leygardagur 13. august 1949síða 1

FRÆLSI Nr. 29 | L Lýsingarprísur fyri mm: 12 oyru á I. síðu, 10 oyru á 3. og 4. síðu FØROYA Leygardag 13. august 1949 SOSIAL- DEMOKRATUR JAVNAÐUR Blaðið verður bílagt á posthúsinum, og kostar kr. 2,00 + porto um fjordingsårid BRODURSKAPUR 23 årg. TROLARATIDIN Eitt tíðarskeið hevur altíð eyðkenni av einumhvørjum. Henda tíðin, vit hava havt, og sum menn halda er við at hvørva, er eyknevnd trolara- tíðin. Og navnið av tí, at tro- lararnir hava verið á odda í okkara vinnulívi. Vinnulívið í sínari heild setur merki og spor í eini tid — um vit kunnu siga, bæði kropps- liga og sálarliga. Og hvørji sjónlig merki hava verið? Ja, tey hava verið stór mong; trolaratíðin hevur fyrst og fremst borið merki av pening- um. Peningum, sum jagað er eftir, og peningum, sum skapað eru um til virði av vmsum slagi. Handlar hava staðið at bresta av vørum. Fremmindir menn, rundir, væl í holdum og við tí mjúka, blíðliga lagnum, sum eyðkennir hann, ið vinna vil nakað av tær, hava kvikgong- dir ferðast í gøtunum. Gomul, virðismikil bløð hava skúgvað hitt lesandi tilfari í ein krók, ti vørulýsingar frá stórum heild- sølumonnum og handilsvirkjum vilja sleppa frama', og slíkar lýsingar eru ein fragd at lesa hjá keypihugaðum fólki, sum avlopspengar hevur. Havnir, hús og vegir eru bygd. Hitt almenna hevur havt so stór. peningatøl at vanligir tingmenn illa hava dugað at lesa tey. Landið hevur svomið í miljó- num. Men hvat nú? Nú verður ka- eftir trolarum, sum hava alt. Teir hava ført okkum á húsagang. Trolarar, sum vóru einastu før, ið verunligaafiskaðu un- dir krignum, hava ført okkum á húsagang. Teir eru gamalt jarn. Vit skuldu knasa teir sundur og havt teir at sett í brimgarðarnar at styrkt við? (Tó hvat skulu vit byggja brimgarðarnar fyri? og stað mettað seg Og hvat skuldu menn havt í staðin fyri? Hvat siga menn, fiskivinnan skal byggja á, nú trolarar og trolaratid hevur verið eilt fata morgana, sum malið hevur uppi í skýnum og nú er horvid? Hetta er livsins gongd. Tåid vil hava troytt eitt, og tad ikki hóskar meira, ella tað er tómt, so tveita vit tað. Her á landi hava menn hildið, at sjóvinnan bar alt. Førini vóru einki uttan mjólkkýr, sum troytast skuldu, og nú mjólkin fer at minka, vilja menn einki geva teimum, so tey skulu halda á, og vit kunnu fáa ta dýru mjólk. Útreiðslurnar til trolvinnu — og ivaleyst til allar vinnur eru settar upp i ein høgan roka, og nú er leypurin við øll- um rokanum við at detta. — Einki verður bjargað uttan okkurt munandi gerst. Løn hjá trolaramonnum og øðrum fiskimonnum kann ikki setast niður í heilum. Hin vanligi fiskimaðurin vinn- ur ikki meir, enn hann eigur fyri sítt strævna, og vandamikla starv. Tað er aðrastaðni, landsins abyrgdarmenn skulu seta skjótil á. AGITATIÓNS- »FISKERI« hesum bladi Alders- »Dimm.« kastar »Fiskeri« fyri »blandt rentenyderne«. — Á ja, »låid mold stjelur mold« »Dimm.« hevur alla dagar verið prýdd av ódámligari agi- tation og »smaglos Reklame«. Hon hevði i gomlum døgum mill. úr Danmark at pynta seg við og ræða tey gomlu við. Í okkara døgum vendir hon aðrar leiðir og roynir við agi- latión millum veljararnar at skava úlyvir tað, bandsmenn, hennara egnu menn, stemma fyri á Tingi, (Hugsid um pakkalóg og uppskot frá Før: Fi- skasølu um flogferðina til Gren- lands!) sum san!- Danskir blaðmenn og fíggjarmenn koma higar 99 pr i hs. kemur vid ríkisdagsins figgjar- nevnd at vitja Føroyar. Við henni skulu koma bladmenn frå »Rigsdagens Presselogec. — Teir skulu verða her til »Drottn.« kemur aftur, og skulu Um tann »Drottn.