leygardagur 12. august 1950síða 2

12, august 1950 FØROYA SOSTAL-DEMOKRATUR Tala P. M. Dams á tingi Í. august 1950. Uppsøgnin til landsstýrið. Eg havi haft ta æru at umboða javnaðarflokkin í stjórnarmálum undir krignum og til landsstýrið Havi verið flokksins undir skapanini og varð sett. talsmaður viðgerðini av teirri nýggju stýris- skipanini. Hugsi ikki, at eg gangi nøkrum ov nær, um eg sigi, al at tað eru javnaðarflokksins uppskot og tankar, ið ein meir- luti saman við Dønum at enda samdust um og samtyktu á løg- tingi og á ríkisdegi. Sum fleir veruligu stýrisskipanina nýggju, hildu javn- fedrar til aðarmenn seg skulda at vera við til at mynda tað fyrsta landsstýrið. Javnaðarflokkurin gamla sjálv- stýrið og /isambandsflokkurin gingu so í mráðingar um mynd- an av landsstýrinum og samd- ust um, at meðan fáa løgmannin og harvið leiðs- sambandið skuldi luna í landsstýrinum, skuldi-javnaðar- og sjálvstýris- bólkurin fáa løgtingsformannin og leiðsluna á tingi. Harnæst undirskrivaðu flokkar- nir við A. Samuelsen, løgmanni, Johan Poulsen løgtingsmanni, fyri = sambandsflokkin, Louis landsstýrismanni, fyri Zachariasen, fyri sjålvstyrid og javnaðarflokkin ein arbeidssålt- måla vid 15 punktum og sum byrjaði soleiðis : mær »Undirskrivadu Sambands- flokkur, Føroya javnaðarflokk- ur og Sjálvstýrisflokkur eru vorðnir samdir um at seta landsstýrið við A. Samuelsen, løgtingsmanni, sum løgmanni, og at vit í fyrstu syftu binda okkum til sum minsta mál at arbeiða fyri...« Hesi 15 punktini vidviktu: 1) Gera ta socialu forsorgina í Føroyum ein góða og í Danmørk. 2) Fremja ta mikið umrøðddu heildarætlan = fyri — sjúkrahús- bygging í Føroyum. 3) Statsstudning og bflig langfreistað lån til haynahygging og í Føroyum. 1) Skipa fyri at húsabyggingin í Føroyum verður eins væl figgjad og lætt at fáa í lag sum í Danmork. 5) Langfreistað dy bilig statslån til ravmagnan av Førovum. 6) Ståtsstudningog biligstatslån ——————————"—8 DAM og GRONLAND ina eru lidnar, verður land eitt opið land fyri Føroy- ingum at veiða, búgva og virka í. Hetta úrslit og verk Dams kann hvørki Dagblaðið ella nakar annar fjala; i hvussu so blaðið og aðrir politisku figg- Grøn- indar Dams sponna seg út al spreiða ósannindi út um Dam. til bygging av kostskúla og studenlaskúla við umskipan av okkara hægri skúlaskapi. 7) Inn og útflutning sum ser- mál. 8) Skipan av valutaviðurskiftun- og sterlingbhólkaspurninginum. 9) Skjóta loysing av telefon- og flúgvisambandinum við úl- heimin. 10) Keyp av Landmandshank- *ens partapeningi Føroya Banka broytan av bankaskipanini. 11) av fiski- vinnuni og styrkjan av øllum før- og Industrialiseran oyskum idnadi. 12) Arheiða fyri at stórst møguligu rættindi í Gron- landi, harundir útbyggjan av havnavidurskifitum, skipasmiðju, fáa tey oljutangum o. Lt. 13) Gjøgnumsføran unum um Suðurhavshvalaveiðu við byrjan í Føroyum og møg- av piån- uliga eisini í Grønlandi. 14) Oljubryggjan í Sóldafirði verður at byggja sum samtykt av tinginum, og spurningurin um einkar flytan av olju verður nærri at seta í sáttmálanum.) skjótast gjorligt verk (orðrætt úr 15) Nýggja og betri lønskipan fyri fólkaskúlalærarnar í Før- ovum. Í treysti til at flokkkarnir fóru at kenna seg bundnar av undir- skriftum teirra oddámanna, seg- ið eg við myndanina av lands- styrinum frå stórum vónum um eitt gróðraríkt samarbeidi, og eggav løgmanni mit állítistreysti. Menn tað gekk tesverri ikki long lið, til sambandsflokkurin breyt undirskrift A. Samuelsen, løgmanns, og Jóhann Poulsens, løgtingsmanns og lærara, við at ganga saman við fólkaflokkinum í at fella oljumálið. i Mær tykir sum hetta ordi sinum og avtalu lamdi grima brot av moralsku sambandinum yvir teim treyt- eins og allar aftringar, í fyri socialistunum um, sum socialistarnir settu fyri at standa aftanfyri undir sambandsflokksins leiðslu. ikki landsstýrið Sambandsmenn einans bråstedgadu við al leggja orku fremja teimum nevndu sáttmálapunkt- sína á al mong av unum, men tóku upp eitt syste- arbeiði fyri at troðka javnaðarmenn burtur fráleiðsluni matisk í nevndum og á tingi. Eg kann taka fram nøkurdomi: William Smith var formaður í fiskivinnuneyndini. Sambandið rak hann burtur og settu Poul Niclasen istadin. Í telefonnevndini valdisamband- ið heldur fólkaflokksmannin Håkun Djurhuus enn ein socialist til formann. Í figgjarnevndini varð eg avsettur sum formaður og sambandsmaðurin Johann Poul- sen settur ístaðin. Í veganevndini varð javnaðar- og sjálvstýrisbólkamaðurin S. P. Zacariasen