leygardagur 17. mars 1956síða 1

SOSIALURIN BRØDRALAG FRÆLSI JAVNADUR I. Nu NR. 11. LEYGARDAGIN 17. MARS 1956 29, ÅRG. Hin almenna jørdin At helmingurin av Føroya jørð hevur ligið hjá ti almenna hevur haft hin allrastørsta týdning fyri traðarbrúkið og niðurseturættin hjá teirri ognarleysu fjøldini — tað er ein royndur lutur. Man ikki fólkið sum heild vera ímóti, at kongsgarðarnir verða seldir, annadhvort — sum ein bóndi kravdi á einum fundi — fyri 25 ferðir leiguna til festar- arnar ella sum aðrir hava á máli, til hægstbjóðandi, kortini ikki undir 150.000 til 200.000 kr. fyri ein 6-markagarð. Hin almenna jørðin skal ikki verða seld, spekulatiónsobjekt — tað er javnaðarmannastøðan. Men flokkurin er hugaður fyri og krev- ur eina umskipan av jarðabrúk- inum, so tað verður at geva fólk- inum og landinum nógv meira enn nú — sjálvandi fyrst og fremst teimum, ið røkja jørðina. Tað var hetta krav flokksins, ið orsakaði setan av nevndini, ið aftaná eitt stórt arbeiði og hart stríð kom við uppskotinum, sum liggur til grundar fyri jarðaum- skipanini av 1937. Men tessverri vóru andstøðukreftirnar ov sterk- ar, so uppskotið, ið varð gjøgnum- ført, var so skert og merkt av »kompromisbrekum«, at javnað- armenn harðari enn á nøkrum sinni máttu halda fram við krav- inum um radikalar broytingar í landbrúkslóggávuni. | Samanber flokksins uppskot í »Arbeidi til øll á sjógvi og landi<. Kongsjørðin og allur ágóðin av henni hjá okkum sjálvum! Henda støða javnaðarmanna er komin til orða líka síðan flokk- urin kom á ting. Og stríðið fyri hesi hugsjón hevur eisini borið við sær, at vit hava fingið óskert lóg- gávuvald í øllum jarðarbrúkinum viðvíkjandi. Leiga og øll onnur inntøka av almennari jørð er nú so, at tað liggur hjá okkum at lata tað koma aftur til jørðina (jarðar- brúkararnar). Men umsitingin og lóggávan viðvíkjandi jørðini er ikki tíðarhóskandi. Her megu broytingar, stórbroytingar fara St6røking í fiskiveidini Danski fiskimálaráðharrin segði í reðu herfyri, at ætlanin var at fáa sett fleiri sendimenn í teimum 70 marknaðarlondunum, ið Danmak seiur fisk til. — Víðari segði hann, at danska fiskiveiðan hevði veríð í stórsking seinastu 20 árini. Í 1938 var veiðan 87 mlij. kr. móti 424 'milj. kr. seinasta ár. Sama tíðar- skeið var útfluttningsvirðið hækkað frá 38 milj. kr. til 274 milj. kr. fram — og tað liggur einans á okkum. Tað eigur at verða sagt og undirstrikað, at javnaðarflokkurin hevur altíð í krøvum sínum við- víkjandi kongsgóðsinum haft ta støðu, at áðrenn flokkurin tekur endaliga støðu, megu flokkanna støður og vilji liggja fyri í full- fíggjaðum uppskotum (lógarupp- skotum). So týdningarmikil er jørðin, at javnaðarflokkurin seinast av øll- um vil handla við bindi fyri eyg- um og allraminst lata í hendurnar á monnum, ið flokkurin ikki hevur álit á, einsamallar at skipa fyri hesum okkara dýrasta luti, jørðini. Tað var sambært hesa støðu, at javnaðarflokkurin mátti krevja uppskotini til framtíðarskipan fyri jørðini á borðið fyrst, áðrenn greitt varð atkvøða fyri ella ímóti yvirtøku av kongsgóðsinum, Tað er henda framtíðarskipan- in, ið land og fólk tørva. Fáa vit ikki hana, týðir yvirtøkan einki uttan rættin til at selja — og tað vil sum sagt javnaðarflokkurin ikki. Og tá ið menn ikki vildu hoyra røtt um, hvat id ætlanin var, men einans kravdu at geva landsstýr- inum fullræði at gera við jørðina tað, ið tí lysti, varð illtankin við góðum grundum vaktur. Illtankin um, at afturhaldskreft- irnar, ið sita fyri borgum, høvdu í hyggju at gera tað sama við kongsjørðina, sum tær høvdu við landshardilin, og sum tær hava gjørt við alt, ið hitt almenna hevur átt til frama fyri fólkið, fyrst og fremst ta ognarleysu fjøldina: avluta landsins ognir og frægastu stólpar til ein- stakar privatar magnatar. Móti hesum skaðaatburði hevur javnaðarflokkurin barst og vil al- tíð koma at berjast. Nú er kongsjørðin yvirtikin uttan at nakað varð sagt um, hvat ið menn ætla við kongsgóðsinum, uttan at nøkur trygd varð givin fjøldini móti spekulasjónarvand- anum. Tað var harmiligt. Men vit megu vóna, at avlutingargirndin, ið hevur valdað og valdar