leygardagur 4. november 1950síða 5

4. november 1950 > FØROYA SOSIAL-DEMOKRBATUR Nr. 44 NT —— —— Føroya | SOSIAL-DEMOKRATUR Blaðstjóri P. KARBECK MOURITSEN Prent: A. ØSTER Samarbeidi millum javnadarmenn og samband. Sum vanligt fer »Dagbludid« við rongum tidindum. Millum sambandsmenn og javnadarmenn fara ongar sam- rådingar fram um framtíðar samarbeiði. Javnaðarmenn gingu í sam- arbeið við sambandið undir og aftaná kriggid. Men tað var um ein uppbyggingarpolitikk, sum javnaðarmenn ristu upp linjur- nar fyri. Soleingi A. Samuelsen svaraði fyri flokkin gekk samarbeiðið. Tá kundu flokkarnir lita á lyfti og orð. Men so brátt hann legði frá sær ella kom í minni- tal, vóru sambandsflokksins undirskriftir, orð og lyfli ikki at líta á eins og fyri stuttum so gjolla greitt frá her í blaðnum. Samanber sambandsins viðferð av sáttmálanum, samarbeidinum í neyndum o.s.fr. Vit skylda at sign, at vit fyri ålilandi hava frætt, at tå ið oljuspurningurin var fyri, skuldu Andreas Samuelsen Poul Niclasen vera fyri alt halda sålt- málan dg ganga við javnadar- monnum til at taka alla inn- flytan av oljuni. Men Jóhann Poulsen, Kr. Djurhuus, Iversen og Weihe vóru ímóti, valdu heldur at verja oljuagentarnar enn at halda sín skriftliga sátt- mála. Tað er eisini frætt, at Andreas Samuelsen og P. Nic- lasen hava kent seg illa við Iversen, Weihes og Kristian Djurhuus samanlegging við fólkaflokkin í at reka javnaðar- og menn frá nevndarformanns- størvum sínum. Er hetta rætt, sum vit her hava frætt sum ålitandi tíðindi, skylda vit sjálvandi al gera mark fyri okkara ábreiðslu til sambandsflokkin. Tað er bara tað keðilíga, um vit so múgu siga, at júst tann parturin av sambandinum, sum bardust fyri at vera orðhaldin og álílandi, fer burturvúr tí politiska leiki- num, meðan hin parturin ikki bara hevur tikið leiðsluna, men so golt sum alla sambands- skútuna sum hon er. Tá id nú »Dimmalælting«, sum maðurin segði, friggjar av Ayggjum, er tað ruddiligast hjá okkým „at: siga henni, al javn- Kðarflókkurin førir socialistiskan menn at gera, ið vilja vera við til at fremja ein arbeiðsmanna- og fiskimannapolitikk — og sum halda orð sítt og eru á at líta. Javnadarflokkurin ger íkki mun å flokkum, tå id talan er um fremjan av hesum politikki, Stýrisliga stendur javnaðar- flokkurin á núgaldandi stjørn- arstøðunnargrund og er avgjørd- ur mólstøðumaður av loysing- arpolitikkinum. Innanfyri okkara stjórnarskip- an kunnu vit fáa alt tað sjálv- slýri, sum vit ynskja, og sum vit eru mentir at taka. Um hesa støðu javnaðarmanna skal eingin ivast. Framsýning skúlabarna, Tey lærarafólkini S. E. Matras, Elisaaeth Arge og J. Kjæld høvdu fyrireikað framsýning av skúla- barnatekningum fyrst + vikuni. Her skal ikki verða gjørdur mannamunur, hvør var best og hvør var verst, men bet so- mikið skal verða sagt, at hetta rar ein tann åhugaligasta fram- syning, ein hevur verid til i seinni tidini. Stóra tøkk til, id tóku tøkini og væl møtt næstu ferð. | Cyggjaskeggi skrivar um „Utrák“. Eittans søgusavn kom út, tað eg veil, »Utråk« eftir Martin Joensen, og eg laki meg ikki aftur í at kalla hesa bók eitt 'ulaverk í