avsettur sum formað- ur sambandsmaðurin Hans lversen settur ístaðin. Í vøruneyndini varð sambandið við til al seta fólkaflokksmannin formann aftaná og Ellefsen Davidsen. Í Oyrnafjallsnevndini var sam- bandid saman við fólkaflokkinum al seta fólkaflokksmannin Hákun Djurhuus sum formann ístaðin sum fyri meg. Í húnaðarráðnum bandsmenn í landsstýrinum ging- ið frekligast móti avtalu og teim knæsettu parlamentarisku for- holdstalsreglum innan fyri norð- lendskan politikk. Har menn. Eftir galdandi lutfallsregl- um við valum av monnum eiga hava sam- sita 3 teir tríggir partarnir á tingi: Fólkaflokkurin, urin og javnaðar- og sjålvstyris- sambandsflokk- mannin við er, bólkurin hvor sín tiltaksmanni. Men hóast aftrar sambandsmeirilutin Í landsstýrinum seg ikki vid politisk ministeriið at koyra so at lumpa socialistin Jfans Dalsgaard, ið er valdur av javnadarmonnum at sita í búnaðarráðnum, meðan J. P. Davidsen er landsstýris- maður, og velja sambandsmannin Olsen at vera fyri Davidsen. Jens Kristian bånadarrådslim Eingin kann hugsa sær ein størri, frekari og kynskari politiska tøku fyri ikki atsiga stuldur. Ég var fullkomuliga forfardur, láið eg hoyrdi um hesa óspektargerð sambandsins. Eg havi hoyrt, at sambands- menn skulu umbera hesa ógerð við tí at Hans Dalsgaard skal hava viljað borið so í band, at J.P. Davidsen ikki skuldi koma aftur í sess sín í búnaðarráðnum. is veit. at heifa er grim ósannind. Eg veit, at eingin hevur verið hollari vinur Davidsens enn Hans Dalsgaard. Fg kann siga, at tað var ein flokks avgerð, at so langt sum javnaðarflokkurin kundi røkka, skuldi Davidsen koma aftur í teir sessar, hann gav frå sær, I hann fór inn í landsstýrið. — Eg havi hoyrt politiska mót- støðumann Hans Dalsgaards, bú- naðarráðslim Antonius Sørensen, vátta og ógvuliga kraftina undir- strika, at tað er tann grimasta ósannind, at Hans Dalsgaard ella nakar annar búnaðarráðslimur hevur talað ella gjørt nakað, sum kann skiljast roynd ella vilji til at fora Davidsen at koma aftur í búnaðarráðið. Tvørtur- ímóti sigur A. Sørensen, at Hans Dalsgaard hevur sagt, at hann kann ikki hava sett uppskot um ella verið við til stórbroytingar, sum "trodkad Nr. 32 tí hann visti, at hann bert skuldi sita nakrar mánaðar afttrat. J. P. Davidsen kom ætlandi vegna nýval og haravstandandi møgu- ligt nýtt landsstýrið aftur í bú- naðarráðið. Er nakað skriv komið frá búnaðarráðnum sum kann mis- sikljast = viðvíkjandi Davidsens støðu at koma aftur sum limur í búnaðarráðnum er tað ein skeivleiki frá viðkomandi starvs- manni í rúðnum. Ella er her talan um diplomat- iskar »intrigur« frá øðrum staði ella stoðum ? Kitt er vist, at ærligari og rættskafnari mann enn Hans Dalsgaard finnur tú ikki. Í honum býr ikki svik, allraminst móti partamanni sínum. Tað, sum her er hent, er tí ikki ein- ans politisk tøka, men umbersl- an fyri henni, sum sambands- menn nú flyta fram, er beina- vegin ærukreinkjan av heiðurs- manninum Hans Dalsgaard. Javnaðarflokkurin mótmælir tí sum frá sambandsins síðu er farið fram her, og vil bera hetta mótmæli við frágreiðing fram fyri ministeriið. Tað seinasta, sum hent er, er sambandsins sýtan at halda av- taluna viðvíkjandi javnaðar- og sjálvstýrisbólksins leiðslu á tingi. Mannagongdin jvid hesi svika- syítu var henda: Stutta løtu áðrenn farið varð í skrúðgonguna frá tinghúsinum, kom løgmaður til mínsumflokksformann og spurdi, um okkara flokkur ikki vildi ganga við til at útseta valið av tingformanninum 2 dagar, til Johann Poulsen og Weihe vóru efturkomnir úr Danmark. Hann hevði talað við Th. Petersen, sum heyði svarað at tað mátti formaðurin um. Eg dugdi íkki at fata, hvørja åvirkan tað skuldi hava á for- mannsvalið, at tveir menn vóru burturi. Sambandsflokkurin var heima, um hesir menn ikki møtu. Það, ið var at gera, um ætlanin var at afturvelja for- mannin, var, at samgonguflokk- arnir sambært avtaluna við set- an av landsstýrinum skriftliga løgdu fram, at leir gingu saman um at velja tingformannin. Sam- bandsmenn høvdu jú segði eg javnaðarmenn burtur allastaðni, har ið teir kundu. Tað var kanska ætlanin nú at koyra javnaðarmannin fra sum løgtingsformann ? Men man vildi kanska ikki gera tað, meðan Svíar vóru her? Viðvikjandi útsetanini var annars ein spur- ningur um, hvat ið tingskipanin segði. Val av formanninum skul- di fara fram við byrjanini av hvørji nýggju tingsetu. Løgmaður segði, at skuldi for- maðurin verða afturvaldar, mátti avtalur: gerast eisini um annað. Ég helt hetta vera løgið. Vit