leygardagur 17. apríl 1948síða 1

. i + FØROY. SOSIAL-DEMOKRATUR 2 Vá FRÆLSI JAVNAÐUR BROÐURSKAPUR N | Lýsingarprísur fyri mm: 12 oyru á Blaðið verður bílagt á posthúsinum, og | Nr. 14 | | kostar kr. 2,00 4 porto um fjórðingsárið 22 Arg. I. síðu, 10 oyru á 3. og 4. síðu Leygardagin 17. apríl 1948 Harðræðis og demokratiska sosialisman Sosialisman rann upp í Vest- ureuropa, men sum hon breiddi seg, skapti hon seg eftir teimum stýrisløgum og lyndum, sum tey ymisku fólkini høvdu. Læran um kollveltingina varð havd frammi, og hon var játtað. Menn hildu, at styrislag í viss- um førum var so, at sosialism- an fekkst ikki fram, uttan hon nýtti vold. Slitmannafjøldin var so trælkað, at teir ráðandi høvdu hana so undir fótum, at hon kom ikki upp undan, uttan hon nýtti megina. Í Ruslandi og hinum eystur- europeisku londunum høvdu altíð verið eitt einaveldi og harð- ræði. Aðalsmannavaldið kúgaði fjøld- ina, og menn, sum bardust fyri sosialismu, ið hevði tað í skildri sínum at frígera hin undirkúg- aða, mæltu til at taka ræðið við vápnum. Rusland fekk so hina stóru kollveltingina, sum sprongdi Zardømið, og stovnadu teir so nýtt stýri og nýtt sam- felag. Hesin vinstriparturin av socia- lismuni (kommunisma) sigur seg ongantíð at hava havt tað í kvittanum at sita við einaveldi og harðræði. Umstøðurnar noyd- du teir. Tá ið tað nýggja sam- felagið var búgvið, skuldi de- mokrati, politiskt frælsi og fríur hugsunnarháttur gevast aftur. Hetta var ein »Overgangsform«, søgdu teir. Eftir okkara uppfatan hevur ikki verið so. Eystureuropa hev- ur tikið kommunismu, men tað er ikki demokrati, sum vit í Vestureuropa skilja tað. Tað er ein harðræðis sosialisma. Sosia- lisman verður sett á stovn við voldum. Eingir mótstøðufiokk- ar loyvast, andsfrælsi verður kúgað, hendingarnar verða duld- ar. Hesi fólk eru vand við slík viðurskifti, atfinningarfrælsi er teimum ókunnugt. Tað, ið eftir teirra hugsan er rætt og gagn- ligt skal noyðast fram, og hann, ið mælir ímóti, verður burtur beindur. Vestureuropa tók, sum sagt, sosialismuna í øðrum skapi. Sosialisman har kom fram sum ein menning, ein vøkstur. Eingin kollvelting. Hon skuldi laga seg eftir umstøðunum, og hon skuldi vaksa líðandi. Hon bygdi á tað persónliga frælsi, sum Vestur- lendingar hava hildið vera ó- missiligt. Serliga andsfrælsi. Hon bardist eisini fyri at bøta um korini hjá slitfólkunum, hon flutti fram, at stjórnin mátti byggja á planøkonomi, nógv av vinnulivinum mátti sosialiserast, t. v. s. gerast almenn ogn. Men øll hesi mál skuldu fremjast á tann hátt, at Sosialistar fingu meiriluta á hinum fólkavaldu tingunum, og har skuldi eisini mótstøðan, sum ein frískur streymur, verða sitandi. Í Europa í dag er strid, hart stríð millum harðræðis — hina totaliteru sosialismuna og demokratisku sosialismuna. Vit vita ikki, hvussu hetta stríð fer at enda. Hin demokratiska so- sjalisman, sum vil beina burtur orsakirnar til illstøðu fjøldar- innar, er sterkasta virki móti harðræðnum. — Javnaðarflokk- urin í Føroyum hevur altið stað- ið undir liðini á hini demo- kratisku socialismuni. Hann vil berjast fyri, at innløgur sam- felagsins vera javnliga útbýttar, og at øll fáa atstøður at njóta gagn av tí felag, tey liva í. Somuleiðis at leggja undir al- ment vald allar tær vinnur og ognir, sum neyðugt er. Men hann vil gera tað á einum de- mokratiskum grundarlagi. Ein gomul vísa. Knút Wang og M.S. Viðstein i »Dagbladnum« eru ágrýtnir at verja grein »Dimmalættingar« um Niels Årup og partamann teirra, Hans Paula Klein i Klakks- vík. Tað er ivaleyst ikki at undra. Men Javnaðarmenn hava litlar orsakir til at bera Hans Paula Klein rós ella líta á orð hans. Sum kunnugt var hann Løg- tingsmaður Javnaðarmanna eitt skifti. Men so vendi hann skútu- ni, og aðra ferð sigldi hann inn í Løgtingshúsið við Fólka- flokksins merki á stong! Nekur orð enn til Erlend Patursson Ein maður segði einaferð, at hann vildi »slett ikki vera skyld- ur við Sakaris«. — Tygum vilja slett íkki vera »skyldur« við Axel Larsen! So siga vit tað. Annars dugi eg, ivaleyst mangir við mær, einki annað navn at nevna flokk, ið sigur, at hann skal standa vinstru- megin javnaðarmenn, enn kom- munistar, í roynd og veru, hvat navn teir annars vilja nýta, sum eg jú segði. Tygum vilja vera við, alla- reiða, at eg skal hava lagt tygum undir at hava dripið Mazaryk, men tað má vera ein misskiljan, tí mangt kann ein býttlingur, sum eg trúgva einum sprong- lærdum manni sum tygum til, men tað er tó eitt somikið fitt petti millum skipasmiðjuna og Praha, at tað haldi eg ikki tygum kunna hava klárað, so bráddliga, at eingin skal hava saknað tyg- um burtur. Ongastaðni havi eg sæð, at tað er bannað at eita kommu- nistur, t.d. eru 9 manns á fólka- tinginum danska, id nevnast so, og teir hava gingid friir og frælsir seinast ein visti, og at kommunistaflokkar, fólkademo- kratar 0. t. eru avleggjarar Papa Stalins« tori eg taka upp- aftur. Væl kann tað vera, at tað var nakað hardliga sagt, at eg nevndi slett selskap«, men eg haldi, eg fari eisini at fasthalda hetta. At old-abbasonur sjálvan Nóls- ovar Pálls skuldi troysta sær at hótta við at P.M. Dam og aðrir góðir føroyingar skuldu í blå- torn, fyri at teir høvdu veitt prúðastu skúlu, ið nakrantid og Vit lata: Feskt kjøt og flesk pylsur feitivørur livurpostei k salatir konserves S. HOULBERG A/S Kødbyen, København. hevur gingið út av Føroyum, til landa; tann mannin fari eg at meta soleiðis, al Páll hin samli visti aftur í verðina tann dagin, vildi hann ikki verið skyldur við Erlend«, ti at hansara egni ættingur vildi drepa ástóð, um ya »slett kongstanka hansara, tå tað hevdi hann ivalevst aldri trúð møguligt. Hettar var av sonnum ein „slett gerða! Annars siga lygum frá, at P. M. Dam hevur viljað haft lygum sum nr. Í á lista i Havn. Lukka fætti tygum fyri, at tygum søgdu nei, tygum høvdu óivað roynst illa sum javnaðar- maður. Tygum siga væl gagnist, háarliga um Louis Zachariasen, men eg tori her at siga, at tann maðurin hevur eingin illroyn- ingur verið, hann tordi stridast móti streyminum í lagnutíma Føroya, gævi landið átti mang- ar slíkar! »Vit talast við seinni inum«, enda tygum við. donsk orðatýðing, soleiðis sigur i rætt- Rein eingin føroyingur, ið dugir liv- førovskt mál! Fyri rætti? Eftir tygara andi hvørjum »evangelium« er jú danskur, og lygum, loysingar- rætturin hetjan mikla, geva tygum væl ikki undir danskan rætt! Nei! Tað verður ivaleyst til Haag vit báðir í minsta lagi, eg skal koma við | hvar tygum tykjast best liggja fyri, men tó, fyri Gottvald hin fræga í Praha vildi eg helst sloppið undan at komið. Hvat dópsnavn milt er fáa tygum ikki al vita fyrr enn vil hittast t.d. i Haag, men Martin fara lygum, Joensen eiti eg ikki, og hann skal verða skotfríur í hesum, men sum sagt halda tygum, vit skulu fyri danskan rætt? 9. 4. 48. X