leygardagur 3. apríl 1954síða 2

peges ER OO 3 + Nr. 14 FOROYA SOSIAL-DEMOKRATUR 3. april 1954 Tær verunligu ors6kirnar til teir stødugu verkfallsågangirnar Verður úrslitið av afturhaldspolitikkinum ein fullkomin kollrenning av samfelagnum ? Óteljandi ferðir hava vit í hesum blaði víst á, hvussu vandamikil hin harðrendi afturhaldspolitikkurin veruliga er fyri hin einstaka íbúgvan og fyri samfelagið sum heild. Vit hava víst á, hvussu hin arbeiðandi fjøldin í øllum okkara grannalondum hevur heyjað seg fram til politiskt ræði í landinum og harvið tryggjað sær eins og øllum øðrum stættum landsins tryggari og liviligari kor — so trygg og livilig tey nú kunnu fáast undir teimum valdandi heimsumstøðum. Tó, tað hevur verið eins og at tala fyri deyvum oyrum, og lí má tíverri svíða sum svøllur. >Arbeiðarar á sjógv og landi fylkist< Hvat var ikki vunnið um hesi hern- aðarorð javnaðarmanna vórðu gjørd til veruleika. Fyrr enn allir arbeiðarar á landi og sjógvi standa fylktir, er eingin vón um fullan sigur og eingin vón um eitt lív uttan ótta, uttan trot, og uttan sakn fyri tey mongu í samfelagnum. ið bera skulu ta tungu byrðuna og meira enn onnur kenna møðina av ti slitsama arbeiðinum at útvega ta neyð- uga livibreyðið til landsins íbúgvar. Fiskimenn, arbeiðarar og onnur starvs- fólk mugu ganga somu fylkingarleið. sum starvsbrøðurnir í øðrum londum. og eins og hjá teimum má her heima skapast haldgott grundarlag og tey hollasta stríðslíkindi fyri bøtan av kor- unum hjá teirri stóri fjøldini — bæði teimum mongu, ið ikki eru fødd við peningapunginum í hondini og teim- um, ið altíð vera bundin at liva av úrtøkuni av sínum handaarbeiði — eini lívsstøðu, ið bæði arbeiðsliga og lønarliga oftani er ógvuliga svikalig. Tíverri eiga vit ikki hesa fylking, heldur ikki hitt haldgóða grundarlagið eins og tey hollu stríðslíkindini. Hetta hava politiskir villmenn roynt at for- komið og forbrongla, alt saman av orsøkum. ið einki hava við fakliga menning ella bøtan av korum fólksins at gera. Nei, beint tvørtur ímóti; teirra villingarstøða kann aldrið annað enn leiða fjøldina av ti arbeidandi fólkinum beinleiðis í avgrundina — men gudar- nir skulu vita, um ikki hetta er teirra veruliga ætlan. Hvat gera okkara grannar? Ongum skuldi tað verið lættari enn okkara egnu fiskimonnum og arbeið- arum at tikið støðu. Vit eru ungir á leiðini, ongan veg komnir; og hava sostatt almikið at læra av øðrum, Og betri lærumeistarar kunnu vit ikki finna á øllum knøttinum enn grannar- nar fyri eystan og sunnan: danir. norð- menn, sviar og bretar. Har stendur hin arbeiðandi fjøldin í sterkari fakligari og politiskari fylk- ing. Fakliga hava teir ment seg stig Íyrj stig, og nú eru teir í øllum hesum londum fakliga ein so týðandi og sterk- ur táttur. at tað í øllum førum má røknast við teimum; teir hava alla- staðni eitt stórt orð at hava sagt. Fylk- ingin er so sterk. so væl skipað og arbeiðir so midvist, at oyðandi verkføll nú eru sjálvsamar hendingar. Tað er fylkingararbeiðið, upplýsingararbeiðið eins og dygga fakliga ávirkanin á alt samfelagið. ið miðvíst toga tann rætta vegin og dagliga bøta um livilíkindini. Arbeiðssteðgur, ásanna teir. er altíð tap fyri allar partar. og tí royna teir altíð at slappa frå al henda neyðvegin. Men veruligan tryggleika í ganga samstundis ásanna leir. at samfelagnum eiga teir ikki, fyrr enn politiska valdið er teirra. Hesa ásannan hava teir eisini gjort til veruleika í tann mun, at bæði í Danmark. Noreg og Svøríki eru tað arbeiðaraflokkarnir javnaðarmenn - ið sita við stjórnarvaldinum. Hvat gera vit? Í staðin fyri at fiskimenn, arbeið- arar, øll frísinnaðu og sosialt rætthugs- andi tóku lógvalak saman og settu eitt arbeiðarastýri her á landið, hava vit stokkonservativar afturhaldsflokkar sit- andi við øllum tí politiska ræðinum. Hvønn og hvørjar hesar afturhalds- flokkar dugna mest er einki loyndar- mál fyri føroyska