey skuldu keypa veru frá teim- um av tilsvarandi virði. Aðrenn »kontingenteringina« høvdu Islendingar t. d. selt um 25000 tons årliga klippfiski í Spanialandi. Men av tí, at teir íkki um londum, ið av nógv, varð teirra Spaniu minkaður niður í 5000 tons. Sjálvir kundu Feroyingar keypa einans ein viðfáning og suðurlendskum fruktum. Men við hjálp av donskum keypi, sum var sett Feroyingum tíl géða, komu teir at halda sín selurætt í Spaniu at kalla óskerdan. Tá ið hin spanski marknaðurin er tann besti klippfiskamarknaður í verðini, hevði henda javnan av keypi og selu Dana og Feroyinga millum almikið at týða fyri okkum. Ein slík útjavnan til frama fyri klippfiskasølu í Spaniu og eðrum um tær vóru førir at keypa nóg sølurættur í av víni suðurlendskum londum, gomlu >restriktiónirnare aftur verða settar i ikki verða gjørd aftaná eina loysing. Tá verða akkurát í skóm undan krígnum. fáa staðin gildi, kann vit stødd somu sum Íslendingar Íslendingar royndu at sær marknað í SuGurameriku í fyri hin spanska, men hann gav so lítið, at øll torskaveiða við trolarum gav stórt undirskot, av hverjum eitt hitt stersta trolara- felagið í Islandi kom 5 mill. á trot, og tess ánarar, sum seinri prógvað — teimum til heiðurs — høvdu at kalla latið seg úr skjúrt- uni, sett alt burtur fyri at bjarga stumpunum. Men so kom kríggið við sínum óferu innløgum eg broytti mynd- »krigskonjunkturir« ina men eru hættisligir at byggja uppå. f Havn, tann 5.-9. 1946. P. M. Dam. Styðið stjórnaruppskotið? Blaðið verður bílagt á kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið BR OBURSKAPUR posthåsinum, og 20. årg. Hver gjørdi tað ið hann kundi, fyri at fáa eitt positivt úrslit av stjórnarsamráðingunum, javnaðarmenn ella fólkaflokksmenn ? Ein, ið nevnir seg Bíggjarpætur, hevur í »Dagbladnum« ógvuliga ósiðiliga og beinleiðis ranga grein, har ið hann leggur á kroppin á mær og brigdar mær at hava svikið stødu mina og vera skyld í, at einki kom burtur úr stjórnarsam- ráðingunum. Hann metir Th. Petersen og meg saman og frítekur — >sjálv- anda< -- harra Petersen fyri alla skuld. I eini aðrari grein í einum ødr- um >Dagblaðic — ætlandi blað- stjórin, ið skrivar — verða steð- urnar hjá Th. P. (fólkaflokkinum) og mær (javnaðarflokkinum) mettar saman. Eisini í hesi grein verður harra Petersen mettur sakarleysur at vera og øll skuldin fyri, at einki kom burtur úr, legd á meg (javn- aðarmenn). Hetta er blóðskeiv frågreiding, ein beinleiðis lýsing av mannagongdini í samráðingunum, so rong og villeiðandi, sum hen ósonn yvirhevur kann vera. Soleiðis sum skjal og hitt au- toriseraða munnliga uppritid frá samráðingunum niðri í Danmark siga frá, er sannleikin um flokk- anna stjórnarsteður hesin: vildu helst lag sum I. Sambandsmenn hava alt aftur í sama undan 1940, kundu tó hugsa sær onkrar smáar broytingar. 2. Fólkaflokkurin setti undir sam- rådingunum í Føroyum, áðrenn niður var farið, einki samráðing- aruppskot fram, hóast hann var stersti flokkur og sum slikur heyði skyldu at leggja fram tingingår- uppskot. 3. Harafturímóti setti javnaðar- Aokkurin longu í Feroyum, áðrenn niður farið, fram eitt full- fíggjað stjórnaruppskot, sum var góðtikið av ellum javnaðarting- monnum og floksins leiðslu kring var Fereyar. TA id ikki er talan um bráð- loysing, er hetta tað longstfarandi og frælsasta stjórnaruppskot, ið nakrantíð er sett fram í Fereyum — eingin kann avsanna hetta. Sambandsmenn véru ímóti. Men fólkaflokksmenn entu tí íkki eitt orð, hverki fyri ella ímóti. Teir bráðslitu samráðingarnar, tá ið uppskotið varð framsett skriftliga