leygardagur 22. mars 1947síða 3

Nr. 12 FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR 22. mars 1947 FØROYA SOSIAL DEMOKKATUR kemur ut eina ferd um vikuna og kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið. Brådf. blaðstjóri: MARTIN FOENSEN Prent: A. ØSTAR's HEIMATIDINDI Føstugudstænasta mikukvøldid kl. 8 i Havnar kirkju. K.F.U.M. Sunnukveldið kl. 81, heimligt samver. Hóskveldið kl. 6 hevur Yngstadeildin meti og sama kvøldid kl. 8 er meti fyri Ungmannadeildina. Deyður. Kendur Tvøroyrarmadur, Hans Hansen, slektaður úr Dali doyði fyri stuttum. Tad var kreftsjúka, id tók lívið av hon- um. Hann var bæði í Havn og á Fin- sens í Keypmannahavn at søkja sær heilsubót, men einki batti. Hans Hansen var fastur maður í A. T. síðan henda forrætning varð stovnað. Hann var altíð fúsur og beinasamur at heita á, og tíð- indafróur at hitta. Tað man vera mang- ur, ið kennir tað sum eitt stórt sakn ikki at síggja henda mann longur ímillum. ganga Fámningar eru farnir niður eftir skonnart, sum teir hava keypt, og sum åtgjørd er til fiski- veiðu. Ein partur av selupeninginum skal verða avdrigin. „Rankin“ er farin á saltfiskaveiðu. „Stella Argus“ Havnina hósdagin á veg til Hann hevði 1800 kitt inni. kom á Fleetvood. Teir lótu illa at fiskiskapinum við Noreg nú. „Heine Havreki' á veg til marknaðin við 1400 kittum. Hann fór inn í Noreg at taka kol. Fleiri trolarar eru á veg til marknadin av Senjabank- unum við hálvari last og meir. „Varðberg“ er farin á ísfiskaveiðu undir Íslandi. „Heddaberg'“, trelarin hjá Porkerningum, er farin til Íslands á saltfiskaveiðu. Skipari er Jacob Vang, Tveroyri. Hann skuldi seta inn í Íslandi við teirri islendsku manningini, „Ternan“', fyrrv. »Spogvin«, fór av Havnini til Bergen í gjárkv. kl. 8. „Nellie“ var úti í tríggjar dagar og fekk 300 cent. Snerisskipini á Suðurlandinum siga frá góðum fiski- skapi nú. »Høgifossur", Sandavágstrolari, seldi i Fleetvood. 1800 kitt fyri 4895 £. Kul der kan stilles til Raadighed. Under Hensyn til at Danmark er Medlem af den internationale Kul- organisation ECA og kun kan købe Kul i Henhold til Allocationer gen- nem ECA, hvilke Allocationer højst gives for 3 Maaneder ad Gangen, bemærkes at man ved Sagens Afga- relse har taget de nuværende Alloca- tioner i Betragtning, og at man saa- fremt Allocationerne i kommende Peri- oder maatte blive reduceret maa for- beholde sig en Reduktion i Tilførsler- ne til Færøerne, Sluttelig bemærkes, at man gaar ud fra, at der finder nærmere Forhandlinger Sted om Be- talningen for de leverede Kul samt Betalningsmaaden, ligesom man gaar ud fra, at man fra færøsk Side selv træffer Foranstaltninger til frem- skaffelse af Transportmidler til Kul- lenes Hjemførelse til Færøerne. Viðvíkjandi síðsta stykki av brævinum skal eg í dag hava sam- ráðing við handilsministarin, Stjórnarskipannarmálið. lgjår var stjórnarskipanarmálið til 2. og 3. viðgerð á Legtingi. Fáur hevði væntad, at nevndin, ið hetta mál hevði havt í hondum, skuldi kunna semjast um eitt felags- uppskot, men tað visti hon seg at vera komin til. Vit prenta her skotið: álitið og upp: NEVNDARALIT XIII-26/1946: Ferovz., í legtingsmáli nr. Stjórnarskipan Málið vanligu tingsetuni (s' 1945, síðu 85) og í eykatingsetuni 1945 (si tingtidindi 1945, Síðu 149). Samráðingar fóru fram í Keyp 1946 varð vidgjørt í tinetíðindini mannahavn ! januar--mars millum sendinevnd frá Løgting inum og danska tingingarnevnd, har