leygardagur 17. februar 1951síða 1

FØROYA LANDSBÓKASAVN Føroya Sosial-Demokratur JAVNAÐUR BROÐURSKAPUR FRÆLSI | Lýsingarprísur fyri mm: 20 oyru á | Blaðið verður bílagt á posthúsinum, og kostar kr. 2,50 + porto um fjórðingsárið Leygardagin 17. februar 1951 25. árg. I. síðu, 15 oyru á 3. og 4. síðu VARÐIN BIND XXVIII Innihald Varðans hesa ferð er ikki fjølbroytt, men har aftur ímóti er dygd í. Fyrst er sjónleikur: Gyltalið eftir Íslendingum Dåvidi Stefåns- syni, og tytt av Hans Dalsgaard. Annað er grein av William Heinesen um Chr. Matras, sum í fjør fylti 50 ár. Vit hava nú hópin av góðum sjónleikalýðingum, og hesin is- lendski sjónleikurin »Gyltalid« er av teimum merkisverdu. Evni er hittæviga, av nógvum gitnum skaldum nýtta: kvinnu- kærleikin, sum røkkur út um heimsmark, og evnar at bjarga mannsins sål frå ævigari glatan. Jón og Jónskonu er tað. id leikurin snýr seg um. Jón er forherðingurin, sum einki gott rinur á, Jónskona hevur í tolni stridst vid hann lívið alt, og hon situr uppi yvir honum, táið hann skal fara hiðani. Men alt hansara fáa hann at at iðra seg um syndirnar mis- evdnadist, og fyri ikki at Hlimaður skal fara við sálini, heldur hon skjáltuna fyri nasar hansara, og har er sálin goymd. Jónskona fer so við skjálluni hina tungu leið upp brekkuna til Gyltalið, sum dagast hægst uppi í erva. Strid hennara at bjarga sál Jóns míns veksur og ikki minkar, tí goymdur í skjåttuni er hann strev at sami forherðingur, sum hann var í lívinum. Hann angrar einki og hevur tey ringastu orð til til báðar avsettu høvdingarnar Pætur og Paulus, id tey hitta við liðið. Teir eru strangir! men láið hin »milda Maria moy« kemur til sjóndar, fær Jónskona Maria moy skal heita misskunnsama teimum sum skal hjálpin ein ugga: á son sin, hin Krist, tí ólium elska myrkrið, veitast. Sjónleikurin endir við, at Jónskona fær Pål apostul at gloppa liðið so frætt, at hon tveitir skjáltuna inn um. Jón er í sæluni, og verður skrýddur eins og øll hini frelstu. Hesin sjónleikur hevur leik- partar, sum munnu vera ringir at spæla eins og at flyta fram á eini scen. Eitt nú hin fyrsta, táið Jón liggur at doyggja, hitt ønda er eftir honum, og Jónskona sum kvik fær sál hansara niður í skjáttuna og rubba bandið fyri. Tað er skaldaverk at týða. Hann ið tydir skal liva seg inn i skaldsins hugsan, og so skal hann umskapa og aftur-geva mål hans. Ja, skaldaverkid skal fáa ein nýggjan málbúna, ið hóskar og ber'evninum. Lesarar Varðans vita, at Hans Dalsgaard er gott skald bæði í bundnum og óbundnum máli. Hesin sjónleikur er frálíka væl týddur. Málið er frískt og livandi og Skapt til persónarnar. Ongantið meir enn í sjónleik- um er tað neyðugt at hava frísktoglivandi talumál. Leikurin skal sýna livandi fólk, og tey mugu málbera seg sum slík og ikki sum lisið uppeftir bók. — * Stórur stuttleiki er at lesa grein William Heinesen um Chr. Matras. Hon er ein heil søga. Tú sært Chr. Matras livandi lýstan á hesum fáu síðum, og William Heinesen við. Báðir hava gingið í skúla saman, og eitt sindur sjálvironiskur sigur hann frá viðurskiflum teirra millum í skúladøgunum — ein lívsáskoðan sum fór við vakstra mannaárunum. Í sama skúla gingu eisini aðrir kendir menn: Jørgen- Frantz Jacobsen og Jacob Jacob- sen róptur Schabbok. Tað ið eyðkendi hesar unglingarnar, at teir hugsaðu, og teir yrktu um sínar hugsanir. Chr. Matras og aðrir við honum fóru av landin- um, busettust utlanlanda' Chr. Matras bar minni um sína oyggj og sína føðibygd við sær. Og tey yrkti hann um. Tey lyflust upp í hægri plan, og komu í yrkingunum at vera klassiskar og bornar av eini alheimskenslu. — Varðin