mánadagur 19. mai 1947síða 1

“ FRÆL:$I STÆTTARSTRÍÐ Stættir og stættarstrid gongur so langt aftur sum til tað, at eitt samfelag varð stovnað. Tað er óvilugt at siga tað, at tað eru vissir menn ella vissir politiskir flokkar, sum skapa stættir og stættarstríð. (Klasser og Klasse- kamp). Stættirnir eru, og tað er altið so, at interessur teirra, sum vit taka til, ganga oftast móti hvørji aðrari. Mangar tíðir hava vit ikki hoyrt stórvegis til stættir, kor teirra ella ynski teirra. Men tað er ikki tí, teir ikki hava verið (tað er ein moderna hugsjón, sum tosar um hitt stættarleysa samfelagið). Teir hava verið. Men summir hava verið so veikir og summir so sterkir, at teir veikaru hava ikki verið førir at koma uppundan og til orða. Tað var eisini ein barnslig liberalistisk hugsan, sum boð- aði monnum frå, at hin ein- staki við øllum sínum kreftum, øllum sínum evnum, skuldi fáa frítt rásarúm, tí gekkst tað hon- um væl, gekkst tað granna hansara eisini væl. Henda hugs- an fór eisini til stættirnar, ar- beidsgevarar og arbeiðarar: Gjørdist ein stættur ríkur og múgvandi, so rann hansara ríkidømi á undirstættin, og so fór hann at blóma upp. Men tað var ikki so. Henda hugsan hevur ikki loyst stættarproblem- ið. Markið millum stættirnar gjørdist bara hægri. Tað einasta vit hava fingið, og sum vit kunna nevna sum eitt samfelagsligt framstig, er, at stættirnir hava tikið seg saman, organiserað seg, og so við sam- ráðingum eru komnir at tala hvør við annan og hava á siði- ligan og sømiligan hátt borið fram síni mál. Áður var tað bardagar, ið endaði ein stættar- ójavna. Og bardagin javnaði ikki, men gjørdi ójavnan bara størri. Tað var hin veikari, sum mátti lúta. Menn hava altíð borið fram her í Føroyum, at her hjá okk- um hava ikki verið stættir ella stættarstríð. Alt samfelagið var so friðaligt og væl skipað, tað rar ikki fyrrenn politiskir ófriðakroppar komu fram og við uppøsing íbirtu stættar- stríðið. N | Lýsingarprísur fyri mm: 12 oyru á Nr. 20 | I. síðu, 10 oyru á 3. og 4. síðu | OSTALDEMOKRATUR JAVNAÐUR Nú í hesum døgum kemur tað til sjóndar, nú ið ósemja stendur millum arbeidisgevarar og arbeiðarar. Nú eru tað bløð, ið gruggast um vissar >som ud- over Anstændighedens Grænser ophidser Arbejdere og Arbejds- givere mod hinanden - - -« Og adrir tosa um spjadandi kreftir, sum vilja syndra folkid og fåa Føroya unga vinnuveg av fótum. Hetta er ein visa sum er kend: politiskir flokkar, sum ikki skulu umboda nakran stætt, men skulu vera so rættvisir og samfelags- updbyggjandi, at teir vilja fremja gagn alla flokka. Slík tala kemur altíð framan- undan valgum og framan- undan lønstríði. Men vit lurta ikki eftir henni. Eingin kann siga tað, at um politiskir flokkar draga fram órættvísi og rangleikar í sam- felagnum, at teir so eru stríð- birtandi og vilja køva semju og gott samlag millum stættirnar. Tað er nettupp rangleikarnir og tann persónliga eginvildin, sum eru grundirnar til stættar- stríðið. Um roynt var at bøtt um orsakirnar til stríðið, hevdi ikki stríðið verið. Og tað er ósatt, tå ið bløð, sum umboða polit- iskar flokkar, gera seg so eingla- rein og siga seg standa óheft av stættarmuninum stríðnum. Tað eru nettupp teir flokkar, sum tey umboða, ið skuld hava í stríðnum, tí teir einoygdir hava vart interessur- nar hjá einum stætti og helst tí sterka, yvirmannastættinum, ognarstættinum. Men tað er oft- ast í loyndum, at sýnt verður hvørjum parti, fallið verður í, tá ið ikki hvør maður hevur høvi at kanna tað. og stætlar- Vit duga ikki at síggja, at tað eru »spjadandi kreftir« ella »upposandi flokkar«, sum eggj- að hava arbeidarum at taka tað álvarsfulla stig at hótta við verk- falli. Allir Føroyingar vita, at Før- oyar eru í stórari arbeidistid og nýta hvørt mannsbarn at vera uppi í hesum uppbyggingar- verki. Eingin man við gleði fara til nakað strid og helst ikki, tå ið eins land er farið undir slíkt uppbyggingartiltak. Men tad er at biðja hesar menn, sum altid eru so skjótir at leggja skuld á Mánadagin 19. mei 1947 Blaðið verður bílagt á posthúsinum, og kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið | BROBURSKAPUR | 21 árg. Eingin arbeidsstødgur! Bæði feløgini samtyktu semingsmannsins uppskot! 