fólkinum í dag. Teirra er orsøkin, til tey støðugt aft- urvendandi verkføllini, til arm6dina og til misálitið millum manna til alt og øll. Tíverri ein veruleiki, ið vit ikki kunnu koma uttanum. Í dag lata afturhaldsflokkarnir skína ígjøgnum. at teir meta Erlends Paturssonar politiska virki vera bein- leiðis kommunistiskt. Kommunisma trívst einans har neyðin og vesældømið er slørst. Kommunistar eru allastaðni kyniskir í tann mun, at teir beinleiðis spekulera í armóðini og fátæktini. Armóðin og fátæktina hava afturhalds- flokkarnir sáað her á landi. Er Erlends Paturssonar politiska virksemi komm- unistisk. hava teir sjálvur elvt hana fram: men so eru teir eisini seinir at vakna. Hví heili 5 verkføll? Í knapt hálvt fimta ár hava vit havt heili 5 verkføll. 3 ferðir hava fiskimenn verið riknir út í verkfall, eina ferð gjørdu skiparar verkfall og fimtu ferð vóru tað arbeiðararnir uppi á landi, ið riknir vórðu út í verkfall. Einki fólk og einki land kann liva og trívast á henda hátt. Hetta er ørskapur, ið valla finnur sin líka í mannasoguni. Skiparaverkfallið í 1950 er mett at hava kostað landinum 5 milj. kr. Arbeidaraverkfallié 5—6 milj. kr. Fiskimannaverkfallið í fjørð 15 mil). kr. Enn eitt fiskimannaverkfall hevur verið. Tað ferðina vildu afturhalds- flokkarnir taka bæði lønjavning og forskot frá fiskimonnum. Teir máttu tó dvína, og úrslitið var, at skipini at enda sloppu út at veiða, áðrenn várið heilt fór fyri einki. Aftur í ár er verkfall. At kostnaðurin av hesum verkfallinum ikki verður minni enn í fjør, er øllum greitt, og ottandi er fyri, at ein fylgjan av arbeidsstedginum verður hin ramp húsa gangur hjá mongum, Hvørki fiskimenn ella reiðarar orka at:taka og hera eitt verkfall á hvørjum ári. Kundi hetta verið annarleidis? Vit, hvor einasti fiskimadur, hvor reiðari og hvor rætthugsandi føroy- ingur vil í dag ásanna, at øll hesi mongu verkføll vildu verið óneyðug um leir, ið ráða fyri borgum, høvdu fylgt javnaðarmonnum og teirra misvísa uppbyggingarpolitikki. Hetta hava teir ikki gjort, og ti mugu leir taka alla ábyrgdina av tí, ið hendir í dag. Á teimum hvílir hin ræðuliga tunga ábyrgdin. Endurnýggjan skipaflotans. Longu í 1914 settu javnaðarmenn fram fullfíggja uppskot um endur- nýggjan av skipaflotanum. Tey flestu kenna hesi uppskot,ið prentað eru i bóklinginum >Arbeiði til øll á sjógv og landi<. Her varð greinliga víst á hvørji skip, vit skuldu hava, hvaðani pening- urin skuldi fáast og hvussu endur- nýggjanin skuldi fara fram. M. a. var uppskot um at keypa 25 nýggjar trolarar. Hvønn ómetiligan tydning vildu teir ikki havt í dag? Tá var peningurin tøkur. Meira enn 60 milj. kr. áttu vit tøkar í Onglandi. Í bankum og sparikøssum var hópur av peningi. og lán kundu útvegast í stórum. Um vit tá høvdu fingið teir 25 trolararnar og mong onnur nýmótans før, vildi støðan verið annarleiðis í dag. 01 tey mongu verkføllini vildu verið óneyðug. Einki verkfall vildi verið í dag. Hvør einastj fiskimadur vildi verið í góðari vinnu og vunnið hópin av peningi. Samanbera vit, hvat fiskimenn við teimum stór utrolarunum vinna í dag, vildu umleið 1000 fiskimenn havt eina ársinntøku millum 15 og 20.000 kr. Við tílíkari innløgu vildu øll verkføll verið óhugsandi; hvør einasti føroy- ingur vildi havt gott og lønandi arbeiði Men alt hetta kveistraðu afturhalds- lokkarnir burtur, Hesa syndagerð móti Føroya fiskimonnum og Føroya fólki, kunnu teir ikki tvåa av sær. Eingin fiskimaður eigur at gloyma teimum hetta. Fyri hesa misgerð eiga fiskimenn at:syrgja fyri, at teirra dagar verða taldir, tá ið tað aftur kemur at heysti í ár. Lonjavning og forskot. Javnaðarmenn fingu bart ígjøgnum, at vissast skuldi okkara fiskimonnum ein mánaðlig minstaløn og eitt mánað- arligt forskot til konu og børn, meðan maðurin var burtur. Bæði minstuløn og forskot hava teir kryplað niður í lítið og lætt, ja, teir hava enntá bein- leiðis avtikið bæði