mánadagur 16. juni 1952síða 1

Førova Sosial-Demokrafur FRÆLSI JAVNAÐUR BRÓÐURSKAPUR í | Lýsingarprísur fyri min: 20 eyru á | F : rr = | Bladid ður bílagt á úsi c | Nr. 24 1. síðu, 15 oyru á 3. og 4. síðu | Mánadagin 16. juni 1952 | Noter gh rå + po | 25. árg. Brot úr samreðu við P. M. Dam fólkatingsmann Vit hava hiðið Dam fólkatingsmann siga nøkur orð frá rikisdagssetuni, ið nú er at enda. Lat meg fyrst siga. heldur Dam. at mær hevur saknað vilja hjá lands- stýrinum at nýta folkatingsmenninar sum tað tilætlaða liðið millum Før oyar og ríkisdag og ríkisstýrið. Men kanska hetta er meiri >barnasjúka- enn viljað. Liberaliseringin og Jóhann Poulser fólkatingsmaður Annars er at siga, at tað fall mær sum føroyingi eina merkili kólegi Jóhann Poulsen. id til greiddi fólki frá, at hann fyri at vera vinur við allar partar vildi vera uttan- flokka á ríkisdegi. knappliga meldað: seg inn í vinstraflokkin. nú tá ið hesin flokkur setur alt inn á liberalisering. Hetta var ikki einans eitt lyftisbrol móti veljarunum. Men sæð frá føroyskum sjónarmiði politisk hafthindan av honum í málum, sum meiri enn í flestum førum eru lívsmál rast, at min valið etsir tad er føroyinganna. Eg hugsi sum skotið til serliga um liberaliseringspolitikkin hjá vinstra og høgra. Henda liberaliseringin kann koma at veða okkara fiskasølu á Spania- marknaðinum til almiklan skaða. ser- liga tá ið okkara størsti konkurrentur, Noreg, ikki hevur liberaliserað hand- ilin uppá Spaniu. Tað er mær ófatiligt, at ein før- oyskur fólkatingsmaður við opnum eygum skal hava bundið seg til at vera fyri eini tilikari liberalisering, ið er eitt beinleiðis stig ímóti føroyskum fiskasøluinteressum. Eg var sjálvandi mótstøðumaður av hesari frígeving av handlinum av suð- urlendskum fruktum og øðrum vørum. Men hon varð ígjøgnumførd við und- irtøku av Jóhann Poulsen. Í fólka- tinginum vísti eg á vandan, ið goymdi seg fyri okkum í liberaliseringini av handlinum uppá Spaniu og ltaliu og heitti á ríkisstýrið al gera tað, ið lað kundi fyri at verja ímóti, at leysgev- ingin av handlinum við suðurlendsku vørunum ikki kom at gera ov stóran skaða fyri okkara fiskahandil, tí vit hava einki uttan fiskin at líta á. Soleiðis sum landið liggur í dag, er tað beinan vegin ein drápsgerð av ein- um føroyskum fólkatingsmanni at vera fyri liberalisering av Spania- handlinum. Hetta eigur at verða sagt, so eingin føroyingur skal vera í iva um, hvussu landið liggur. Tað var eisini eitt sindur merkiligt at uppliva, at ein føroyskur fólkatings- maður reisur seg fyri at stemma við teimum konservativu og vinstrumonn- um fyri at dýrka smørið og fleskið fyri donskum arbeiðsmonnum. Tað rakar sjálvandi eisini upp til Føroyar. Talan hevur verið um at taka burt- ur tilskotið til biliggeran av t. d. rug- eitt tilskot, sum hevur mjølinum komið okkum til góðar. Verður álvar av hesi talu vinstra og høgrumanna. ið Jóhann Poulsen hex ur bundið seg til at fylgja, kunnu Før- oyingar vænta, at annar føroyski fólk- atingsmaðurin verður at reisa seg og stemma fyri at gera mjølið dýrari fyri føroyskum arbeiðs- og fiskimonnum, eins og hann gjørdi, tá ið fleski og smørið og kjøtið varð dýrkað. og tå ið hann við at melda seg inn í vinstra gekk inn fyri ti fyri okkara tskasølu í Spaniu deydsfarligu liberalisering. Havnatilskotini. Sum kunnugt var tað Tvoroyri, sum legði fyri við at søkja um statstilskol til havnabyggingina. Seinri komu all- ar Føroyar við, Havnin