leygardagur 15. november 1952síða 2

Nr. 46 FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR Ólavur Horn | HVALAVEIÐURÆTTINDI Ein ógviliga virkisfåsur og ågryt- in maður, ein av Føroya fremstu skiparum og veiðimonnum, Ólavur á Kálgarðinum úr Vík , er deyður. Hann var komin frá teimum monn- um, sum høvdu hjallin bæði á sjó- num og á landinum — ti ættarlidi, sum við ár í hendi vunnu sær føðina á Norðurhavsins útmiðum og við haka í hendi strevaðust við at fáa so mikið av grasi úr tí kørgu jørð har norðuri í Vík. at tað kundi føða kúnna. Útróðrarmenn, sum vetur og summ- ar í ivaveðri, tá Risin og Kellingin vóðu í skúmi, ella í dýrdarveðri. tå tað stóð við klettin, hildu havsins .leið- ir. Veltingarmenn, hvørs søga ikki er skrivað í nakra bók, og sum eingin hevur kvøðið kvæði um, minnisvarðar eru at síggja har norð- men hvørs uri og vilja vera at síggja so leingi. sum bygdin er til minnisvarðar. sum teir sjálvir settu sær. Traðarstykkini og Vík bera ikki einans vitni um ágrýtni og tol, men eisini um eina grótgarðarnir norðuri í sterka trúgv á hann, id øllum valdar. fræið spretta úr ti grýtuttu mold. sum teir at hann mundi fara at lata høvdu taðað vid bon og sveitta. Hesir menn settu ikki lívið í vága av erpni ella fyri at gera roysni, teir spældu ikki við lívinum, ti teir vislu. at lívið var eittans. Teir vóru ikki stór- orðaðir. men fóru sáttliga fram. tó. tá ið á stóð, royndust teir altíð sum menn. Tað vóru ikki hissini menn ætt- fedrar Olavs. Eg haldi ikki. tað er ov nógv sagt. at abbi Ólavs. Sámal á Kál- garðinum og faðir hansara. Jógvan Horn menn, mundu vera fremstu útróðrar- sum við árabáti róðu út av Eiðisflógva. Tað kendist tíðliga gott mannsevni í Olavi, og frå ti, at hann fyri knapt fýrati árum síðani fór umborð í >Del- phinina« sum skipari. og til hann doyði. royndist hann sum rættur mad- ur. Her í Vági búði Ólavur tey sein- astu fjúrtan árini, og her førdi hann skip í trítiseks ár. Tað var ikki so løgið. at hvørt flagg í bygdini fór í hálva stong. tá ið deyði hansara spurd- ist, tí eingin í hesi fiskibygd. hvar so nógvir raskir sliparar eru og hava verið, hevur higartil ført so stóran fong á land sum Víkamaðurin Ólavu Horn — man nakar føroys'.r skipar hava ført størri fong á land“ eo Sekstanda :príl í år áraka Hvarv- inum á veg ti! Grónlands fyiti Ólavur Horn seksti ár. tað er ikki enn mánaður síðani hann kom heim mer við åt ímóti nuiviridja túsund skip: pundum. Hann fek! skipið fyri teym.n, og so legðist hann fm upp á land or á såttarsons. og nu er hann farin, Eg var og vitjadi hann stutt áðrenn hann doyði. Tá helt hann fyri: >Nú ikki um borð á skip aftur. fari eg — orðaskiftið um hina stóru avreiðingina Martin Holm: Greiddi frá nevndar- støðuni. Stjórnarflokkarnir vóru fyri at selja Norðmonnum hvalastøðina við Áir við veiðirættindum (her og í Suð- uríshavinum). Jankin vildi harvið kunna finansiera Lopra-driftina, helt hann. (Har er konkurs. Hvør skal taka við har?) Tilboð lå frá Esmar Fuglø, Hans Hansen „Han: 200.000 í partapeningi, roknaði við 1 mill. av marshallpeninginum og finan- tað var tað, Jacob Joensen: siering frá bankunum 1.6 mill. ímóti 2 mill frå Norðmonnum. Mei utin fólkaflokksmenn og sabandsmenn kundu ikki mæla til at taka vid hesum øroyska tilboðnum. E'nki vi-t 1á held- marshall- teir høvdu. Boðið var annar: ur frá bankunum ella vin eningin (løgmaðurin heyði bara fyri fáum døgum síðani á lokaðum fundi yorið tíðindi úr Danmark. at tad vildi verða møguligt at fáa Í milk eyka marshallp. til hvalaveidina!) Minni- utin P. M. yri javnaðar- og sjålvstyrissameone Dam og Johan Kallsoy una mælti frå at selja til Norðmenn- inar. Teir hildu føroyska tilboðið vera etri. Men minnilutin vildi sjálvur vreiða støðu sína. P. M. Dam: Tað er vid mga. ið eg taki orðið í hesi dapru sak. Fá avgerð hevur