mánadagur 5. apríl 1948síða 1

| - FØROY, SOSIAL: DEMOKRATUR FRÆLSI JAVNAÐUR BROÐURSKAPUR Nr. 12 | Lýsingarprísur fyri mm: 12 oyru á | | Blaðið verður bílagt á posthúsinum, og | 22 Arg. 1. síðu, 10"0yru á 3. og 4. síðu Hin handilspolitiska stoðan. Tey uppskakandi tíðindini. Í hesum døgum hava stór og ring tíðindi farið ímillum. Thor- stein Petersen fólkatingsmaður hevur sent telegrammini heim, og >Dagblaðið< hevur sett tey í við so stórum støvum, sum eru at finna í nakrari føroyskari prentsmiðju: Nýggja stýrisskipanin for- kemur okkum. >Vit missa Onglands-handil, sterlingsátt- málin uppsagdur, pundini fara til Danmarkar, fiskikvota verð- ur útmáld okkum av danskari nådi«. — Nýggir tidindamenn eru komnir aftur at, sum eru føroyskir trolarar, ið ágrýtnir nýta streym og luft at flyta fram politiska propagandu. Hetta við øsandi tíðindum eru vit annars so vand við, og hugsandi fólk skuldu nú duga at mett tey eftir virði teirra. Tey byrjaðu kríggsárini. Tá flugu tey ímillum, úr bygd og í bygd. Men tá var alt tað, sum nú er gott og tí má verjast, ið tá var ringt og átti at vera heint Íyri. Men vert er at taka fram tað, ið er kjarnin í spurningunum og tíðindunum, og sum er sjálvandi so týdningarmikið, at Føroyingar mugu geva tí ans. og her taka vit fram fyrst og fremst hin umrødda Sterlingsáttmálan. Hann var ein sáttmáli, sum gjørdur var í einari bardagatíð og við eitt land, sum hevði hersett okkum. Hann var eingin politiskur sáttmáli, hann var ein handilssáttmáli og ein kriggs- sáttmáli. Ongland skuldi ansa okkara sakir og flyta til okkara allar neyðsynjarvørur. Tað var ti sjálvandi, at allur handil okk- ara varð við hetta land. Vit fluttu fisk til teirra, og vit fingu frá teimum vørur, okkum tørv- aði, og sum teir kundu lata frá sær. Ein sáttmáli skuldi helst verið til gagns fyri báðar partar, ið binda seg undir hann. Og tað var sterlingsáttmálin eisini. Vit fluttu teimum fisk, tá ið matneyð var, og fiskamarknaður teirra var at siga tømdur a vit løgdu þang niður, sum er komin okkum væl við, nú skipaflotin er endurnýggjaður. Men sterlingsåttmålin var eingin ævinligur sáttmáli. Hann var gjørdur í eini kriggstid, og sjálvandi hóskaði hann til eina kriggstid. Báðir partar kundu uppsiga hann, og hann kundi og kann eisini verða umskriv- aður og endurnýggjaður. Tað mest áhugaverda við hesum sáttmála, politiskt, er, at tann flokkurin (Fólkaflokkurin), sum nú verjir hann og leggur hinar flokkarnar undir at vera atvoldin til, at hann verður uppsagdur, og vit missa gagnið av honum, stríddist ímóti hon- um, tå id hann var settur i gildi. Ta ferdina mistu vit at binda okkum til henda såttmålan. Tå skuldu vit leita til dollarslond- ini. Vit fingu eingi skip, ongan vid ur Onglandi, alt hetta fingu dollars-londini (fsland), og i heilum varð ávístur tann fyri- munur, ið hesi lond høvdu, og tann skaða, ið >samgonguflokk- arnir« gjørdu landinum at hava forðað okkum at handla vestur eftir og binda okkum til henda handilin. Men kríggsárini gingu. Vit vunnu hóp av peningi, og vit vóru toliliga væl stødd við allar neyðsynjarvørur. So endaði kriggid, og handils- leiðin snúði at siga beinanvegin. Handil okkara fór aftur at bein- ast til »Oyrasund«. Heilsølu- menn hiðani fóru at vitja kendar gøtur í Keypmannahavn, og danskir handils-umbodsmenn komu henda vegin at bjóða fram vørur sínar. Vit son eisini, at