leygardagur 7. august 1954síða 4

Nr. 31 FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR a Orðadrátturin um sjómarksmálið. Framhald av 1. síðu. og talsterkara. Tað ræður ti so mikið meir um hjá okkum í hesum føri at hava gjørt okkum leysan av hesum lítilleikatrýsti og kenna okkum sum javnbjóðis menniskja vid hin måttmiklara mótpartin. Men til tess krevst vit og skil. Her søguligt vit og skil. Havi verið í samráðing við ein í hesum føri søgukønan Vit nýta høvi at takka honum fyri søguliga og lógfrøðisliga upplýsing og veg- leiðing. Maðurin er Dánjal Nolsøe málinum er viðlagt Harra løgmaður hevði lógfrøðing. dómari. Í bræv til mín. segði í røðu síni, at hann lovað harra Nolsøe at fáa brævið dupiklerað. Ein kundi skilja hetta sum at eg hevði hildið tað afturi. Men tað er ikki so. Tvørturímóti. Mt fyri eitt, ið eg kom á ting aftaná, at eg hevði fingið brævið, las eg tað upp á fundi í fiskivinnu nevndini og fekk samtykt at tað skuldi verða duplikerað og givið til nevndarlimirnar og til ting- menninar. — Nevndarformadurin harra Olsen fekk brævið. Ég veit, at hann fór við tí á skrivstovuna. Men har varð duplikeringin tarn- að landsstýrismanni. — Ég havi fleiri ferðir lýst aftur eftir tí, tí mær tykist at málið er so týdning- armikið, at allir tingmenn eiga rætt til allar sakligar upplýsingar fyri at vinna fram til beina og sterka støðu. Tað er tí skeivt, at hetta bræv fyrst nú kemur fram. Tað er skeivt ikki at hava hildið mótmælisflokkarnar kunnugar við mannagongdina, ja, tað er skeivt ikki at hava haft umboðsmenn fyri mótstøðuflokkarnar vid í øllum samráðingum um málið. Skal kortini upplýsa, at eg einaferð havi havt høvi at vera til steðis í statsministeriinum, tá ið støða Bretlandsvarð til viðgerðar. Fanst tå at, at mótmælisflokkar- nir høvdu verið hildnir uttanfyri. Men tað kundi statsministarin ikki koma sær uppí. Segði støðu okk- ara, helt uppskotið-lítið geva, sum fyrilá. Heitti á samráðingarmenn- inar at skorða hart á at fáa okkara ynski framt. Varð spurdur, um okk ara upskot á tingi var samtykt. Mátti siga nei. Statsministarin helt, at ríkisstýrið ikki kundi við- gera annað uppskot enn tað, ið tingið hevði samtykt. Og tað var sjálvandi beint. Málið er sum sagt so týdningar- mikið, at vit mugu vera varnin og ansa eftir ikki at fara fram eft- ir fummum og forkoma ikki bara fyri okkum. ið liva, men esini og kanska mest fyri okkara eftirkom- arum. Tann støða, vit taka nú, kann verða lagnutung, um vit mistaka okkum av veikleika ella av 6- skoytni. Málið eigur at liggja omanfyri partapolitikk. Vit eiga at standa samdir. Syndraðir her kann geva okk- um ólívssár. Finna vit ikki felagsstøðu, má viðgerðin halda fram, til tess vit kunna sýna eitt andlit út eftir. Vit mega vinna heimarættind- ini aftur. Hetta ynski má verða undirstøði í okkara kravi. Tann dagin, tá ið vit hava vunnið 16 fjórðinga markið, ið vit sótu við í 200 árum verða vit at vinna bót í hjall, tí mið og grunn- ar okkara eru so góð, at einki ber av teimum. Nú leikar lívið á — tað skerst ikki burtur. Okkara grønlendsku fiskirættindini í ríkis felagsskapi við Grønlendingar og Danir — tað er stavnhaldið. Poul Petersen tók undir við Dams søguliga yvirliti. Men helt tað ikki vera neyðugt at fara yvir um ánna, til fremmandar høv- undar