verið hættislig- fann, ið Þú avluta lungum ari fyri Førovar enn stendur fyri. Talan er um at eini kanska tey virdismiklastu arbeiðs- rættindi. vit eiga. til fremmanda ijóð okkara harðasta konkurrent. Tað. ið her er við at fram kenst so mikið hættisligari og daprari sum. at tað sýnist sum. at kreftir og motivit liggja aftanfyri. ið ikki leggja lag í heildarinnar. landsins interessur. Her tykist nakað fjalt. Nú avreida tit hetta Oki av Føroyum. Hvat verður næsta? Koltur, um onkur vil geva nakrar shil- lingar? Eingin kennir seg tryggan! Meg minnist, tá á sinni planur var lagdur fyri føroyskar útsendingar um eina danska-føroyska samgongu um eina føroyska hvalaveiðu við tí enda- máli at fara í Suðuríshavið. Men hes- in planur fór niður fyri. tí maður. ið fara stóð á odda í Sperm leikaði sinnis- sjúkur ímóti. Qg Danir vildu so ikki vera við til at seta eld í. Tað oyðilegði Sperms menn. Og skulu vit nú av- reiðast fyri at bjarga hvørjum ? Eg kenni einki týdningarmikið mål, ið hevur ligið so nakið. so 6upplyst og í myrkri sum hetta. Vit kravdu kort- Såmal.« Tad fór hahnn heldur ikki. men eitt veit eg. hevði deyðin ikki lagt uppí og heilsan hevði verið so dán. so lá Ólavur ikki heima. Ólavur var ikki einans hin óføri veiðimaðurin og skilagóði sjómaður- in; hann var eisini ein viligur og høgt mentaður maður. sum neyð lis ið nógv og tað vóru ikki vána bøkur. hann las. Nú. hann el sum J, H. O. Djurhuus yrkti'å fimti- ára føðingardegi hansara, skal tað farin, »havsins ørnc. vera ynski mitt, at land okkara má fostra nógvar slíkar havsins ørnir sum Olav á Kálgarðinum úr Vík. Samuel Johansen. ini á borðið, skriftliga tilfarið. Men ikki eitt einasta skjal, ikki ein nýggj- ur snøkil av skriftligum liggur fyri. Vita stjórnaflokkarnir ikki meiri enn vit? Fara teir virkiliga til hesa avreið- ing við bindi fyri eyguni, drignir av okkum heilt ókunnugum motivum? Bjarga Lopra, sigur fíggjarnevnd- arformaðurin! Bankin fær 350.000 í hondinn. Tað bjargar ikki Lopra. Men tað er kanska okkurt annað, ið skal verða bjargað og vart. Einki vist, um bankarnir vilja finansiera tað føroysk- a tilboðið. sigur meirlutin. Men hví skulu vit ivast i, at bankarnir vilja fi- nansiera Føroyingar, sum hava roynst væl, og sum standa væl fyri fíggjar- liga Eg ivist ikki í ti meirlutin iv- heldur ikki i ti. Men tad er nokk so, at støðin SKAL avreidast? Vad harmiligasta vid hesi avreid- ing er, at grundir eru til at kvíða fyri, at vil harvið hava avskorið okkum frá rættinum til at fara til Sudurishavid har sum Norðmenn hava vunnið sitt størsta rikidømi. at Norðmenn vildu bara Førovingum sum ast vist 1 N var tav so. sloppið uppí vid peningi a! støðina saman við fyriløku. var eaman í. Tá vóru eingi rættindi avreidd. Men so et ikki. Tad er at:óttast fyri. erundin hjá teimum er at:fáa støðina er. at:teir harvið fáa rættin til eitt kók- Noreg forovska at høvuðs- ari aftrat i Sudurishavinuim, o nógv kókari- al driva sjalvt hevur neyniliga ir. at:tað kann ikki Íáa lovvi uttan við konsessjón frá øðrum landi X På Vit mótmæla hes tað er at svíkja okkara fólk at virkisøking. ari avreiðing, ti kerja okkara lívs- og Vit mómæla. tí vit kenna okkum vis- an í. at tad ber væl til at dyrka tað føroyska tilboðið. so hvalaveiðan kem- ur aftur í gongd. Nå ið figgjarnevndarformadurin sig ur. at ein einki veit við vissu um mar- shallpeningin, er tað ófatiligt. Minnist hann ikki til. hvat ið seoði her á lokaðum fundi? løgmaðurin Tann, ið hevur skyldina fyri. at marshallpeningurin enn ikki er komin til okkara, er landsstýrið. fíggjar- nevndarformadurin og stjørnarjlokk- arnir. ti teir ikki hava viljað tikið A sjálvstýrismanna javnaðarmanna- og mongu áheitanir um at fara undir at gera uppskot til bytis av marshallpen- mginum til fylgju. Hanus vid Høgadalsá veldismenn ikki at hva loyvi at vera