flestu vørur vóru av donskum uppruna. Og nú kom saltfiskasølan undan aftur. Fiskakeyparar í Keypmannahavn fóru at geva óføra góðan prís fyri føroyskan saltfisk, sum teir sendu til Suðurlond, og tað var sjálvandi, at Føroyingar vórðu skjótir at flyta saltfiskafarmar til Keyp- mannahavnar. Sterlingsáttmálin „útholaður“. Sjálvandi mátti sterlingsátt- málin verða vútholaðurg, tiðna burtur, tá ið handilin fór at ganga hesa leiðina. Tað varð sagt, at Onglendingar høvdu biðið Danir taka sær Mánadagin 5. apríl 1948 uppá at fáa Føroyum neyð- synjarvørur. Teir høvdu nóg- mikið við seg sjálvar. Øll síggja so statt, at handil okkara eins og mest alt okkara samfelagsliv — gongur sum best ber til. Tað id menn rópa hitt „privat kapitalistiska systemid«, t.v.s. at helst einki kontrol skal vera við nøkrum, er her á landi sett í gildi út í odd og egg. Tað er ein skaði, halda menn, at eftiransa, og so verður givið leyst í bæði borð. Og tað tykist at vera, at fólk duga ikki at síggja, at tann flokkur, sum rópar og øsir, tá ið okkurt kemur í fløkju, nettupp saman við Sambands- flokkinum verjir hetta systemið. Hví hevur Fólkaflokkurin ikki roynt at fingið handils- samráðingar aftur við Ongland og endurnýggjað okkum ster- lingsáttmálan. Hann við sinum lóglærdu monnum, sum altíð tala um sáttmálar, mátti vita, at hetta var eingin ævinligur sátt- máli, einki Gamli Sáttmáli, sum Noreg og Ísland í miðøld gjørdu. Vóru ikki hansara menn fúsir alt fyri eitt bæði at keypa frá og flyta til hin stóra staðin við Oyra- sund ? Fólkaflokkurin = er — størsti flokkur á Tingi, hansara menn eru frammi bæði í handilslívi og vinnulívi, so eingin flokkur hevur betri atgongd til at gerast kunnigur við, hvat har viður- ferst. Stýrisskipanin kann ikki bera ábyrgd fyri tað, ið ikki er gjørt í hesum >tómrúminumx< aftan á kriggið. Og Fólkaflokkurin hev- merkiliga Vit lata: Feskt kjøt og flesk pylsur feitivørur livurpostei salatir konserves S. HOULBERG A/S Kødbyen, København. kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið Magna Charta ella } | sær undan ábyrgd, sum hann ur ongantíð gjørt nakað, bara mótmælt. Undir krígnum“ sendi Løg- tingið tveir menn til Onglands at samráðast við Onglendingar um handilsviðurskifti. Tá mót- mæltu Fólkaflokkurin og hand- ilsstætturin í Føroyum. So kom handil okkara í hendurnar á nøkrum enskum stórsølumonn- um, og tá id sjógvað var aftur, fóru vit frá teimum og til teir donsku størs6lumenninar. Vit hava ligið og liggja so statt undir sama sjógv. Okkara handilspolitikkur hev- ur verið førdur sum í øðrum londum við ongari eftiransing. Og øll tey londini eru komin illa á hold. Pund okkara eru eingin kann siga av hvussu tey eru farin. Vit síggja, at mongd av vørum er innflutt, sum ónýtt er, og at nógv tørvar okkum, sum vit nú kanska ikki hava útlendskan pening fyri. uppi, og sonnum, Hin størsti flokkurin á Tingi kann nú ikki fara og skúgva er vanur. Hann kann ikki halda áfram at fløkja, og so tá ið fløkjan er á komin, nýta hana til politiskt rumbul. Og hvussu ætlar hesin flokkur at greiða okkara handilspolitisku viðurskifti? Hann hevur upp- skot til ein sáttmála við Danir, og har eru so nógv felagsmál, at henda stýrisskipan, sum nú skal setast í gildi, hevur tey ikki meira. Eftir hesum sáttmála skulu bæði londini hava felags uttan- ríkismálaráð. Men eins og í stýrisskipanini kunna vit sleppa