foroyskum bókment- um. Nú eg sili við bókini fyri mær, hugsi eg um, hvussu væl lað hevði komið við, um årstal hevði verið við hverja segunu. Sumt í hesum savni er uppi í lí fyrsta, sum søguskaldid læt koma á prent, unnað er nýskrivað, ella í hvussu so er mær ókunnugt, og líð er mest hella seinna, eg ætli mær at siga nøkur orð um. Sumt av lí elsta er meira líkt myndum enn søgum, myndir, ið søgdu frá skilligum gávum til at festa huglog á blaðið. Eitt nú minnist meg >Eina bygdamynd« við sínum dapra dámi, og seln- ingar sum hesin: »Sum ein svartur 6frællisfuglur fór prest- urin gjøgnum bygdina« er onga- tíð farin mær úr huga. Adra- staðni segði høvundurin á 6- gloymandi hált frá ljóði, eg havi ikki annars í føroyskum bókmenlum funnið slíkt, og ikki í útllendskum sæð ílari lýsingar av hesum sama. vJólagásina er kansku eingin meislurusogn — hon er skrivað; eini 15 ár herfyri ella meiri — men í henni eru eisini so beinruknar lýsingar, at hon lá líkist burtur úr segum, sum komu í bók ella blød í Føroyum. Men slíkar søgur — ella myndir — frá hini fyrru líðini eru mest sum royndir, nú vit lesa lær nýggjaru søgur- nar, So nógv er M.J. frumfarin sum soguskild. Marlin Joensen er ikki lætt- hentur til, fyrr gekkst honum heldur illa at koma á gongd ella at koma úr stað — suma brekið hevði skaldsegun — men nú hevur hunn fingið politikk og vil bara hava vid | eilt so miðvíst lag, ut eitt lað »Fiskimenn« ' kemur í. sindur tunghenta bert sum gevur søgunum meiri tyngd. Altíð hevur hann fast fyri hond og fast un- dir fólum, lá ið hann“skrivar, vit eru í føroyskari bygd við sínum arvi av trúgv, av pálrúgv, av trongsyni og av almúguvís- dómi, av lí nívandi og — stund- um — ff eilt sindur láturverda. Mest er tað álvara, ið gevur søg unum dåm, eitt álvara, sum er merkt av livsroyndum skaldsins og av gávum hans til al skilja tað sálarliga aftanfyri tilburdir- nar. Vit víslu áður, at M. I. dugdi at greida frå veruligum livi, frå hvønndagslivinum bædi á landi og sjógv, eisini í sínum grefligasta sniði, og frá lí, id avskeplað var, og al hann hevði lyndi til at leita eftir hugdám- inum hjá persónum sínum, men í hesum nýggju søgunum er luð komið aflurat, at skaldid í honum betur hevur fingið málið fyri seg, hann er nú hin búni listumaðurin, ið skrivar úr einum sonnum Foroyum. Og kortini ella kanska lí — er Martin Joensen ikki bert heini- býlisskuld, bygduskald, hann eig- ur la víðaru sjónina, sum lyftir fólk og hendingar upp í ein al- mennan heim. Her ber ikki til at nevna søgur burturår, einasta skuldi verið »A heimferd«, sum kanska er mest heilskapuð av ellum, og ikki fara vil heldur al royna at liða søgur sundur til at vísa á dygd leirra og brek, lað er nóg mikið at vísa fólki Á, ut »Utråk« er eill lað besta søgunavn, ið nakrantíð er komið á foroysk- um máli. Satt er tað, at sogur- nar ofla eru daprar, men lær eru sannar, og lær eru skald- verk, og lí eiga lær í sær ta reinsandi og lívgandi megi, sum allur góður skaldskapur eigur. Chr. Matras. Handil og gjaldoyra. Hr. Th. Petersen skrivar í Dagbl. mikið um hesi mál, og skal her sigast eilt sindur herí- móli. Amerika rindaði