meiri- lutaflokkunum, ikki fær høvi at bróta seg sum eitt ólukkuóløgi yvir fólkið, men at kongsjørðin kortini verður undantakið, ið menn kunnu semjast um at verja sum landsins dýrastu ogn og dygg- asti stólpi undir lívsrættinum her á landi. Men, Føroya fólk, ver årvakid! Tú ert so ofta tikid á bóli. 1 miljón kr. til skipaflotan Hin foroyska tryggingin hevur samtykt at lána realkreditstovninum eina miljón kr. Av hesum peningi letur Tryggingarsambandið 500.000 kr., Føroya brunatrygging 300.000 og Føroya vanlukkutrygging 200.000 kr. Hvar hevði hesin peningur verið at fingið, um øll tryggingin nú hevði verið á privatum útlendskum hondum? Landsrættarfundir Drúgvir hava landsrættarfundirnir í Klakksvíkarmálinum verið, dag um dag hava fundirnir verið settir kl. 10 á morni og aftur kl. 2 s. p. Ákærurnar og vitnisførslan hava verið gjølla gjøgnumgingnar, og teir ákærdu hava verið avhoyrdir, somuleiðis vitnini, og haraftrat hava nøkur nýggj vitni verið avhoyrd. Tað er áhugavert at leggja til merkis, hvussu gjølla verður spurt um hvonn einstakan tilburð og hvorja smáhending. Tað tykist sum einki, hvussu lítið týðandi tað enn er, má fara burtur ímillum. Eftir ollum at døma kann spurn- | ingurin um, hvervítt >fútaforrættn- ingin« á sjúkrahúsinum var gyldug, fara at koma fram aftur; verjararnir tykjast ið hvussu er at leggja stóran dent á at fáa alla tilgongdina hes- um viðvíkjandi gjølla lýsta. Øll tey vitnini, ið eru komin aftrat, hava vitnað teimum ákærdu til frama, og teir ákærdu halda fast við tær frágreiðingar, teir áður hava givið. Høvudsvitni móti teim åkærdu hava eisini verið avhoyrd, t. d. ríkisumboðsmaðurin, fútin, dómari Rendal og Mitens, landsstýrismaður. Eisini hesir hava sum heild staðið við vitnisburð og skrivligu innlegg síni Var tað so galið við landsstýrinum? Richard Long, legtingsmaður, sigur seg frían fyri at hava lovað landsstýrinum nakað. Richard Long, løgtingsmaður, hevur latið blaðið vitað, at hann ikki hevur givið nakað lyfti um at vilja fremja semingina, ið kom í lag millum sóknarstýrið í Klakks- vík, landsstýrið og Kampmann, og at hann tí fyri sítt viðkomandi vil vísa aftur eina og hvørja skuld- setan um lyftisbrot í læknamál- inum. Vit vilja sjálvandi ikki træta við harrra Long, men taka orð hansara til eftirtektar og bera honum umberslu, Men so kemur okkum fyri, at landsstýrið eigur orðið. Tí eingin Føroyingur, sum fylgdi við hendingunum, sum tær fullu undir samráðingunum mill- um sóknarstýrið í Klakksvík, landsstýrið og Kampmann, og sum endaðu í nevnda sáttmála, ivadist i, at landsstýrið hevði flokkar sin- ar aftanfyri seg. Tað var jú al- manna kunnugt, at stýrið heyði kontakt við sínar flokkar ella oddamenn, meðan leikir vórðu fluttir. Tað, at tað í sáttmálanum stend- ur, at um læknafelagið ikki skuldi verið sinnað at taka Halvorsen lækna sum lím sín, vildi málið verða at leggja fyri tingid, so regl- urnar fyri sjúkrahúsið í Klakks- vík kundu broytast hagar, at skyldan hjá sjúkrahúslæknanum } Vit hava áður nevnt, at norska at røkja upp til 500 sjúkrakassa- limir fullu burtur, kann bert skilj- ast soleiðis, at landsstýrið og við tí tess flokkar høvdu bundið seg til á tingi at samtykkja tær broyting- ar, sum í sáttmálanum vóru um- røddir. At ein av oddamonnunum aftan fyri landsstýrið nú skriftliga og munnliga kann trína fram og av- sanna, at hann hevur staðið aftan- fyri landsstýrið, tá ið tað við síni undirskrift gav Klakksvíkingum, øllum øðrum Norðoyingum og øðrum, ið vóru interesserað í læknaviðurskiftunum í Norðoyar sjúkrahúsdømi, Kampmanni eins og einumhvørjum øðrum, ið hevði athuga fyri einari positivari loysn av málinum, ta fatan, at tess undirskrift sjálvandi hevði tess flokkar aftanfyri seg, setur lands- stýrið í eitt tílíkt ljós, at eingin >kommentarur< tørvast. javnaðarstjórnin hevur í umbúna at stytta um arbeiðstíðina, so einans verður arbeitt í 42 í staðin fyri 48, tímar um vikuna. 2 verksmiðjur í Bergen hava roynt hetta. Arbeiðstíðin var ávikavist stytt til 40 og 42 tímar. Í báðum forum vóru úrslitini góð. Fram- leiðslan var størri, enn tå ið arbeitt varð 48 tímar um vikuna. stundis hækkaði Sam- lønin,