og Klakksvík. hvørs tåsitandi tóktust ikki at vilja viðganga. at teim- um tørvaðu stalsstudning. eisini byarstyri Vegna seinrøkni landsstyrisins hev- ur gingið trupult hjá summum komm- serliga Tvoroyri at fingið goldnan, hóast alt, ið varð gjort frá komm: unum studningin kundi unanna síðu. gerast, Men nú tykist studningssspurning urin at fara at ganga skjótari. Sum fólkatingsmaður og kommunalpoli- tikkari roynt at á myndugleikunum fyri at fáa fram studningsspurningin. Nú stutt áðrenn havi eg verið tráur vit fóru heim, var fundur i statsmini- steriinum saman við umboðsmønnum fyri finansministeriið. Har var semja um at tilmæla fin- ansministeriinum at rinda studning til havnaverkini: Tvoroyri kr. 438.000 Vestmanna 97.000 Hulkin 68.750 Runavil 837.500 Vág 100.000 Klakksvík 187.500 Kollafjørð 68.750 Av tí, at Vág ikki kundi fáa tey væntaðu sparikassalån ella banklán til síni. Sam- finansiering av havnabygging var hon komin i dyrastu neyd. rådingar voru ti havdar um at veita Våg eitt statslån til 5,5 % p. a. Hetta eydnadist. Allir danskir flokkar gingu við til tess. hóast tað, sum sagt varð. kundi vera presedens skapandi. Klakksvíkin er við at byggja og vil fáa reststudning, eftirhondini sum roknskapur yvir byggiútreiðslurnar liggur fyri. Sama varð sagt um Tórshavnar havn. Her er aftrat at viðmerkja. al ymist tykist ikki at vera nóg greilt viðvíkjandi sjálvari byggingini. Tað ræður ti um hjá Havnarmonnum skjótast gjørligt at fáa alt greitt og í avgjørda legu byggingini viðvíkjandi. Allir vóru samdir um at viðmæla slud- ningsveitan til Havnina. Telefonsamband við útheimin tykist nú al komið eftir sum mær varð upplýst, tá ið eg vera undir land | fregnadist um málið. Eitt framstigið, ið leingi hevur verið tørvur á. Fiskamarknaðurin tykist sum longu nortið við at koma at vera fyri nýggjum trupulleikurm. Viðvíkjandi sildini liggur heldur ikki væl fyri í Svøríki. Vit eru ikki komin í handilssáttmála við hetta land. Okk- ara størsli og einasti kjansur liggur í, at Norðmenn og Íslendingar ikki førir at lata tað, ið teir hava bundið seg til. Men hesin kjansur er heldur hálur at líta á. Her er illa fyri- staðið sein kúgv fær skiltið gras. Spell. tí kanska tann um vit duga verða í sildini liggur stóri >lottarígevinsturin<. al »spæla«. annars um ley viðurskiftini. Danir politisku Hvat føroysku siga spyrja vil. Danir vilja fara varliga í orð- um. tá ið talan er um partapolitikk í Føroyum. Tað er okkara sak. halda teir. Men eg hugsi. at tað er ikki skeivt, at flestir Danir duga ikki at skilja = sambands-fólkaflokkssamgong- una. Teir halda vist, sum vit javnað- armenn hava kravt og hildið fram, at aftaná tað, ið hent er, vildi val farið fram í øllum øðrum demokratiskum londum. Nú, tað er nú ikki bara mót- mælisflokkarnir, sum halda, at val skuldi verið, um føroyskur politikkur skal metast rudduligur. men hópurin av sambandsmonnum geva javnadar- valkrøv- monnum, sjålvstyrismonnum og veldismonnum rætt í teirra um. Tær 75 marshall- milliónirnar Danir løgdu marshallpeningi til ídnaðarlán. 