leygardagur 19. november 1949síða 1

FØROYA LANDSE FØROYA SOSIAL- DEMOKRATUR FRÆLSI JAVNAÐUR BROÐURSKAPUR Lýsingarprísur fyri mm: 12 oyru á | Blaðið verður bílagt á isi 1 y! # bilagt á posthúsinum, og Nr. 44 I. síðu, IO oyru á 3. og 4. síðu | Leygardag 19. november 1949 kostar kr. 2,00 + porto um fjórdingsárið 23 årg. GRØNLANDS- SPURNINGURIN... Tá ið tingid kom saman aftur lá á tingborði skriv við uppskoti frá P, M. Dam grønlandsmálin- um viðvíkjandi. Tað merkiliga hendi, at vika eftir viku fór ultan at hetta skriv varð lagt fram til viðgerð- ar. hóast ferð eftir ferð var heitt viðkomandi at fáa tað grønlands- á rætla til viðgerðar, mi spurningurin hastar almikið at fáa greiddan frá tinginum til ríkisstjórnina. Sum kunnugt skal grønlandskommissiónin leggja fram uppskot til nýskipan fyri Grønland, og tað almikið um at gera hjá okkum at fáa okkara støðu ynski við- gjørt i grønlandskommissiónini, áðren hon gevur ríkisstýrinum sítt tilmæli og síni uppskot. Og tað, sum enn merkiligari før fram å tingi, at tá id P. M. Dam legði sítt mål fram — hann er tann Føroying- ur, sum í dag hevur atstøður til at vera best heima í grønlands- var og var og spurninginum virdu mangir tingmenn málið ikki so frætt, at teir tímdu at lurta eftir fram- Frábýtisrættur fiski- manna í allari veiði er lagt fram á tingborð av Før- oya javnaðarflokki. P, M. Dam talaði javnaðar- flokksins vegna og skorðaði á tingmenn at taka væl undir við rættvísa kravi fyri fiskimenn. til at taka undir við javnadar- hesum Hann mælti eisini flokksins kravi um, at løglingið við lóggávuni skipar fyri, at fiskimenn fáa løn sína í tøkum tíma, so ikki óskilið, sum nú er, at fiskimenn megu bíða fleiri ár eftir lønini. Sama krav- ið hevði eisini F. F. sett fram í riti til ið. Suðuroyar fiski- lingi mannafela haft s hevur eisini ga spurningin frammi á tingi. J. Kr. Olsen ummælti hesar spurningar við vælvild, meðan Th. Petersen bar ímóti. løguni. Ja, enntå sjálvur figgjar- måla- og fiskimálaráðharrin demonstreraði við eyðsýnliga ikki at vilja lurta eftir, fór út og hvarv úr salinum. Hesum atburði mótmælti P. M. Dam málsins vegna. Hann legði, segði hann, fiskimálaráðharrans atburð, um hann var bendir móti honum persónliga, men hann harmaðst málsins vegna, tí hann visti, at einki mál hevði størri athuga hjá Føroyingum enn grønlands- málið, og hann var nú einaferð av landsslýrinum kosin til at taka sær av hesum máli og vera ålitismadur landsstyrisins og har- við ålitismadur løgtingsins og Føroya fólks í ti, og hann hevði eisini lagt nær i hesum måli og hevdi ymist at siga og mæla tinginum til spurninginum viðvikjandi. sjálvandi einki í sær Í fólksins og málsins navni kravdi hann, at tingmenn skulu geva honum eins og øllum, id talaðu við skili í málinum, ljóð. vitan og > Avtoka av banninum moti saltfiskaveidi id eisini er lagt å tingbord av javnadarflokkinum, var til vid- gerðar hósdagin. Saman hesum spurningi var til um- mælis at veita teim trolarum, ið stýrið hevði sýtt at fara á sallfiskaveiði, og sum ti høvdu verið noyddir at farið til fesk- fisk og harvið koma undir bummtúrar, ið góvu dundr- andi tap, eina hóskandi viðbót. Móti hesum taldi Th. Peter- sen ógvuliga harðliga, meðan P.M. Dam mælti nevndini, ið fekk málið til viðgerðar, at taka ræl ímóti málinum og fáa skipað fyri, at teir trolarar, ið høvdu verið landsins lóg lýdnir, ikki fyri fingu rættvísa