at leita eftir okkara søgu- ligu støðu. Vit kunnu lesa í tingtíð- hava haft. eisini í okkara øld. Hann las so ymist úr tingtíðindum ið vísti, hvuss vit høvdu barst fyri at fingið sjómarkið førkað út aftur, td. til 10 fjórðingar frå landi. Honum dámdi best sáttmál- avegin. Strikadi undir tydningin av vinarlagnum við Bretar. Teir, ið høvdu vant okkum til yvirhøvur at hava nakað sjómark. Fólka- floksins vegna helt hann, at tað var hættisligt at havna hesum, ið landsstýrið hevði lagt fram og mælt til at samtykkja. Vit koma at vinna væl fyri vestan. Og 10 ár var eingin langur tíðarteinur. Øregaard harmaðist yvir, at so lítið var vorðið burtur úr. Hann skilti ikki, at landsstýrið kundi viðmæla at taka við hesum. Tað gav púrt einki norðan, eystan og sunnanfyri. Og tað, sum talan var um vestan fyri av vinningi, lá innanfyri har ið línubátar hava roynt í einastu árunum. Hann skilti ikki at menn kundi tala 1o- kalt í hesum máli. Var nakað mál, sum allar Føroyar máttu verja, og sum allir máttu stanada solidar- iskir um, so var tað víðkan av sjó- markinum. Tað mundi vera fáur uttan fyri hesar tingdyr, sum ikki ásannaði hetta. Tað vildi beina- vegin vera ein landsólukka, um vit nú fó'u og knæsettu trimila- markið, lata allar Føroyar upp til skutul bara fyri at vinna henda snøkilin og tekkjast Bretum. Bret- ar eru mentadir menn. Teir betri enn nakar annar skilja okkum, um teir av egnum inlaressum eru trekir at ganga við til okkara rættvisis krøv. Hann hevði ongan tíð trúð uppá samráðingarvegin. Men hann hevði av diplomatisk- um grundum, saman við parta- monnum sínum gingið við til at royna samráðingarvegin. Men lá ið hann og partamenn hansara sóu at samráðingarvegurin einki bar grunnar og mið og við sær, var hann eifts avgjørdur og hansara flokkur'sum heild at krevja uppsøgn av sáttmálanum av 1901. Javnaðarflokkurin legði so í fjør sak á ting um at siga sátt- málan upp. Men uppskotið vann ongar sømdir. Hann helt sum nú lá fyri, vera størri grundir enn á nøkrum sinni at siga sáttmálan upp og tann vegin royna at vinna aftur okkara gamla sjóøki, 16- fjórðingamarkið. Iversen skilti ikki, at menn kundu ivast í at taka við uppskoti- num hjá landsstýrinum. Fyri vestan, har ið hann og hansara menn fiskaðu, var so nógv vunnið, at tað var hansara vón, at upp- skotið var samtykt. 10 ár var ein stutt tíð. Vit kundu royna henda sáttmála soleiðis sum løgmaður hevði sagt. Hann skorðaði á landi- stýrið og meirilutan á tingi endi- liga at samtykkja uppskotið. Johann Kallsoy ásannaði týdn- ingin av hesum máli. Fannst at, at mótstøðuflokar stjørnarflokkann ikki høvdu haft høvi at verið uppi í samráðingunum. Helt tað vera meiri enn hættisligt nú at fara at góðtaka og skåseta trimilamarkid. Tað vildi, hvat ið so menn søgdu, skapa >præsedens<, fortilfelli, ið Bretar vildu halda um, tá ið aftur verður farið til samráðingar. Hann helt tað ikki kundi hasta so ræðuligt at troðka málið ígjøgnum uttan at geva fólkinum skákbrá at umráða seg og taka sáttliga støðu. Málið kann ikki, eigur ið hvussu er, ikki at vera eitt partamál, tí ræður um at royna at finna eina felagsstøðu. Hann fanst annars at, so lítið, ið uppskotið gav, og grund var at spyrja um menn høvdu ver- id sovnadir og væl fyrireikadir, sum ynskiligt kundi verið. Tað sigst, at