75 mill. av av sínum Tá ið Dam varð varur við, at hesin peningur avloysti tey ídnaðarlán, ið Føroyingar áður hovdu havt rættin til at læna av einki varð lagt av av okkara marshallpeningi til tílík lán reisti hann málið um, at hesin pen- ingur eisini skuldi kunna lænast til Foroyingar. Væl skiljandi danir við til tess. okkara kor gingu Einar Waag hevur fingið ídnaðar- lán av hesum peningi. Hetta hava Dagblaðið og afturhald- ið ikki tolað og lopið hevur verið á harra Waag og teir, ið lænt hava. fyri hetta. Tað hevur verið hildið fram fyri fólki. at harra Waags virki hevur ver ið einasta fyritøka, sum hevur fingið av ti føroyska marshallþeninginum. Tá ið »Dagbladid« og aðrir hava gjørt hetta, ber tað vitni um annað- hvørt eitt syrgiligt óvit um marshall- peningin ella um eina óndskapsfulla villleiðing við vitandi og vilja fyri at skaða ein mann. Í samrøðu sigur Dam: »Um einar 2 milliónur koma al verða læntar til Føroya av hesum 75 mill. Nú meðan vit føroysku folkatings menninir vóru niðri. vóru tær ymsu umsóknirnar til lán av hesum peningi til umrøðu. Støða varð tikin fyri láni til ymsar umsóknir, serliga turkivirki, frysti- og flakavirki. Í tinginum hevur av t. d. Jens Kr. Olsen verið havt á máli, at arbeiðs- mannasamtøkur á Skálafirði hava plánir um stórt flaka- og frystivirki. Á fundinum lýsti eg eftir umsókn eftir marshallpeningi til hetta virki, men mær varð svarað, at eingin umsókn var inngivin frá hesum arbeiðsmanna- samtøkum. Hetta harmaði meg.< Hvør hevur ábyrgdina fyri hetta syrgiliga forsømilsi. Eitt forsømilsi. ið er so mikið harm- iligari sum, at í løtuni er, tá id tær føroysku játtaðu umsóknirnar eru av- greiddar. einki eftiri av teim 75 mill., sigur Dam. P. M. Dams røda á Danatingi Liberaliseringin og fiskasølan Her í blanum høvdu vit uppaftur- prent úr ríkisdagstíðindunum taluna, ið Dam fólkatingsmaður hevði hildið undir 1. viðgerð av marshallhjálpini. Nú beint undan fólkatingsins sum- marferiu var marshallhjálpin aftur til viðgerðar. Dam legði uppí orðaskiftið Føroy- um viðvíkjandi. og taka vit her upp- aftur hansara talu: >Ved første behandling af forslaget til Lov om anvendelse af modværdien af de í henhold til Det europæiske Genopbygningsprogram modtagne eaveydelser knyttede jeg nogle be- mærkninger til forslaget for så vidt hvad angår Færøerne. Jeg savner en udtalelse fra udval- get om den andel i marshallhjælpen, man har tiltænkt Færøerne. Men jeg går ud fra, at man har lov til at for: stå det ærede udvalgs tiltrædelse af den højtærede finansministers for- slags paragraf 5 som en akcept af den højtærede ministers bemærkning til denne paragraf m. h. t. Færøerne. Jeg ville imidlertid være det ærede udvalg meget forbundet for en udtalelse, der bekræfter dette, og da det ganske na- turligt er af stor interesse for Fær- derne, først og fremmest lagtinget og landsstyret, at være klar over, hvor stort et marshallbeløb, man kan regne med på Færðerne, vil jeg ligeledes være meget taknemmelig for en udta- lelse herom, Et par millioner mer eller mindre er sandelig ikke uden betyd: ning for det færøske erhverv. Jeg tror, at man her i det ho, e ting har let ved at akceptere, at der, såle- des som forholdene stiller sig i dag, næppe inden for kongerigets grænser findes et sted, hvor en ekstraordinær hjælp til erhvervslivet er mere til. trængt end på Færøerne. løvrigt henvisende til det af mig under sagens forste behandling an- forte ønsker jeg gerne over for den højtærede finansminister og det ærede finansudvalg meget kraftigt at under- strege, at det vil være af den aller- største betydning, at det beløb, der bliver tildelt bliver stillet til disposition straks. Jeg går ud fra. al det bliver lagtinget og landsstyret, der kommer til at disponere over be- løbet. Jeg vil gerne benytte lejligheden til Færøerne, Framhald å ? sidu