komu at verða straffaðir lýdni sítt, men viðbót. Hann talaði sterkt fyri, sallfiska veiði at bannið móti hjá trolarum í ferskfiskatíðini varð avtíkið. við GRØNLANDS- SPURNINGURIN KANNINGARNEYNDIN GRØNLANDI vdvíkjandi hevur lagt á ting- borð líttlan um ferð sína við uppskotum um, hvat id hon heldur at gjørt skal verða haruppi. Uppskotini eru tað, id av P. M. Dam í grønlands- frágreiðing síni hevur sett fram bókling samsvarandi uppskott um. Høvuðsinnihaldið skotið verður til er: av tí, ið 1. Stovnan av einum landsluta- fetagid av øllum vinnustattum og sjálvum landinum, um- boðað av løgltinginum. 2. Byggjan av: a) atiogubryggju b) saltbingi c) oljubingi d) bunkrastøðu e) frysti- og flakavirki f) verkstaði g) turdokk Tað, sum avbrytur Dams og nevndarinnar millumer, at Dam, styðjaður av J. Chr. Olsen, skip- ara, ræður til at byggja í >Norð- mannshavnini«, meðan nevndin viðmælir Føroyingahavnina. e "í . . Ved í veiði. Sum kunnugt hevur javnadar- flokkurin á tingi spurningin um at fáa eina lógarskipan, ið td tryggjar fiskimanninum, at útgerðarmaðurin ikki setir fiski- mannsins part í veð uttan hans- ara vitandi og samtukt. P. M. Dam talaði fyri hesi broyting, meðan Th. Petersen royndi at gera málið óneyðugt og fram í óviti, tí fiski- menninir høvdu fråbytisrætt, ið gekk fram um veðrættin hjá útgerðarmanninum. Men hartil svaraði P. M. Dam, at fråbytis- rætturin dugnaði so litið, lí frá- býlisrætturin varð fyri tað fyr- sta sjaldan nýttur, og tá ið fiskimaðurin kom út fyri tí, at peningurin fyri fiskin, id veð var givið i, var brúktur, var ov seint at byta frá. Fiski- maðurin mátti tí verjast við lóg, so hansara partur ikki kom at verða veðse ttur uttan hansara vitandi og samtykt. Men komu fiskimenn og útgerðarmenn til sættis um, at fiskimansins partur eisini skuldi kunna ved- setast fyri at fáa pening til útgerð og til a. gjald til fiskimanninin sjálvan, skuldi tað sjálvandi ET og Th. P. imillum var heldur harðligt. sett „Den sorte Gryde« av William Heinesen Tá id Forovar vóru goymdar | í »splended isolation« skaptist Føroyingurin, mål, mentan og lyndi. Fad er nortið við hesa tíð. Men lítið, einans ein viðfáning- Høvuðsviðgerðin er eftiri. ur. Dýrmett og óroynd mið fyri høvundar okkara! Broytingartíðin kom. Gsrðarmarkið varð viðkað. Okkara fólk kom nú og tá at bera vid annan haga. Nýggj sjónarmið. Nýggir sið- ir. Onnur lívsmetan troðkaðu seg inn á okkum. Og vit fingu ein blending av teirri gomlu og fleirri nýggju tidini, blendingur av fleirri gomlu kristnu bóndasiðmenn- og ingini og teirri harðrendu ofta kroystu siðmenningini, ið fiskivinnan bar við sær. Fram rann ein nýggj grein, ein høvuðsgrein í fólkabulinum. Hesa grein hava høvundar okkara haft meiri á hondum og viðgjørt í djúpari skurðum. Her stiga Heðin Brú og Martin Joensen skarandi framúr. Men dagin í dag. Føroyar í dag. Mannalívið í dag og sum tað hevur háttað sær í mal- streyminum, id fór um heimin og um okkum her úti á út- skerjunúm,hevur eingin høvundi haft á hondum fyrr enn nú ið William Heinesen leggur >Den sorte gryde« á borðið. Hann er djarvur William. So herliga djarvur. Hann torur at taka smákrút- lið, id tysur úr krókunum fyri at geva honum framaná og jarðleggja hann. Tað er fúkandi Ott, alt hetta kriplaða slagið, ið kom í ljósið og sýndu sínar snertu sálir og avskeplaða skap- lyndi í kríggskubbaspekulatión- unum. At hann hevur hættað sær so