leygardagur 16. oktober 1954síða 3

16. oktbr. 1954 FØROYA SOSIAL-DEMOKRATUR Nr. 41 D.P. Danielsen saman við ymsum góð- Feroya SOSIAL-DEMOKRATUR | Blaðstjóri VILLI SØRENSEN telf. 2172 Pestkox 76 Prent: A. ØSTER SJOMARKID Sum i okkara sjómarkspjesu hildið fram, er sjómarksmálið óivað stórsta mál, sum í mong ár hevur verið á tingi. Hetta var áhugamálið mikla, ikki bert hjá fiskimonnum, men hjá flest øllum Føroyingum. Eingin Feroying- ur, annaðhvørt hann var fiskimadur ella ikki, ella hvønn politiskan flokkin, hann hoyrdi til. hugsaði annað, enn her fór tingið at royna sína megi at vinna okkum aftur tey rættindi, vit hava mist, at vaksa um arbeiðsøkið og harvid um arbeiðslíkindini og livilik- indinj hjá fólki her á landi. Norðmenn, ið hava størri hav, ið kann kallast teirra, og broytta vinnu yvirhøvur enn vit. hildu seg ikki kunna loyva øðrum at nýta meira fjøl- lað sjooki, sum leir kendu seg eiga rættin til. Teir fóru til dómstólin í Haag og vunnu. Íslendingar vilja nú ætlandi gera tað sama og serkønir vilja ivaleyst, eftir hvat ið ymsir lógfrøðingar halda. eisini vinna. Men hvat gjørdu sambandsmenn og fólkaflokksmenn á Føroya løgtingi? TEIR gjørdu hesa ræðuligu gerð, at TEIR samtyktu at lata Bretar fram- vegis fúa rætt til ótarnað at veiða á tí sjøøki, ið Foroyingar áttu at havt fyri seg sjálvar. Og hesa gerð gjørdu leir nú, lika áðrenn farið verður til val av nýggj- um legtingi. Hetta var mistakið mikla. Uppskotið í sjómarksmálinum, sum javnaðarmenn við undirskrift av øllum flokksins løgtingsmonnum løgdu fram á ting í fullfíggjaðum skapi, var NÓGV TAÐ STERKASTA MÆTASTA GREIÐASTA og mest FULLKOMNA At sjómarksuppskot javnaðar- og hitt einasta fullkomna uppskot í hesum lívs- sjálvstýrismanna var besta og neyðsynjarmáli Foroya fólks, eru allir Foroyingar, ið kannað hava tað við skynsemi, fullkomuliga greiðir yvir. Hetta uppskot ásetti su kunnugt: I. At Bretar binda seg til at viður- kenna okkum somu sømdir, sum Íslendingum við einum møgulig- um Haagardómi. 2. At Bretar — um træta Íslands ikki kemur fyri ein altjóðadóm- stól í Haag innan 2 ár — binda trolfiskiskapi. I. At Føroyar sjálvar skulu taka lut i sjóverjuni. Hetta var einasta uppskot, ið innan- fyri eitt rimiligt mark vildi veitt okk- um heilar og fullar sømdir — men tað vann ongar sømdir — bert 7 lingmen1 greiddu atkvøðu fyri tí. Punktini 3 og 4 tóku meirlutaflokk- arnir burtur úr okkara uppskoti, og hóast at veruleikin altso er, at meir- lutaflokkarnir hava tikið tey, royna nú bæði »Dagbladid«, >Dimmalætt- ing< og allir agitatorarnir hjá aftur- haldssamgonguni at breggja av hesum punktum sum teirra. Men so svår sum stødan hjá hesum flokkum er í sjómarksspurninginum, er ikki legið, at teir royna at krøkja seg til okkurt hálmstráið, vísir sum teir eru um at drukna í fólkadóminum ikki brotasjógvi, ið brýtur yvir teir frå tann 8. november. minst av ti støðu teirra í sjomarksmålinum, Hin mætasti og gloggasti stríðs- maðurin í sjómarksmálinum, Daniel Nolsøe, okkara glasiligasti logfrøding- ur, gav okkum Føroyingum hyggjar- áð: heldur enn at taka við landsstýris- uppskotinum, heldur enn at siga såttmålar upp beinavegin, skuldu vit liggja i kjalanvatninum hjá Íslendingum, vita, hvussu ið teim- um verður at fara og gera teirra krav til okkara, tí vit eru í somu skóm sum teir, eiga sama søguliga og vinnuliga rætt sum teir. Stjórnanflokkarnir kubbadu av og góðtóku trimilamarkid, Tjóðveldisflokkurin kravd; uppsøgn, men søgdu í uppskoti sínum so einki meira um, hvat ið teir vildu. Bara javnadarflokkurin og sjálv- stýrisflokkurin fylgdu Nolsøes hyggju- ráðum, men gingu við tað sama so langt at lata Bretar vita, at vit gingu eins langt og Íslendingar í krøvunum um víðkan av sjómarkseki okkara. Javnaðarflokkurin hevur so statt hina einastu fullbornu støðu, ið kann takast í sjómarksspurninginum. 