13. mai komu umboðsmenn fyri Føroya Arbeidarafelag og Føroya Arbeidsgevarafelag sam- an aftur til fundar vid semings- manninum, G. Dahl-Olsen. Leingi vard togad aftur og fram, uttan at partarnir samd- ust, og kl. 2 å nått skar sem- ingsmadurin igjognum og dik- teraði eitt semingsuppskot, sum samráðingarneyndirnar, sæð frá hvør sínum sjónarmiði, vóru illa nøgdar við og ikki vildu átaka sær at samtykkja. Arbeid- ararnir royndu millum annað at fáa semingsmannin at broyta uppskot sítt viðvíkjandi yvir- tíðsgjaldinum; men hann vildi ongar broytingar gera. Nevnd- irnar gingu tá við til at leggja uppskotið so sum tað var fyri felagsfund til avgerðar. Føroya Arbeiðarafelag hevði hodad arbeiðarafeløgunum til fundar i Havn 14. mai, og um- boðsmenn fyri flest øll feløg vóru sostatt staddir í Havn. Semingsuppskotið varð gjølla kannað, og tóat menn kundu ynskt tað betur, samtykti Før- oya Arbeidarafelag kortini at taka við ti. Arbeiðsgevararnir kallaðu sam- an teir limir, ið búsitandi eru í Havnini, til fundar og settu seg í samband við limirnar uttanfyri Havnina. Urslitið úr hesum lingingum varð, at semings- uppskotið varð samtykt við ein- um teprum fleirtali. Eisini Havnar meisiarafelag samtykti uppskotið. Tað góðkenda uppskotið, ið aðrar, at kanna hesa tíð, vit hava livað í og kanna henda streym, vit eru komin í, um alt er so rætt og rættvíst, sum tað átti at verið, og um roynt er at taka burtur tær atvoldir, ið eru og koma til eitt stættarstrid. Okkara land er við at búnast til eitt modernað samfelag, tað er komið í ein menningarstreym, og teir, sum sita við róðrið kunna ikki tveita ræðið frá sær og líta uppá, at alt gongur av sær sjálvum. Tað loysir ikki stridsmålini bara at tveita tey til stættirnar at takast um, er undirskrivað av samráðingar- nevndunum og sostatt er gald- andi sum sáttmáli, tjóðar so: a) Alle lokale Overenskomster forbliver i Kraft og kan op- siges med 2 Maaneders Var- sel til en 1. Maj. b) Der tillægges Daglejerarbej- derne 40 Ore pr. Time som Ekstra-Dyrtidstillæg og fil Haandværkere og Chauffører 50 Øre pr. Time. Det omhandlede Ekstra- Dyrtidstillæg berettiger ikke til Tillæg ved Overtidsarbejde, der fastsættes til 50% de første 4 Timer efter Normal- arbejtidens Ophør, derefter 100% af Grundlønnen. c) Ungarbejdere og Kvinder til- lægges procentvis af Ekstra- Dyrtidstillægget det samme som Kontrakten hjemler dem af Dyrtidstillægget (Pristals- tillægget). Denne Overenskomst er gæld- ende fra den 16. ds. Kl. 8 og kan opsiges med 2 Maaneders Varsel til en 1. Maj. De fastlånnede ufaglærte Ar- bejderes Lønninger reguleres med 40 Ore pr. Time i Forhold til Timetallet. De fastlønnede faglærte (her- under Chauflører) Arbejderes Lønninger í samme Forhold med 50 Ore pr. Time. Stykki a er kortini so at fata, at allir lokalir sáttmálar kunnu viðgerast og broytast, tó so at lønarreglurnar ikki verða lagdar lægri enn hesin sáttmáli ásetir, og so sjálvandi at broytingarnar verða gjørdar í friði — tí ar- beiðsstøðgur kann ikki gerast fyrrenn til uppsøgnartíð. Hóast lønábótin er so stór, at arbeiðararnir sjáldan munnu hava vunnið so nógv í friði áður, so er tað einki at ivast í, at nógvir ikki eru tilfriðs við hana sum heild — særliga man tað vera yvirtíðsgjøldini, ið verða hildin at vera ov låg; men tå hugsað verður um, at lønar- ábótin gevur einum ófaklærdum arbeiðara um 1000 kr. meir árliga og handverkaranum enn meir, so má hvør maður ásanna, at tað, ið kanska kundi verið vunnið meir við einum drúgv-