vó:u uttanríkisministarin, statsministarin, landbrúks- tímir ministarin og nakrir embætismenn, Skjølini frá Løgtings í sendinevnd Føroya Keypmannahavn og upprit av munnliga orðaskiftinum undir samráðingunum eru prentað í tingtíðindi 1946, sí skjøl nr. 6—7. Málið kom til viðgerðar f eyka- tingsetuni april 10946, sí tíðindi 1946, skjal 8. Úrslitið av tingsetu var kunngerð nr. 10, 13. juni 1946, um fólkaatkveðu viðvíkjandi Feroya framtíðar Fólka- atkveðan var 14. september 1946, legtings- hesari ríkisrættarsteðu. og málið kom aftur til viðgerðar í vanligu tingsetuni 1946. Eftir til- upp- loysti kongur Legtingið 24. sep- mæli frá statsministeriinum tember 1946. Aftaná nýval er málið aftur komið til viðgerðar í hesari tingsetu, ið byrjaði 20. november 1940. Amtið hevur 19. november 1946 sent tinginum soljóðandi bræv: >| Henhold til telegrafisk Anmod. ning fra Statsministeren skal jeg paa Vegne indbyde Lagtinget til at sende en herved Regeringens Delegation af Repræsententer for København til Gen- Forhandlingerne om Partierne til optagelse af Færøernes statsretslige Stilling«. Skrivstovustjóri Løgtingsins hev- ur sent tinginum uppskot til stjórn- arlég Føroya sum møguligt ting- ingargrundarlag fyri flokkarnar. Nevndarlimirnir fyri fólkaflokkin, javnaðar- og sjálvstýrisbólkin og sambandsflokkin hava, 30. november, 10. og 13. decem- ber 1946, vegna sína flokka fram- atvikavist lagt hvert sitt tingingaruppskot; hesi eru legd hjá málinum og verða at taka upp sum skjal í tingtíðindi. L. Zachariasen viðmerkir sjálv- stýrisflokksins vegna, at flokkurin ikki hevur lut í $ 5 í uppskoti javnaðar- og sjálvstýrisbólksins. Nevndin hevur pjella viðgjert málið. Ein minniluti (Martin Holm, Rikard Long og Th. Petersen) úttalar okkara flokks vegna við- víkjandi viðgerðini av stjórnar- skipanarmálinum frá eykatingsetuni 1946 til hetta tingið kom saman, at hann má halda fast um, at fólkaatkveðan 14. 1946 grundarlagið undir statsrættarsteðu í apríl september avgerandi hevur fastlegt Førova, og at hann hevur óbroytta steðu til Legtingsins upploysan 24. september 1946. Ein minniluti (Kr. Djurhuus og Joh. M. Fr. Poulsen åttalar: Føroyar eru ein rikispartur av Kongadøminum Danmark, sum fær útvíðkað heimastýri út frå tí veruleika, at Føroyar landsliga, seguliga, tjóðskaparliga, mentunar- liga og vinnuliga í nógvum ferum skilja seg út frá hinum ríkispert- unum og tí koma at hava eina rikinum, hvat lóggávu við- sersteðu í og umsitan (administration) víkir. Út frá minnilutin vid sjónsrmiðum til nidan- hesum gongur fyri standandi uppskot. Ein (P. M. Dam og L. Zachariasen) úttalar sum okkara minniluti sjónarmið fyri framtidarstøduna: Føroyar er eitt sjálvstýrandi land í ríkisfelagsskapi við Danmark, Hvat lóggávu og umsitan (admini- stratión) vidvikir hava Føroyar serstaðu í ríkinum, við tað at tær landsliga, seguliga, tjóðskaparliga, mentunarliga og vinnuliga hava síni serligu viðurskifti. Nevndin er vorðin samd um at seta fram til tingið hetta UPPSKOT: I. Allir Aokkar undirstrika sum felagsstevnu at fáa eina skipan, ið mest møguliga útihýsir framtidar- ligum trætum Ferovinga og Dana millum, Sum gru idarlag fyri komandi samráðingar viðvíkjandi Feroya ríkisrættarsteðu, verður sett fram hetta uppskot til tingingargrundarlag: A. Léggávuvaldið. a. Feroya Legting hevur óskert lóggávuvald. Lógirnar verða at staðfesta av føroyskari stjórn. Hetta lóggávuvald umfatar tey eki, Jar ið Føroyar