leygardagur 10. mars 1956síða 1

? SOSIALURIN BRØDRALAG FRÆLSI JAVNADUR ongsgóðsið ! Verður kongsgóðsið yvirtikið? Og hvat verður so at henda? Javnaðarflokkurin hevur lagt fram fylgjandi álit og uppskot í nevndini, ið sett varð at viðgera kongsgóðsið: Jarðaspurningurin er ein av teimum fundamentalu spurning- unum í samfelagnum. Her kann tí ikki farast fram eftir fummum, um jørðin skal verða so stórt trygdar- og gagnsmál fyri alt fólk- ið, sum yvirhøvur møguligt. Minnilutanum kemst fyriliggjandi uppskot vera so berbakað, at tað á ongan hátt kann sigast, at hann, ið greiður atkvøðu fyri einum av teimum, ikki handlar eftir fumm- um og leggur á ein bógv, ið hann ikki bara onga ávirkan hevur á, men sum í kjalarvatni sínum kann bera hin meinasta bakbrest fyri fjøldina, tann breiða partin av fólkinum, so ringar eru roynd- irnar, ið gjørdar eru í óðalsbygd- unum, har ið einki kongs er. Áðrenn støða kann verða tikin til tílík mál sum yvirtøku av kongsjørðini, er neyðugt, at lýst verður gjølla og greinliga, hvørja ætlan menn hava við kongsjørðini. Tað er jú so, at jørðin í einum landi er avgerandi fyri fólksins lívskorum. Hvørt menniskja skal hava mjólk, kjøt, egg eplir, grøn- meti, grón o. m., ið einams jørðin kann geva. Okkara fyrsta upp- gáva við jørðini er tí fyrst og fremst at fáa hana at geva stórstu framleiðslu av hesum neyðsynjar- vørum. Og jú minni jørðin er í mun til fólkið, tess meiri ræður um at skipa so fyri, at hvør blettur gevur sum mest. Ein onnur grund- leggjandi treyt fyri fólksins lív og nøring, ið knýtir seg til jørðina, er niðurseturætturin, atstøður at fáa grundstykki við uttanumøki til urtagarðs- og annað brúk, ið ar- beiðsmaðurin og fiskimaðurin og einhvør starvandi maður kann hava stundir at røkja framíhjá, og sum kann vera av ógviliga stórum týdningi fyri hann og húski. Aftur at hesum høvuðsheitum, ið knýta seg til jørðina, er ikki at gloyma tann ómetaliga stóra týdning, tað hevur haft fyri okkara fólk, at menn hava haft atstøður at fáa traðir. Ein kann neyvan hugsa sær, a thesin rættur hjá tí ognar- leysa skal hvørva ella verða skerd- ur, Manga staðni er tað so, at traðarkýrnar eru fleiri enn bónda- og óðalsmannakýrnar. Tekur ein traðarbrúkið burtur ella kryplar tess útviklingsmøguleikar, vil tað raka landbúnaðin og korini hjá fólkinum meinari enn kanska mangur hevur gjørt sær greitt. Tað hevur verið og er avgerandi fyri lívskorini hjá teirri breiðu fjøldini, at helmingurin av jørðini er kongs og ikki kunnað verið tveitt út í handilin sum spekula- tiónarvøra, eins og tilfellið hevur verið við óðalsgóðsinum. Tað má vera hvørjum manni greitt, at um kongsið eisini hevdi verið undir somu korum sum óðalsgóðsið: vildi ongatíð haft verið talan um nakað traðarbrúk ella jørð til ognarleys, vildi nidurseturætturin verið skerdur í so stórum mun, at tað vildi verið eitt fjølment lið av ung- um fólki, ið flutt (flýggjað) var út heimbygdini, tí eingin grund og enn minni uttanumstykki og trøð finguts, og so vildi kútalið og mjólka- nøgdin eins og hvør ávøkkstur, ið okkum tørva til lívið og heilsuna, verið nógv minni, enn tilfellið er í dag, hóast tað av sonnum kann sigast, at jørðin vegna ov lítlan ans, røkt og stuðuli við skilagóð- um, radikalum lógarfyriskipanum og peningaíleggingum hevur givið landi og fólki ov lítið. Hugsandi traðarmenn, fiski- menn, arbeidsmenn og allir menn, ið skilja tann tydning, ið jørðin hevur fyri fólksins lív, menning og nøring, spyrja í hesum døgum: Hvat ætla menn við yvirtøkuni av kongsgóðsinum? Er nakað í tí, sum rýkur, at kongsgóðsið ætlast at verða selt, heldur enn sum higartil at vera almenn ogn til trygging av fólks- ins nidurseturætti og lívsinteress- um? Í hvørja skipan og lóggávu skulu jørðin og landbúnaðurin verða løgd fyri framtíðina? Hesar og aðrar fólksins spurn- ingar vilja javnaðarflokkurin hava greiddar við fullfíggjaðum lógaruppskotum og uppskotum til reglugerðir, áðrenn støða kann verða tikin. Men lat tað verða sagt við tað sama, fyri at eingin misskiljan skal vera um javnaðarflokksins støðu í jarðamálinum, at tað, ið er avgerandi fyri flokkin í hesum máli, er at koma til ta støðu, ið gagnar framleiðsluni í landsbún- aðinum