tvey, men hart trýstir máttu teir seta bæði tvey, aftur í gildi. Uppskot javnaðarmanna miðaði ímóti, at minstaløn fiskimanna ikki skuldi vera minni enn 700 kr. um mánaðin. Fylgdu teir hesum uppskoti, vóru fiskimenn væl betur tryggjaðir, og verkfallsorsøkirnar samstundis nógv minni. Men tíverri eisini her rakk oyð- ingarhond teirra alt ov langt. Frábýtisrætturin. Ein verkfallsorsøkin í fjør var frá- býtisrætturin, men fullkomuliga óneyð- ugt vildi verið at gjørt verkfall um henda spurning, um afturhaldið hevði fylgt javnaðarmonnum. Ferð eftir ferð hava javnaðarmenn við lóg viljað havt tingið at skråseta henda náttúrliga rætt fiskimanna, men tað hevur verið fullkomuliga vón- leyst at tala afturhaldsmeiralutan til rættis. Eisini hesi verkfallsorsøk mugu teir taka alla ábyrgdina av. Avrokningarnar. Ferð eftir ferð hava javnaðarmenn roynt at fingið afturhaldið at gingið við til, at tryggjast skuldi fiskimonnum við lóg ein minstafreist til teir fingu peningin; men afturhaldið hevur alla tíðina verið ímóti. Fylgdu teir javnað- armonnum vildu ein hin størsta verk- fallsorsøkin í dag verið fullkomuliga burturbeind fyri mongum árum síðani. men nå må svíða sum svøllur. og afturhaldsflokkarnir mugu átaka sær alla ábyrgdina av tí, ið hendir í dag. Í seinastu tingsetu eydnaðist tað P. M. Dam. og J. H. Dangjørg aftaná drúgva togan at fáa fiskivinnunevndina og seinni løgtingi at ganga vid til at tryggja fiskimonnum eina nærri ásetta avrokningarfreist; men hetta skuldu teir bert hava gjørt fyri fleiri árum síðani. Vit kunnu so statt eisini kanna afturhaldsflokkunum hesa verkfallsor- søkina. Fiskasølan. Tað er óneyðugt at taka uppaftur hina dapru søguna um javnaðarmanna áhaldandi bardaga fyri at tryggja fiskimonnum helmingin av nevndar- Fiskasøluni. Afturhalds- monnum i manna útihýsan av fiskimonnum i Fiskasøluni hevur verið ein lands- ólukka, men ov seint fingu teir eyguni upp fyri, at tad aldri loysir seg at trælka fiskimannastættin, Útgerðarinnfluttningurin. Hvort mannskykt veit, at tað altíð er ein ovurstórur fyrimunur at flyta inn í stórum. Keypsprisurin verður minni, fluttningsgjaldi minni o. s. fr. Men hóast alt hetta og hóast tað, at allir vistu, at landshandilin í fjør kund; útvega útgerðarmonnum og fiskimonnum sildagørn fyri 40 kr. bíligari enn nakar annar, tóku teir henda handil av og fyri hesa misgerð má tjóðveldisflokkurin taka sína fullu ábyrgd. Her høvdu vit miðstøðina fyri landsinnfluttningi av øllum útgerðar- vørum til fiskivinnuna, men tað eru stórmenninir, ið skulu lívgast, teir skulu fáa loyvi at spekulera og okur- dýrka útgerðarvørurnar, áðrenn tær koma umborð á skipini. Hesa okur- dýrkan skal so fiskivinnan gjalda og tá fyrst og fremst fiskimenn sjálvir. Hákun Djurhuus og aðrir stóðu á tingi og lovprisadi okkara heilsølu- monnum og keypmannastætti sum heild. Men ikki eru allir einglar. Dan- ka útvarpið boðaði fyri stuttum heim- inum frá stórum svikum. Svikararnir vóru mangir í tali, men Føroya fólk fær ikki hesar svikarar at kenna, tí sjálvt landsstýrið heldur sína hond yvir teir. Føroya fólk skal við øðrum orðum ikki sleppa at verja seg fyri teimum. Sannleikin er tann, at tað ýður av svikarum millum keypmannastætt okk- ara. Harmandi mátti tað verið hjá teimum rættlyntu sølumonnum at ligið undir tílíkum felagsskuldsetingum. Nógv er framkomið um svik, men Føroya fólk kann vænta nógv aftrat. Niðurstøða. Sambært tað, ið her er drigið fram, er tað øllum greitt, at tað eru aftur- haldsflokkarnir, ið hava skuldina fyri tey mongu verkføllini og landsins støðu í dag, Høvdu vit afturímóti havt javn- aðarmenn sitandi við ræðinum, vildi ikki eitt av øllum hesum verkføllunum havt verið. Men tíverri hava javnaðar- menn verið ov fáir. Tað sindrið, ið tað hevur eydnast javnaðarmonnum al fingið ígjøgnum hevur verið ov lítið at bjarga Føroya fólki frá teimum mongu og miklu ólukkunum. ið hava riðið inn yvir landið.