leygardagur 15. mars 1947síða 1

FØROYA | S0STALDEMOKRATUR FRÆLII JAVNAÐUR BROÐURSKAPUR ; Lýsingarprísur fyri mm: 12 oyru á : Blaðið verður bílagt á posthúsinum, og | Nr. 11 1. síðu, 10 oyru å 3. og 4. síðu Leygardagin 15 mars 1947 kostar kr. 2,00 porto um fjórðingsárið | 21 Arg. Sáttmálar. Tað kann sáttmálar kunna vera millum lond vera so vmiskt sum bæði viðvíkjandi orðaljóði og inni- haldi. Her av okkara leiðum kenna vit Gamla Såttinåla sum gjørdur var millum Island og Noreg, tå id Íslendingar legdu land sítt í per- sonalunión við Noreg. Og vit vita um Kalmaår-såttmålan, ið skuldi binda tey trý londini saman til trý vinar og samverka ríkir. norrønu var gingið aftur á hondina, og teir orðaljóð, neyð. mes! av máttu sáttmálanum tryggja sær, at norski kongurin hvert ár sendi sex skip við handilsveru til teirra. skal so verða, sum gjørdur verður Føroya og Danmarkar millum? Skulu tað vera vit, ið hava mesta gagnið av Hvussu hesin sáttmálin sáttmálanum? Ella verður tað ein av hesum vanligu avtalum, t.d. handilsavtalum, sum gjerdar verða millum lond? Tað er skiligt, at her er mangt áhugavert at spyrja um, | Ætlar Amerika at fáa hendur á Grenlandi? uppi í Amerikanarar hava sagt: >Ameríka fyri. Amerikanarar«, og í mongum førum hava hetta íkki sýnst bert at vera tóm orð. Teir keyptu Alaska frá Ruslandi, og nú er at frætta, at amerikanskur tingmaður mælir til, at Amerika fer at tingast við Danmark at fáa tað at selja teim- um Grenland, og amerikanskir hermenn skulu halda, at hetta eru | Amerikanskur tingmaður setir uppskot fram at bjóða Íslandi at vera Sambandsstatunum og at keypa Grønland frá Danmark. alstóran týdning fyri eina hermakt, sum var luttakari í bardaganum, at hava nógvar og góðar hersteðir rundan um seg. Tað var tað, ið Ameríka legði dentin á í tess stríði móti Japan. Teir legdu oyggjarnar í Kyrra Havinum undir seg og mestsum lupu av einari oyggj á aðra, inntil teir nærkaðust japanska meginlandinum og tess stríðs- og Vit kunna siga, at allir sått- | tá ið mevn, lóglærdir menn, fara málar, sum gjørdir verða millum | at snúgva sær, og leggja fram | sera lagalig viðurskifti at fáa slíkan | flotaraegi har og geva henni bana- lond kunna bera vid sær ófrælsi til | uppskot, hvussu viðurskifti, sum | handil í lag. Hesin amerikanski | stingin. hin eina partin, sjálvandi hin veik- | fløkt hava verið, skulu verða greidd. | tingmaðurin býður eisini Islandi Tað var eisini hevuðsmálið hjá ara partin, Gamli Sáttmáli skuldi vera ein sáttmáli, ið gjørdur var millum tvey frí javnlíka lond, men sagt kann vera, at hesin sattmáli bar fræið Island til annað land og føra hann í sær at binda fristatin í tað ófrælsislag, sum seinri kom honum til handar. Her hjá okkum hevur ein hin stersta orsøkin til ófrið millum Danir og Førovingar verið at Før- oyingar altíð skulu hava verið teir njótandi, teir sum hava fingið, og harav, síga menn, at Førovingar í eina undirlutasteðu. eru komnir Tað er hesi steðu, vit skulu koma at vera uppi i parti við teimum og gerast limur av Sambandsstatunum. Sum kunnugt gjørdi Amerika sáttmála undir krígnum við danska sendimannin í Washington at vissa teimum kríggssteðir í Grenlandi. Orðaljóði og sáttmálabrævi forminum í hesum verður heldur enn hinum Sameindu at verja Bretland og útgera tað so við hermegi, at teir haðani kundu gera hitt stóra álopið á Europa. Politikkurin hjá Ruslandi hevur eisini víst seg at vera ein verndar- politikkur. Og teir hava fert henda verndarpolitikkin so igjøgnum, at Tey bond, id bundu Norðan- | okkum úr, og gera vit sáttmála | íkki funnist at av vissum donskum | teir hava vissað seg at eiga vinar- > londini saman eftir Kalmar sam- | ella kontrakt, so kunna vit ikki | blødum, ti