75 MILJÓNIR - Danir løgdu 75 milliónir av av sín- og síðani er hesin peningur vaksin. um marshallpeningi til ídnaðarlán — Tá ið P. M. Dam var varur vid, at hesin peningur avloysti tey ídnaðar- lán, ið Føroyingar áður høvdu haft rætt til at læna av — einki var lagt av av okkara marshallpeningi til tílík lán — reisti hann málið um, at hesin pen- ingur eisini skuldi kunna verða læntur til Føroyingar. Væl skiljandi okkara kor gingu Dan ir við til hetta. Okkum kunnugt kom Einar Waag at verða fyrsti maður, ið fekk tílíkt ídn- Men í dag standa hesir menn avdúk- | um monnum var við at søkja lán av Og tað er eingin loyna, at júst P. M. Dam aðir sum ljótastu ósannindismenn., donsku marshallmiljónunum. Øl] vita, at ein hópur av monnum og virkjum hava fingið idnadarlån av | gjørdi seg til heitan talsmann fyri, at Miðvágs fiskaturkivirki fekk lánið. so Ja, fólk vita, at týðandi virki høvdu | harð iga sum henda bygd trongdi til um Dam ikki | eitt tílíkt virki. hevði verið so knappur og umhugsin Hitt stóra virkið hjá Poul Hansen teimum 75 miljónunum. ivaleyst ikki verið til, gingið við til, at | og fleiri var vist ikki komið upp al at fingið Danir a: g hesi ídnaðarlán eisini skuldu røkka til standa, um tað ikki var eydnast ti at Føroyar. fáa ikki minni enn kr. 400.000 av Vit kunnu vísa á tey mongu turki- | danska ídnaðarpeninginum. Aðrar løgini, ið hava fingið lán. Í millum kr. 100.000 av sama grunni eru hesi kann nevnast fiskaturkivirkid í | játtaðar til flakavirkið á Tvøroyri. Oe har ið Miðvági, loysingamaðurin | mong onnur virkini eru at nevna. Verjurøða P. M. DAMS í sakarmál - inum móti Erl. Paturssyni. E. P, varð dømdur 5 dagbetur - 30 kr. hver. at komið í samfylking við brøðrafe- løgini, jO eru samskipadi Samvirkende. Hóast eg sum sagt frammanundan einki, yvirhøvur einki havi haft at gera við Samvirkende munnliga ella skriv- liga samráðing við Samvirkende og meginfelagið fyri arbeiðarar í Noregi. Framhald úr seinasta blaði. Peir kundu ikki eftir reglum teirra, skilti eg, g, beinleiðis taka fiskimanna- feløgini sum lim eins og harra Dan- bjørg Suðuroy fiskimannafelags vegna hevði ynskt. Men søgdu teir seg vilja ganga so má mær sum fakfelagsmanni og odda- langt og vera tað undantak. at veita manni fyri arheiðararørsluna i Føroy- : | um vera loyvt at viðmerkja, at sam- bært jey avrit av skrivum frå Sam- virkende til Norska arbeiðaramegin- felagið viðvíkjandi verkfallsstuðulin- um til føroysku fiskimenninar, tykist mær ikki. at Samvirkende hevur sagt teimum hjálp ígjøgnum Føroya arbeid- arafelag, um fiskimannafeløgini vóru við tað at eisini fiski- | hildið fram fyri teimum, vóru fyri ein stóran part limir íF. A.. menninir, sum eg hevdi ; annað, enn satt er, annað enn tað sum arbeidsmenn. At fiskimannafeløgini fóru at royna er sagt við meg, sagt harra Hanus við Høgadalsá og skrivað til F.F. og F. A. ggja fyri í sakini. At samráðingar vóru millum Sam- virkende og F. A. um samfylking vita allir Føroyingar. hvor einasti arbeid- fiskimaður. formaðurin fyri Føroya Fiski- at fáa hesa samskipan í lag við tad Hesi; skriv liggja sama, kundi eingin ivast i, uttan so var, at okkurt annað lá fremri enn at veita fiskimonnunum hjálp. so teir Ti og kundu vinna verkfallið. j 0. hj Hesa støðu sina lat Samvirkende F. mannafelag veit tað fyrstur og fremst- at tað rundskriv, ið varð sent til limirnar í F. A. ende og