best, og sum veitir fólk- inum tann rúmasta niðurseturætt og ta bestu trygd og atkomurætt til dyrkingar og njótan av teimum neyðsynjarvørum, ið fólkinum tørvar, og sum einans jørðin kann geva. Minnilutin heldur tað vera neyðugt og ikki annað minsta mát av kurteisi og virðing fyri teimum stóru interessum, ið traðarmenn og aðrir, id hava jørð frå ti al- menna í hondum, at teir við t. d. | | NR. 10. LEYGARDAGIN 10. MARS 1956 29. ÁRG. svari uppá spyrjiskema fáa høvi at siga hugsan sína um eina jarða- skipan í samband við ella uttan yvirtøku av kongsgóðsinum. Uppskot: 8-mannaneynd verður sett at bera fram uppskot um eina umskipan av lóggávuni jarðabrúkinum viðvíkjandi við ella uttan yvirtøku av kongsgóðsinum. Soleiðis greitt verður málið at leggja aftur fyri tingið til endiliga støðutaking. Nýtist okkum nakað polit Tjóðveldisflokkurin hevur lagt fram á tingborð uppskot til av- gerðar um yvirtøku av politivald- inum. Tjóðveldisflokkurin man ikki hava meint nógv við hesum upp- skoti, tí við hesi mannagongd kann hetta stórmál ikki verða loyst. Politimálið er jú eitt B-mál, ið ikki kunnu yvirtakast við upp- skoti til avgerdar, men krevja samráðingar við ríkisstýrið. Uppskotið til avgerðar var tí skilaleyst og var tí deyðføtt. Annars halda mangir menn alt hetta prátið um sterkari politi- manning vera burturvið her á landi. Vanliga tørvar einki politi. Summa staðni, har ið politistur leingi hevur verið, hevur eingin vitað stórt annað um hansara starv enn hann hevur røkt sín bát og fjasast við síni smá »hobbi«. Lívið á plássinum hevur háttað sær so fridarligt og í allar mátar såmi- ligt, at einki brúk hevur verið fyri nøkrum politisti. Tað hevur ti verið sterkt á máli at lætta komm- unu og stati fyri útreiðslurnar, ið knyta seg til haldan av bara ein- um politisti. Føroyingar hava ikki sama mentalitetin sum fólk í stórlond- unum. Har er tað kanska so, at »knipplarnir« megu vera á lofti við hvørt fyri at temja spiltar og óargaligar kreftir, so friðafólk kann kenna seg vart og hava høvi at liva eitt hampaligt og friðarligt lív. Her á landi nýtast eingir »knipplar«, tað mega menn læra seg. Er tað so, at sinnisbylgjurnar koma at reisa seg og viðhvørt flysa kambin og bróta, eru »knipplar« nyttuleysir, tí tá eru tað so djúpar rørslur og kreftir, ið liggja aftan- fyri, at fólkið ikki letur skúgva til viks. Tað kennir seg at standa á rættvísisins grundvølli og krevur ljóð fyri sær hjá stjórnar- valdinum. Og tað finnur seg ikki í burturkveistring, men krevur at koma til samráðingarborðið og eo seg | aftur til | til Tveroyri i? vinna sín rætt. Og tå er tað, at tað ræður um hjá teimum stýrandi at vera góðir diplomatar og rættvísis- samráðingarmenn, so rættvísi og ikki harðskapurin ella órættvísið sigrar. Hart móti hørðum ber ikki til í Føroyum, so frælsisbornir eru Føroyingar. Vit skulu ongar politistat hava. Sjálvrós stinkar Ein og hver, sum skeitir niður í Dagblaðið fyri 2. mars, verður varin við, at tað rósar landsstýrinum, tí at tað hevur veitt nakað av studningi til vegin Hov—Øravik, og tí at nú skal vera ætlanin at fáa henda vegstubban lidnan skjótast gjørligt. Og verður skoytt uppí, at hetta má sigast at vera eitt gott. tiltak, sum verður móttikið við tøkk av okkum Suðuroyingum. Hesin stubbin er undirskrivaður »Suduroyingur«. Men eg kvíði fyri, ' at tað er nakar Suðuroyingur, sum fær seg at bera landsstýrinum tøkk fyri hetta tiltak. Minnist ein rætt, hava Suðuroyingar í syðra parti av oynni nettupp verið misnøgdir inn å sitandi styri, um at hesin vega- stubbi fyri langt síðani ikki er samanbundin. Tað kann tí vera grund til at halda, at sjálvrós stinkar. Tað skal hesum sama viðfangi verða sagt frá fylgjandi: Í seinastu viku lá ein sjúklingur í Hvalba og bíðaði eftir at verða fluttur á sjúkrahúsið við Smirli, ið skuldi koma suður fríggjadagin, og hann varð koyrdur oman á bryggj- una til Smiril. Men hvat hendi? Smiril kundi ikki leggja at henda sama dag. Sjúklingurin varð koyrdur húsar, og boð varð sent eftir einum snurrara. Hvussu bar hetta so í band? Einans av ringum lendingarviðurskiftum. Hvussu nær er hetta týdningarmikla | mál komið undir borð? — Skyl Hvalbingar ikki sitandi land“ | mikla tøkk?