« teir fara vitjunarferð ymsa stadni í oyggjunum. MÓÐURSKIP... Vit hava frætt um stór skip, sum í ár eru yviri við Grøn- land og keypa fisk, sum tey føra til Italien og onnur Miðal- havslond og selja hann har. Føroyingar selja fisk til hesi skip og fáa ein fastan pris fyri hann. Nú er orðaskifti í bløð- unum og aðrastaðni um, hvør- vilt tann prisur, Føroyingar fáa, er høgur nokk ella ikki. Mær tykir, at alt tjak hesum viðvíkjandi kann avgerast við einum lítlum spurningi, ið ljóð- ar soleiðis: Halda menn, at út- lendingar senda skip til Grøn- lands av kærleika til Føroying- ar ella fyri sjálvir at fáa vinning? Tryr nakar, at hetta verður gjørt av kærleika til okkara, so er hann brýttari enn hann hev- ur loyvi til at vera — um hann vil roknast fyri miðalmann. Eg eri greiður yvir, at eingin av okkara forrætningsmonnum trýr Ongan heiður fyri ellisrentuna »Dagbl.« bart æt, af Fólkaflokkurin vil ongan heið- ur bera fyri ellisrentulógina. Har var sannleikin ikki duldur! Men teir hava havt uppskot til aðra ellisrentulóg, sum gav leim gomlu nógv meir enn henda. Fólkaflokkurin er fjórði Tingi, so har kann sigur flokkur á sigast, at propagandain var fyrfald! Lesarin, sum hugsar, spyr hvørji uppskot, Fólkaflokkurin hevur lagt fram at fáa pening til hesa gyltu ellisrentu. Eisini til ta helvtina av læraralønun- um, sum staturin rindar? Havnargerðin í Tórshavn Hesa vikuna eru kistur settar niður, har havnin í Tórshavn verður breiðkað. Tær vera settar frá vinkul-horninum, har havn- argarðurin sneidur, og skal so verða bygd 100 m inneftir. Tað er nógv fyri neyðini at økja havnaplássið. Bæði viðvíkj- andi bilferðsluni, har id er nógv óvlrongt, og so eisini á sjónum. Við hesari havnagerð | kemst út á djúpt vatn, so skip so nakad tilikt. Spurningurin er so bara, hvi teir selja fiskin til hesar millummenn. Svarið er kanska tað, at vit eiga einki skip at senda til Grønlands eftir fiski. Ég hetta man vera Her er altso nakað galið í okk- ára samfelagi. Hví eiga vit ikki stór móðurskip, sum liggja uppí eri av tí áskoðan, at høvuðsorsøkin. í Grønlandi um summarið og taka fiskin frá teim skipum, sum ikki sjálv kunna føra alla teirra veiðu Høvdu vit tilik móðurskip, so kundu nógv- ir menn farið yvir við bátum róð út frá skipum. Tílík skip nýtast íkki at liggja still aðrar ársins tíðir, men kunna tá nýtast sum farma- skip bæði til okkara egnu vør- ur leiga út til aðrar, ið brúk hava fyri teimum. Nú eru vit í tíð við minni peningum enn í bardaga- tíðini“ Tíverri er felag stýrt eflir ti kapilalistiska heim? hesum móður- og og at eini okkara sam- styrislagnum, og ti fór størsti- parturin av gullinum leiður heldur enn at koma sam- felagnum til góðar. Í bardagatíðini settu ingar 300 miljónir krónur fast- ar, soleiðis at tær einans skulu nýtast til at keypa skip fyri. Her á vit gjørt nógv ovlitid í so mála. Javnaðarmenn um at stimbra tingið í gulltid- skeivar Íslend- nymotans landi hava høvdu uppskot ini og goyma peningin til aft- aná kriggið. Ein partur av okkara uppskotum varð sam- tykt, og á tann hátt fingu vit Vinnulánsgrunnin, men høvdu javnadarmenn haft fleirtal á tingi, so hevði Vinnulånsgrunn- um verið dag enn hann er. Men tað nyttar ikki at grála um spilla mjólk. Gulltíðin fór og gullið fór higar og hagar millum kapitalistiska ríkari sterkari í og »hajar«, og vónleyst er tað nokk nú at finna lað aftur; men fyri tí kunna vit ikki dvina, Vit megu halda áfram at skriva, (irh. á 2. síðu) kunnu verða flutt inneftir, og betri rúm verður. Verkfrøðingafelagið Kampsax stendur fyri gerðini. Meginpart- urin av arbeiðisfólkunum eru danskarar.