mánadagur 20. juni 1949síða 1

v FØROYA SOSIALDEMOKRATUR FRÆLSI JAVNAÐUR BROÐURSKAPUR : a | Lýsingarprísur fyri mm: 12 oyru á . : . . Blaðið verður bilagt á posthúsinum, og | 1 Nr. 23 I. síðu, 10 oyru á 3. og 4. síðu | Mánadagin 20. juni 1949 kostar kr. 2,00 + porto um fjórðingsárið | 23 Árg. Privatkapitalisman , Blaðið „i4. sept.“ hevur nú i seinastuni gjort grim ålop á tað, ið vit kunna nevna privatkapita- lismuna í Føroyum. Hon etur okkum upp, sigur blaðið. (Her hugsa teir mest um útlendskar spekulant-kapitalistar, ið sum bhalsolumenn og handilsumi cøs- menn vitja henda vegin og roy- na at draga vinning av hesum peringalíðunum, sum verið hava í Føroyum). Eitt aðalmið hjá øllum javn- aðarflokkum allan heimin hevur verið at treingin at einari frekari privalkapitalisinu, sum um ikki hevur annad mål enn at føðga seg av sveitta fólksins. tetta aðalmið og -mál hevur Føroyum, so ætlar Tjóð- Javnaðarflokkvrt1 í eisini kosið sæ, veldisflokkurin at síevna tann vegin, hava vil einki ímóti at sera ferðalag saman. Vit halda lað vera skiluleyst, at menn, ið fhast við vanlign vørusølu og ikki hava stór landsgagnlig virki, skulu hava innntøkur, sum nærkast ein halvari mill. Hvat verður so ikki hitt heila ur slitid, tá ið einstakar inntøkur ganga so høgt" „14 krevst af verða rættaður. Men sepihr.“ Útlendskir sølu- k: farnir av stað við Brockie kann mon ert I øllum vinnini. ikki teljast mitlum útlendingar. her eilt mannaminni, munnu hava fin sið borgarrætt í landi okkara, ið væl Menn, sum hava livad og teir eru vist fleiri, hava dugað at handla og vinna ser ríkidømi. Førovingar hava so vælsignad veikt fyndi at falla á knæ fyri úicndingum og al lyfta teir upp !'u skyggja. Mang- ur áatlendskur madur man vera komin á land her blóðfátækur og er skjótt vorðin ríkur maður „14. septbr.“ man vita tað, at vit eisini hava eina innlendska privatkapitalismu, og hon man ikki leypa undir útlendsku! so sanniliga kvørkrarnar á hini Síýrisskipanin og danskt vald eru altíð gjørd ti! syndabukkar, men tey skulu ikki bera skyld fyri alt. Vit vóru stongd frá Danmark undir krignum, og vit høvdu ræði á okkara innlendsku viður- Í FOROYUM skiflum men isman hevði ongantíð meiri vald Hon sjálvir; kapilal- i Føroyum enn tå. fór í hernað øllum tilføkur, sum landastýrið gjørdi tiltøk, sum nettupp miðjaðu móti af gera kapitalin og ikki liggjandi á einstøkum móti felaøsøngnlivan 5*“'5 ? hondum. Storkapitalistar í løgdu saman ráð við stórkapita- listar í útheiminum at draga hi størsta vinning buriur úr Føroyum i!i1'- løgunum, sum fiskimadurin våg- aði lívið eftir. Kapilalisnan forðaði eisini, at vit kundu keypa bíligt í Bretlandi. Men tíverri stóðu menninir frá „id. septbr.“ í fylking um stórkapi- talin tá og lyfti hann upp til skýggja sum tjodskaparverje. Vit mugu eisini geva rættleið- ing til „14. septbr.“, tá ið hann sigur, at:.,Sosialurin“ dansar um gullkálvin. Gullkálvar hava ver- ið og eru, men „Sosialurin“ hev- ur ikki verið uppi í nøkrum gult- dansi. So kundi ein heldur trúð, at „14. septbr.“ var sloppin upp í ringin. Tvey av bløðunum í Føroyum, sum væl verða siyðj- kapitalistum, koma it tvær reisur i vikuna. Mangur var bilsin, tå ið hin nystovnadi „1! Septbr.“ beinanvegin gjørdist so að av menskur, at hann kom teimum undir lið og gleddi fólk at koma eisini út tvær ferðir um vikuna. Hetta bragd måtti birta upp i mangan ta hugsan, at hann kanska hevði ein gullkålv ella hevði ein gullkålv at ganga undir. Arheiðarastreikan I Berlin ; Tá ið hetta stóð jarnbreytarstreikan í Ber- verður skrivað lin við sama lag. Russiska um- hoðið jarnbreytarmonnunum sitingin hevur sær Aal gjalda 60 pst. av lønini í vestmark, og Amerikanarar hava boðið sær at veksla 15 pst., tað verða so statt 75 pst. teir skulu hava goldid av vestmarkspeningi, sum hev- ur meira keypsvirdi, men menn- inir hava higartil noktad at taka við, og so standa