hevði gott at bera, og vit vanta hann skjótt aftur. M. J. vit royna at streika. Tórshavn Hvat kann fiskimannafelagið gera? Av og á fortelur blaðið >14. September« fyri fólki, at fiski- mannafeløgini gera ovlítið fyri fiskimenninar. Suðuroya fiskimannafelag kann ikki streika einsamalt. Hetta hava vit roynt, men fiskimenn norðan eftir komu og tóku skip út úr Suðuroy, og vit óttast fyri at slíkt hendir aftur, um Hetta veit >14. September« ógvugliga væl. Aftur nú kemur sama blað og fortelur fyri fólki, at fiski- mannafelogini kunna leggja tey skip hvørs reiðari ikki rindar pening í rættari tíð. Tað heyði verið meira hósk- andi, um barra Erlendur 'aturson spurdi sín partamann harra jurist D. P. Danielsen sum er okkara sakførari og bað hann geva eina frágreiðing hes- viðvíkjandi. Undirritaði og fiskimenn eru takksamir fyri einaju ridiska veg- leiðing men ikki fyri tóman propaganda, sum einki hevur við veruleikan at gera. J. H. Danbjørg. Djórapínsla Sjálvt um nógv er gjørt fyri at fjálga um seyðin seinastu árini, restar kortini ógvuliga nógv í at seyðurin fær ta við- ferð hann av røttum átti at fingið. Alt árið má hann ganga úti og nógvastaðni er so vorið, at ikki kann komast honum til hjálpar um nógvur og drúgvur kavi skuldi komið. Í flestu støð- um doyr tí altíð nakað um veturin, so illa ber til at siga at seydurin livir úti. Ringt má hann mangan hava tað, og hetta verður tí eisin? at gera seg gald- andi í tí endaligu úrtøkuni. Rætt vildi tað verið um land- sins lógávuvald hevði skipað so fyri at ikki skuldi verið loyvt at havt flei i seyðir í haganum Skipafelagið Feroyar Telefonir 209 171 274 enn hús var til. Í ringum vetrum má tað vera av størsta týdningi at allur seyðurin fær staðið inni, og ikki minst, fær ein sopp av hoyggj at eta tá ið einki fæst uttandura. Nú taka nógvir menn nakað av seyðinum til hús um veturin og hetta vísur seg eisini at gera gott. Hann verður tá væl í hold- um í lembingingini, og góðskan av skurðinum verður hareftir. Enn er tað langt frá at seyð- urin verður vaskaður allastaðni. Eisini hetta hevur sín allar størsta tydning. Seyðurin verður væl betur, og ullin nógv annað- leiðis enn ullin av seyði, ið ikki er vaskaður. Ringasta viðferðin av seydinum er tá hann verður tikin. Her kann ' verunliga rópast uppá beinleiðis djórapinslu. Seyðurin verður bundin og skal ofta flytast langar leiðir. Best komin á pláss verður hann ofta ligg- jandi bundin heilt leingi. Aftur- at øllum hesum skal hann so flytast víðari. Samanstúgvaður í ein trongan bil, og síðani sam- anstúgvaður umborð á einum hverjum lítlum fluttningsfari, ið møguliga skal runda verstu landoddar. Tann pínsla, id her fer fram er stór og fullkomuliga ófor- svarlig undir øllum umsteðum. Í Íslandi er lógarforboð fyri at binda seyðin, eins og lógar- forboð fyri ot avlíva seyðin við knívi. Slíkar lógir eiga sjálvandi eisini at koma her á landi. At slíkt sum at stinga seyðin til avlívis skal finna stað í ein- um mentaðum landi, er ófat- uligt. Ein slík ómenniskjanslig gerð eigur ikki bert at verða avløgd, men beinleiðis bannað við lógarboðum, so viðkomandi ið ger slíkt verður sektaður, soleiðis sum ft. d. íslendingar gera nú. Seyðurin hevur alstóran týd- ning fyri okkara samfelag, men hann kundi haft nógv størri týdning um hann fekk eina góða og forsvarliga viðferð. Seyðabrúkið pínist undir nógv- um og stórum brekum, ið mugu rættast fyrr sum seinni. Vit hava mong talandi dømir um allar teir fyrimunirnar, ið standast av vírkuliga góðari við- ferð, sjálvt um henda viðferð ikki nýtist at kosta rættuliga nógv, og í øllum ferum verður (Framhald á 2 síðu.)