Danmørk í sín lut av murshullhjålpini 1000 mill kr. at reisa seg aftur á fot- ur við. Ýmsar ætlanir vóru, hvat var best at gera við peningin, men samlykt varð at minka um skuld ríkisins í nationalbunka- num við leim uml. 800 mill. kr., meðan restin, lær uml. 200 mill. kr. vóru Jatnar til ídnaðar fram- lok, altso um '/; av peninginum. Hetta er all, sum kom til brúks. AV hesum uml. 200 mill. kr. samlykti rikisdagurin at lata søgur Kunngerð Valstýrið í Tórshavn lýsir løgtingsval miðvikudagin 8. nov. 1950 í Tórshavnar valdømi at verða í tingstovuni í Tórshavn. Stemmað verður í tíðini frå kl. 10 f. p.til kl. I s. p., frå kl.3 s.p. til kl. 8 sp. og verður tá givið uppat, so skjótt steðgur Uttanfyri 2 km frá valstaðnum (tingstovuni). verða hesi pláss roknad at vera: Hvítanes, Hoyvik, Hoydalir eystanfyri Hoy- dalsá, Argir og einstøk hús í Havnardali og fyri innan Svartafoss. Torshavn, tann 23. september 1950. Fyri valstýrið í Tórshavn CARTER NICLASEN fm. , ON Føroyar fáa ikki 7!/, mill., sum fólkalalið lutfallsliga kundi heim- ilað til, men 10 milliónir. Hesur 10 mill. standa í natio- nalbankunum og bíða eftir, at loglingið og rfkisdagurin hava samtykt einsljóðandi lóg om nýlsluna av teimum. Tá heida lóg er løgd fyri og samtykt av marshallnevnd Amerikas, eru milliónirnar okkum tøkar, men ikki fyrr. Eisini skrivar Th. P., at Før- oyur missa 400.000 í rentu av lí hesin peningur ikki kemur heim í okkara bankar. Men hver banki í Føroyum gevur 4 pet. rentu fyri pening settan inn utt- an uppsogn? Tí meining fólka- flokksins er væl enn at nýla peningin til ravmagnsverk og havnir? Herumframt hava føroyingar fingið sama rætt sum danir at søkja fdnadarlån av lí fimtaparti, ið Danmark ætlar sær at nýla. Eru hesar treytir at lasta ? Eisini skrivar hr. Th. P., at vit mugu selja okkara italska og spanska gjaldoyra í national- bankanum uttan at hava loyvi at keypa fyri tað í hesum lond- um. — Hetta er ynski føroyskra åtiluttningsmanna, sum ikki vildu hava peningabýti við hesi lond, men vørubyli, — Danmark iv- aðist at uppfylla teirra ynski, men gjørdi tað tó. Krevja út- flutiningsmenn okkara hetta broytt, so fáa teir tað. Eftir gjaldoyrisætlan Føroya skulu vit selja fyri umleið 28 mill. kr. í enskum oyra og er lað tá eitt hall hjá okkum í fremmandum oyra uppá um 12 mill. kr. Hetta restandi oyra hava vit fingið úr nationalbankanum til vanligt søluvirdi sbrt. okkara valutaskipan, men heldur hr. Th. Petersen, tá hann hugleiðir isfiskasølurnar í Bretlandi í ár, at vit vera at vinna 28 milliónir í enskum gjaldoyra í ár? Meira skrivar hr. Th. P. at vil hava ikki loyvi al keypa bíligt í Belgiu fyri góðar dollars. Men her má hr. Th. Petersen siga fólki frá, hverjar góðar dollars vit hava forvunnið okk- um ut keypa fyri úr Belgiu. Sbrt. valutaskipanina kann hr. Th. P. væl keypa í Belgiu, um hann annars eigur voru at selja, sum Belgiumonnum hóvar. Hví so dýrt í Foroyum ? Hetta spyr hvor maður. Nú ein spurning til hr. Th. Petersen, valutastýrislim; Ansa lygum allíð eflir, tá ið menn søkja gjaldoyra, at geva leimum monnum, sum kunnu keypa bíligast uttaneflir, tann neyðlurvuligu oyra?