vognarnir. | vanligt at lesa, at vit leg Eru Feroyar veðsettar? At seta í pant er nokk tað orðið, sum fólk best kenna. Men nú skrivað at verður sagt og seta í veð. „Dagblaðið“ fortelir fyri fólki tann 31. maí Í ár, at Øregaard og Dam eru niðri nú í teim ørind- um at seta Føroyar í ved til Danir. Hesi orð ljóða ogvislig fyri fólki, „Dagblaðið“ sum flaka | álvarsamt. Fyri okkum, sum von eru at „Dagblaðið“, er hetta so gja tað liitd og einki til merkis; men vil kunna ikki heilt vera blind fyri, lesa at aðrir enn Føroyingar lesa tey føroysku bløðini. Latum okkum hugsa okkum, at t. d. ein Breti lesur „Dag- blaðið“ 31. maí í ár, orð standa: „Har á danska rík- har hest istingi, sum stórmennini, eitt nú N. F. S. Grundtvig, A. S. Ørsted á sinni slóðu og vardu manna- rættindi Førovinga, har standa nú J. Fr. Øregaard og við hon- um P. M. Dam tegnar, um enn í navni frælsis- sum danskir ins eftir innbjóðing forsætis- ráðharra Hedtofts sum tings- vitni og vátta vedseting Før- oya.“ Tá ið eg sigi ein Breti, so er lað tí, at nú duga nógvir Bretar at lesa føroyskt eins og Norð- menn og Íslendingar í hópatali lesa føroyskt. Vit kunna ti rokna við, at mangir útlendingar lesa hesi orð og teir spyrja seg sjúlv- ar, hvat hetta er fyri nakað. Nógvir av hesum útlendingum vistu, at fyri fåum árum síðan var yvirflóð av ríkidømi og øll- um góðum í Føroyum. Hvat man hent har? spyrja teir, tå ið Føroyingar seta landið í veð? Ja, megu fremmandir hugsa, og í mátti „Dagblaðið“ aftrad seg, áðrenn tílíkt briksl verður sent út. Sjálvandi blaðið af skaða hin javnaðar- flokkin, men ger tað nú tað? Er tað ikki øll tann føroyska tjóðin ið líður undir hesum? Herði so nakað høpi verið i vera soleiðis ætlar føroyska hesum, so gjørdist tað jú ikki við. Men øll hugsandi menniskju vita, at einki sannleiksorð finn- ist í hesum briksli. Tá ið eg nevndi Bretar, Ís- lendingar og Norðmenn, men at hin illi óttast altíð. „Dagblað- ikki Danir, so er tað vegna tess, at Danir vita, at einki høpi er í hesum, so har ger tað ongan skaða; men aðrastaðni skilja menn ikki so væl viðurskiftini Danmarkar og Føroya ímillum, og tí kann tílíkt misskiljast og verður misskilt. Tað er ómetuliga harmuligt, at klassakampurin skal førast so harðliga her í okkara lítla samfelagi, at ríkmannaverjarar- nir ikki hugsa um, hvat ið skaða kann tjodini, bara teir kunna ráma ein socialdemokrat. Eg kundi betur skilt, um her á landi vóru kommunistar, og at tað var teimum, ið „Dagblaðið“ og fólkaflokkskapitalistarnir vóru so bangnir fyri, at teir tå royndu at grípa til øli vápn — men hvat er at ræðast fyri? Nakrir friðaligir socialdemo- kratar máttu tå ikki verið so ræðuligir. Men orðatakið sigur, ið“ sigur, at Føroyar er sett í veð fyri ellisstyrk og læraraløn- ir. Hvat er sannleikin í hesum? Ikki orð ella bókstavur satt; tí líka síðan tann fyrsti skúla- lærari tók við starvi í Føroyum hevur staturin rindað størsta partin av Jæraralonini og av lí, ið skúlabygningarnir kost- aðu, og líka síðan ellisrenta og avlamishjálp á fyrsta sinni varð veitt í Føroyum, hevur danski ståturin luttikið í útreiðslunum, sum henda sociala lóggáva hev- ur kostað. Her er einki hroytt. At tala um nakra vedseting er tomt og høpisleyst briksl sum einki hevur við nakran verun- leika at gera. Tað stendur okkum Føroy- ingum frítt at yvirtaka skúlar- nar og eisini at taka og bera all- ar aðrar útreiðslur, sjálvandi eisini tað sum tann sociala lóg- gávan kostar. Spurningurin er bara, um løtan er nú til at yvir- allar útreiðslur. Fólkaflokkurin rópar upp bæði tidliga og seint um at yvirtaka bæði eitt og annað. Men aldri síggja vit, at hesin flokkur vísir á nakra inntøkuleið so tingið kann verða ført fyri at rinda all- ar útreiðslurnar. At yvirtaka út- reiðslumál og leggja byrðurnar á tey fátæku er eingin kunstur. Annars vita vit, at ikki bara Føroyingar vóru í Keypmanna- danski taka hesar