tey halda, at har er | liga = sinnaðar stjórnir í ellum rådingarnar, skuldu ætlast at vera | vænta, at tað eru Danir, ið fara | ikki nóg greidliga sagt, nær Ameri- | grannalondum, ið liggja rundan um Í H | i kann siga, at eftir orøalj6d- inum var lítið annað enn ein verju- sáttmáli. felagsskapurin, ið bar við sær, at ógvuliga veik. Ein Kalmar-sáttmálin Men har var tó konga- tað land, har kongurin sat og var borin, kundi um londunum og taka sær vald á hin- gera tev sær undirbráttlig bæði politiskt, figej- arlig og mentunnarlig. Nú tingingarnar eru farnar og fara fram viðvíkjandi viðurskifti okkara til Danmarkar ríki, sum vit hava staðið saman við og hoyrt til, eru menn, id tosa um, at bæði hesi lond mugu standa javnbjóðis sum tvey frí lond og frí fólk, og sum fríar tjóðir gera ein sáttmála sínamillum — grunda viðurskift- ini teirra millum á eina kontrakt og íkki sum áður á eina felags grundlóg, ið gevur eðrum land- inum ræði yvir hinum. Við eðrum orðum sagt: menn hald, at rætt- ast er, at vit fyrst loysa og so gera aftaná eitt sáttmálaband, sum skal vera leysligt, og verða uppsagt av eðrum ella báðum sum kann pertum, Men menn hava ikki sagt okkum, hvussu orðaljóð og innihald skulu hesum sáttmála. Vit hava nevnt, hvussu ymiskir, ið sáttmálar vera í ymiska teir Island gjørdi sín sáttmála vid Noreg hóast hann hevði eitt frítt og óbundið kunna vera, og hvussu ávirkan kunna hava. at lata, og vit at krevja. Vit kunna í hesi kontraktini ikki aftur fara at standa sum »litlibeiggi«, ið hevur tað álit til >stórabeiggja<, at hann ikki slær hondina av konum. Sum er hava vit gomul rættindi í Dan- mark, vit hava verið statsborgarar notið tey har, og vit hava so rættindi og fyrimunir, sum stats- borgaras í einum landi njóta. Tað er nú ein søguligur rættur, ikki skaptur var av sum vit hava biddað okkum til: sum vidur- skiftum fyri nógvum eldum síðan, ið vit ikki vóru harrar fyri. Hver munur er nú fyrst at kvetta henda rætt sær av hendi og so t.d. at søkja hann aftur? Ella hver munur er, at gera avtalur á | ti grundarlagi, ið er, og eftir henni ymsar tættir, id ein | sjálvur viðlíka ella at loysa allar tættir fyrst og knýta nakrar av teimum fastar aftur? Men hetta eru bert spurningar, leikmenn seta fram. Vit hava lóg- taka sær heldur og gjaldir so at fara og lærdar menn bæði á Tingi og uttan Tings, og hesir eru sjálvandi kunnigir við teir ymsu formar, ið sáttmálar ella uniónir kunna kava. Leikmaðurinn, sum uttan fyri Tingið stendur, trákkast bert og leingist eftir at síggja eitt úrslit, ið kann vera eitt líkligt kann vera av praktiskum týdningi og bera ellum pertum framburð og frælsi við sær. úrslit, sum kanarar skulu fara úr Grenlandi og lata oynna frá sær aftur. Ameríka heyði mongd av herfólki haruppi hersetti eisini Island, og gjørdi oynna beinanvegin til ein ovurhonds sterkan skansa. Ein kann í hesum viðfangi hava í huga, at tað sýndi seg at hava Rusland. Tað hevur jú frættst, at hetta land hevur havt í kvittanum at vinna sær, íhussu er, hersteðir á Svalbarð, og menn seta hesa ætlan teirra í samband við hesi tíðindini um, at Ameríka vil keypa Grønland og býður Islandi uppí part við sær. Men allir Danir vísa TROYGGJUR Henda mánaðin keypa vit føroyskar troyggjur (einans stórar & góðar) Fyribils geva vit 43,00 kr. + postgjald fyri stk. Um tygum hava nakrar postkravi til troyggjur, sendi tær so einans móti P/f Eliasen € Poulsen, Fugz/afjørd. | = XL MN“ “ Vit levera — 7 MÓÐ er Umboð: Otto Jacobsen } Vestmanna Í KØDBYEN - ” St se A OR. — —nnn.Á - | |” |, KJOT-PYLSUR-FLESK : OG KONSERVES SR Ban | allar bestu kvalitetum. FF see —————""" S. HOULBERG % Fedevarer- Polser- Leverpostej og Konservesfabriker Statskontrol 352 KØBENHAVN