vit eiga ein serliga lóg- kønan mann í hesum føri. Var ikki vert at haft hann við í kom- andi samrådingum? Davidsen lýsti eftir, hvat ið var vorðið burtur úr tí fyrispurningi, sum Bretar fyri nøkrum árum síðani sendi landsstýrinum, um møguleikan at friða einstøk gýt- ingapláss norðanfyri. Hann ásann- aði, at uppskotið sum heild gav Føroyum lítið. Men sum umboðs- maður fyri Sandoyarmenn, ið kanska meiri enn nakrir aðrir eru tað, vit kalla útróðramenn, ið royna við installeringum og smærri motorum, kundi hann ikki havna tí, sum uppskotið gav vest- anfyri, Rikard Long vardi uppskotið og mælti til at taka við tí. Talandi um, hvussu trupult tað hevði verið hjá Bretum, hóast teir vóru nógv betri fyrireikaðir enn vit eru ídag. Teir høvdu kanska umlagt allan viðgerðaháttin av fiskivinnuni, vóru soleiðis í stórum farnir til flakaframleiðslu. Hann helt, at Ís- lendingar als iki høvdu kunna greitt trupulleikarnar, um ikki 7. aug 1954. Kreditstovnurin. Framhald av 1. síðu. má undir løgtingið, so teptir verða svárir lekar í okkara samfelags- lívi. Vit kunna ikki sleppa húsa- byggingini uppá fjall o. s. fr. — Vit síggja at Føroyatíðindi skrivar so nógv um Flakavirkið á Tvøroyri og vil leggja tað so fyri, at tað er løgmaðurin, sum hevur drigið tað í land. Hvussu er við hesum? — Naggatódn var komið í Flakavirkismálið. — Menn vilja vera við at tað skyldast »en kold skulder« frá landsstýrisins síðu. Sjálvandi havi eg verið so íðin, sum eg havi kunnað fyri at fáa gongd aftur í málið, og havi talað nógv við ministarin um tað. Líka áðrenn ferð sína til Grøn- lands fekk eg bræv frá Kamp- mann — hann var næstan vikarur fyri handilsministaran — at av- gerð var tikin um at fremja flak- avirkis málið. Tá ið eg hevði lisið Føroyatíð- indi, spurdi eg ministaran um løg- maðurin hevði samrådst vid hann um málið. Men tað hevði hann ikki, var svarað. /Ætlandi hevur løgmaðurin ringt til ella hitt em- bætismann í ministeriinum og fingið at vita, at málið nú var greitt. Sjálvandi skal løgmaðurin hava tøkk fyri, um hann hevur verið fúsur at leggja uppí fyri at hjálpa málinum, serliga um so er, at onkur í landsstýrinum honum óavvitandi hevur víst málinum sum ein tók til den kolde skul- der<. Amerikumenn vóru komnir til Ís- lands og dugnað teimum so stór- liga, sum tilfelli var (hvat siga Íslendingar til hesa heilsan frá føroyskum landsstýrismanni?) Hákun Djurhuus talað fyri upp- skotinum. Legði dýran við, at tað vildi einki »præsedens« geva, um vit fyri 10 ár aftrat gingu við til 3 mílamarkið. D. P. Danielsen talaði tjóð- veldisflokksins vegna og kravdi uppsøgn av sáttmálanum av 1901. Hann helt fram, at men nú vóru komnir meiri og meiri til tað, at eitt land kundi sjálvt avgera sítt sjóøki. Langur orðadráttur var enn, serliga um samráðingarvegin ella uppsagnarvegin. Vísandi til Haag dómin varð hildið fram frá stjórn arflokkanna síðu yvir fyri D. P. Danielsen, at tað var ein juridisk villa,at eitt land kundi seta sjóøki sitt, sum ti lysti. Øregaard skeyt uppá at lata málið koma í nevnd, herí allir flokkar kundu vera umboðaðir. Tað varð so beint í sjeymanna- nevnd soleiðis, at Hákun Djur- huus lovaði føikaflokksins vegna at lata eín mann frá teimum til ;jøðveldismenninar. Stjórnarflokk- arnir høvdu meirilutan kortini, helt hann.