eru eina um at gjalda, har ið einki er at gjalda, men málini serstøk føroysk, eins og øll skattamál (beinleiðis og óbeinleiðis skatt). b. Henda frammanundan ásetta nýskipan ber í sær skyldu fyri Føroya Løgting at taka ímóti um- sitingini av teimum málum, ið Danir ynskja skulu verða feroysk, og rætt at avgera, hverji mál, aftrat teimum frammanundan nevndu, verða at leggja undir føroyska lóggávu. Tingingar um hetta mugu fyrst fara fram á tann hátt, báðir partar eru samdir um. c. Sáttmálin fær gíldi tann I. januar 1948, og innan eitt ásett áramál frá hesum degi skal verða lagt fast, hverjir tættir í sam: felagsskipanini skulu verða yvir- tiknir av Feroya Legtingi og einans vera hjá tí. Annars leggur nýskipanin út frá tí grundarlagi, sum er í gildi í dag. d Mál, sum semja verður um skulu verða felags, verða at viðgera nærti og fastleggja, harundir staðfestingarhátturin av lógum felagsmálum viðvíkjardi. Tað mark verður at seta fyri lóggeávu valdið í hesum málum. at eingin lóg Ferovum viðvíkjandi verður sett í vildi, sun ikki er samtykt 4 Feroya Løctingi, Ein meirilu:i (M. Holm, R Long, Th. Petersen og L. Zacha- riasen): Henda nýskipan førir vil sær, at Føroyar, i staðin fyri at hava umboð á danska rikisdegi, verða umboðaðar í Danmark við serligum av føroyskum landastýri settum manni. Ein minniluti (P. M. Dam, Kr. Djurhuus og Joh. M. Fr. Poul- sen): Umbodingin í Danmark verður at vidgera og fastleggja undir sam- ráðingunum. B. Umboðsvaldið. Legtingið setir landsstjórn við ábyrgd yvirfyri tinginum. Um- sitingin er løgd undir landsstjórn- ina. Tingið velur sjálvt stjórnar- forsetan, ið verður nevndur løgmadur. Stjórnaravgerðir verða tiknar við atkveðumeiriluta, og í atkveðujavna er atkvøda leg mannsins avgerandi. Stjórnin setir tveir menn, sum Legtingið hevur sam tykt løn og virkiseki fyri. C. Dómsvaldið Dómsvaldið leggur út frá teirri núverandi skipan, soleiðis sum fast- lagt er í galdandi lógum. Tinging ar og avgerðir um hetta verður at fara fram sambart petti A. D. Uttanrikisskipanin. I uttanrikismålum verður felags skapur, serliga um ta diplomatisku umboðanina, og verður hann nærri at viðgera og fastleggja. Ásannað verður, at Førovingar í serligum áhugamálum hava rætt í útlondum at samráðast beinleiðis Hetta, ið umfatar bæði tingingar- nar sjálvar og sáttmálagerðirnar, kann Føroya Legting ssmtykkja verður gjørt annaðhvert við sendi nevndum ella sendimonn tænastu- føstum um til avvarðandi lond. Sendi menn Ferova Legtings verða at legmæta. Hesir sáttmalar verða at leggj: fyri Føroya Løgting til samtvkrar og við ummæli og viðmerkingum at senda danska uttanríkisráðharr anum. Legtingið fær rætt til at fáa ein í førovskum viðurskiftum serkenat mann settan í uttanríkisráðið ti har at luttaka í viðgerðini av øll- um føroyskum málum og til a! vera tingsins sendimonnum í út heiminum til hjálpar, har ið Leg tineið heldur tað vera neyðugt. E. Feroyskt Førovskt mål er høvudsmål. Tó skal danskt mál verða lært væl og virðiliga og kann, eins væl og fer oyskt, verða nýtt í almennum viðurskiftum. F. Feroyska flaggið. Ferovska flaggið verður at nýta á øllum førum, id skrásett eru heimahoyrandi í Førnyum. Undan- tikin eru før, ið danski staturin eigur. II a. Tingið velur sendinevnd at samráðast við danska rík- isstýrið um Førova rikis- rættarsteðu. b. Semja, sum mál. sendinevndin ger við danska rkisstýrið, verður at leggja fyri Fer oya Legting og seta í verk við lóg.