fyri søluni av hvalastøðini við veiði- Eisini hann helt. at tað at skipa so fyri. at før- segði tjóð- rættindum. mátti bera til ovingar stálvir kunnu fáa hana aftur í drift. Tær 350.000 kr., sum Norð- menn bjóðaðu sær at gjalda í hondina kundu ikki hjálpa Lopra. Hitt fyri liggjandi føroyska tilboðið vildi hjálp- a Sjóvinnubankanum mikið betri enn ilt norska. Síðani 1906 hovdu sjálv- stýrismenn talað fyri at:fáa hvalaveið ma á føroyskar hendur. Hann dugdi ti ikki at skilja. at menn nú so glað- i ir kundu fáa seg til at mæla til sølu til Norðmenninar. Johan Kallsoy talaði ímóti at selja til Norðmenn. Málið lá óupplýst. Hann helt. at:tað kundi ongan undra, um vit. sum hava verið til so ymist hesi sein- tu árini her á tingi. eru illa vonsvik- nir av úrslitinum. og ikki einaferð enn ganga við Ll nakað. sum íkxi ligeur Írammi í ljósinum. 350.000 kr. vilja fyri Sperm kundu ikki bjarga Lopra, & sum segdist at skylda 2,5 mill, 15. november 1952 Martin Holm leypir nå fram og heldur millum annað við Dam, at Dam var tann einasti í fíggjarneynd- ini, sum segði við Sølvsteen, at hann ikki vildi spyrja bankastjóran, at Dam jikki hevdi viljað gingið við til at lovað Føroyingum 1 mill. av mar- shallpeninginum. Allur Dams kærleiki fyri at bjarga driftini á føroyskar hendur var ti tað bera lótur. Hann læt so koma fram, at meirlutin tordi ikki geva upplýsingar, ið kravdir vóru. P. M. Dam: Figgjarnevndarformad- urin er komin illa fyri. nú hann er við at gera hesa skaðagerð. Ég skilji, at hann er erkvisin. Men hann hevði staðið seg betri við at verið varin og ikki komið sær í óføri við at siga hálv- ar sannleikar. Nú brast svullurin: Harra Holm sigur, at teir tora ikki at geva upplýsingar. Vit hava heldur ongar upplýsingar fingið. Alt er í bol. aniðu, Eg segði, tå ið bankin tók ta støðu einki at siga uttan at svara upp á konkretar spurningar, at bankin tók hasa misálitsstøðu. hevði hann einki at gera hjá løgtinginum í hes- um málið. Tí tað var vist eingin par- lamentarisk heiminum, ið vildi tikið stovni, sum kemur at bidja um hjálp í einum neynd í ímóti tilikum frå vissum máli, serliga mátti hetta sigast, ta ið vil minnast. hvussu langt út ting- ið frannaanundan hevni hankan. Tad er rætt. at eg segði vid bankastjóran. at eg vildi ikki spyrja fyrr enn bankin hevði lagt alt skrift- vaðað fvri ligt fram. sáttmálar. sølutreytir o.s.v. Tá ið eg so hevdi kannað málið. vildi eg sjúlvandi koma við ti, eg helt tróta. Fo vildi ikki fara við hålvum besked, Ven tann æradi figgjarnevndar- Bankin fyrst, formaður sleppa at dansa vid bindi fyri eyguni. Tað var als ikki beint. tå ið fíggjar neyndarformaðurin við nevaduk upp- lýsti. at allir flokkar uttan javnaðar- flokkurin — og sjálvstýrisflokkurin høvdu lovað at hjálpa til P.f Heyk. Vit vildu taka hvalaveiðina við, men tað skuldi vera gjørt saman við ella undir øllum marshallpeningsbýtinum, sum nú átli at fara fram. Harra M. Holm hevur ikki bara gloymt at upp- lýsa hetta. men hann gloymdi eisini at klárleggja málið sýntist at vera glaður við at at upplýsa. at hann og hansara fylgis- neytar av fólkaflokks- monnum vildi heingja so tungar treyl- ir upp í tilsøgnina, at tad vildi verið ómøguligt hja Heykamonnum at upp- fylt tær á standandi fóti. Hákun Djurhuus legði nú framat og vardi sum úlvur á skóg søluna til Norðmenninar. Men hann fekk ikki frið at:tala fyri áhoyrarum. Mátti ti niður av palli aftaná at hava heitt á formannin at biðja politiið taka sær sambands- og av tilróparunum. Fundur varð so slitin. Seinri fundur ettur til atkvøðugreiðslu. varð so at selja Norð- Allir fólkaflokksmenn og fyri, nei Samlykl MONDUM. ; ; allir sambandsmenn vóru sgdu javnaðarmenn, sjálvstýrismenn og tjóðveldismenn. Einkult ella dupult føroysk JLAKORT fáast hjá HJ. JACOBSENS BÓKAHANDLI telefon 84 Bygdaordrar avgreiðast