Føroya anbeiðarafelag. var F.s formann og Føroya arbeidarafelag | ur. um ikki av øðrum so av ti, vita í brævi. Samvirkende gav mær eintak av tí. um samgongu millum Samvirk- við tad at eg hevði verið so altråur á fg Sk rr ste prentað á prentsmiðjuni hjá harra Erl. Paturssyni, har ið hann sjálvur er hevði teimum fyri at finna ein góða og skjótan form fyri at veita hjálpina, stjóri ella var stjóri tá og sum teir høvdu sagt seg sinnaðan at | umsjón við og var vitandi um alt, ið veita var gjørt á prentsmiðjuni. Ég ivist ikki í, at Hanus við Høga- dalsá eisini fekk avrit av skrivinum.- Ég loyvi mær at handa høga harra dómara eitt eintak av hesum rund- skrivi, ið »er gott at fáa forstand av«. Men tå ið eg kom heim aftur, fekk eg at vita, at harra Erlendur Patursson og aðrir høvdu tikið ta ófatiligu støðu. at einki skuldi verða sagt um skrivið frá Samvirkende viðvíkjandi treytun- um fyri at hjálp kund; fáast. Eg fari so til Føroyar, og Hanus við Høgadalsá til Noregs. 7 Verandi i Føroyum vist; eg einki um, hvussu samráðingarnar millum harra Høgadalsá og Nordmenninar fóru fram uttan tað, sum frættist í Tá ið eg visti, at ta leikaði um lív- ið hjá fiskimonnum at alt varð gjørt. ið gerast kundi fyri at hjálpin kundi verða veitt teimum, gjørdi eg vørr í sjógvin fyri at fáa skriv Samvirken- des fram í ljósið, fram til limirnar í Føroya arbeidarafelag, fram til limir- nar í fiskimannafeløgunum. so teir á rættum staði kundu taka støðu til tað Men nú hendi tað merkiliga. at eing F.s harra 14. September. Eg hevði so yvinhøvur onga sam- ráðing við menninar í Samvirkende við víkjandi, hvat ið teir skuldi siga við Norðmenn, ið spurdu teir um støðuna hjá Samvirkende, Eg kann so statt ikki hava fingið teir til at siga nakað annaðhvørt tað var satt ella ósatt. ið teir søgdu ella upplýstu Norðmonnum. At skuldseta eitt fakfelag sum Sam- virkende fyri við vitandi og vilja bein- leiðis at ljúgva fyri einum øðrum me- ginfelag sum tað norska landsfelag arbeiðaranna bara fyri atskaða eitt í mun til hesi feløgini so lítið føroyskt felag av neyðstøddum fiskimonnum in minni enn formaður F. Erlendur Paturssonur varð rúkandi óð- ur og oysti allan sjógv fyri at forða, at hetta skriv frá Samvirkende kom fram í ljósið, til viðgerðar og støðutaking á Føroya arbeiðarafelag. Men tað batti honum ikki at halda ímóti. seg til at viðurkenna okkum sama | aðarlán. Hetta toldi »Dagbladid« og aftur- haldið ikki, og lopið hevur verið frek- liga á hann fyri tað. Tað var av hesum mislittu ørindadrekum fyri afturhaldið hildið fram fyri fólki, at harra Waag var einasti, ið hevði fingið lån av hes- sjómark, sum Íslendingar sjálvir seta sær, (Íslendingar hava í um- búna at seta sjómark sítt 16 fjórðingar út úr ytstu landoddum nú beinavegin). At allir gýtingargrunnar kring um Føroyar verða friðaðir fyri | um peningi til virki sítt. sum F.F, haldi eg kortini vera meira enn ein maður kann loyva sær, serliga meiri enn ein oddamaður fyri eitt fak- felag, ið má, um'tað skal vera fúst til stríð fyri betri korum fyrj limum sín- um, hava tað sum eitt mát at koma í fylking við øll tey brøðrafeløg. tað kan koma fram at, annaðhvørt tað er inn- lendis ella uttanlanda. Og mær tykist, at tað skuldi verið serliga umráðandi A Føroya arbeiðarafelag kom til aðal- fundar um skrivið. Fundurin leyk við. at samtykt varð, at F. A. felagið skuldi verða limur í Samvirkende uppá tær í skrivinum settu serliga lagaligu treytir. Høvuðsorsøkin til hesa samtykt var. at arbeiðsmenninir vildu lynna fyri hjálp til fiskimenninar. Gingu fiski- mannafeløgini saman við F. A. aftaná, Framhald á 4. síðu.