leygardagur 24. mars 1956síða 2

+ # NR. 12 SOSTALURIN Erlendur Patursson nytur grimastu ósannindi fyri at veita Froðbiar sóknar kommunu mein. A. T.-lánini. Forsøgan er henda: Størsta handilsvirki í Føroyum, J. Mortensens Eftf, á Tvøroyri, varð so løstað og lamt av kreppu- snertunum aftaná heimsbardagan 1914—18, at tað mátti á húsa- gang 1935. Hetta var fyri Tvøroyri ikki minni smeitur, enn tað hevði verið fyri Klakksvík nú, um tað var risavirkið J. F. Kjølbro ið fór. Av ovurhuga fóru arbeiðar- arnir, ið vóru vorðnir arbeiðs- og breydleysir av hesum húsagangi, undir at fáa eina fyritøku í lag fyri ta farnu. Bara við 1500 kr. frá arbeiðs- »Fylking« og »Fiskigentanna mannafelaginum 7000 kr. frá felagi« eydnaðist tað at fáa A. T. sett á stovn. Hetta virki vaks seg at verða næststørsta virki í Føroyum og kom at týða meira fyri plássið Tvøroyri enn øll hini virkini til- samans. Men so kom kreppan aftaná seinasta verðaldarbardaga. Felag- ið kom undir ræðuligastu høgg. Fyrst var tað høggið, ið landsstýr- ið gav við at sýta felagsins trol- arum at fara á saltfiskaveiðu, men noyddi teir á feskfiskaveiði. Hetta gav felagnum líkaso nógv hundr- að túsund tap sum tað annars hevði haft vunnið, um tað var sloppið á saltfiskaveiði. Hetta høggið frá landsstýrinum kendist so mikið sárari sum onnur trola- feløg sum t. d. Dahl, a.s., í Vági, sluppu á saltfisk og vunnu stóran pening, samstundis sum arbeiðar- anna virki varð tvingað út í tað stóra tapið. Næsta høggið var tap- ið — eisini uppá fleiri hundrað- túsund — av tí spilta saltinum, ið var innkeypt av stjórnini fyri North Atlantic salte. Triðja og meinasta høggið fall við Korea- krignum, ið orsakaði, at fjåltur kom á alla veidu, dýrkaði kol, greiðir og alla útgerð, so flestu driftir komu fyri risatap. A. T., ið nú var komið at standa við 2 góðum trolarum, einari skonnart, trimum fyrstaflokks smærri trolskipum, nútímans turkilag, kom í gjaldtrot og aðrar trupulleikar. Samstundis sum hetta kreppu- óhappið breyt inn á hesa ta mest reinskornu arbeiðs- og fiskimann- afyrtøku, løgdust mótstøðumenn- inir av arbeidarastevnuni, sosia- lismuni, av grimdum á hana. Hin grimasti! ið sprændi eitursins hatur móti A. T., var Erlendur Paturssonur við sínum mongu uttan um alt mark gangandi álopum og út- Z spilling. Vit minnast hansara skíran av Arbeiðaranna Trolaradrift sum Suðurpólin, ið undir lokinum skuldi hava samanspæl við Norð- urpólin (arbeiðsmanna- og fiski- manna mólstøðumenn, also einki minni enn >korruptión< og mutur- i spæl). Hesi álop Erlends á eina er- beiðsmannafyritøku, ið týddi væl- ferð og lívsuppihald fyri fleiri hundrað arbeiðarafamiljur kunnu aldri strikast úr minni arbeiðar- anna, ið kenna seg stattarvaktar. Hetta skal Erlendur vera full- komuliga greiður yvir. Sjálvandi vórðu allar árar legd- í ar út fyri at fáa A. T. hjálp til endurreising ella styrkingar. Tingið hevði heimilað lands- stýrinum at reisa 2 milliónur kr. sum lán. Tað fekk stíva millión, ið varð útlænt. Men so stóð í botni hjá tí at reisa hina milliónina. Tá ið A. T. søkti um sanerings- lán, varð svarað tí, at landsstýrið var sinnað at læna tí tann til saneringina neyðuga pening, ið tess verri ikki var tøkur tá. Men kundi A. T. fáa peningin til vega til landsstýrið at lána, var gaman í, tí so vildi landsstýrið læna ella veðhalda fyri láni til felagið. A. T. fekk tilsøgn um lán frá Statens Livsforsikring og Arbej- dernes Landsbank ímóti landsstýr- isins veðhaldi. Men av lánteknisk- um grundum mátti lánið ganga ígjøgnum kommununa við tað, at t. d. Statsanstalten for Livsfor- sikring ikki lænti beinleiðis til privatar fyritøkur, men vanliga bara til kommunur. Soleiðis kom Froðbiar sóknar kommuna undir at taka lánið til AT. Juridisk kann ein siga, at kommunan heftur og stendur til svars fyri låninum. Men ikki mo- ralskt, ikki eftir reglunum, at eitt ord er eitt orð og ein maður er ein maður, reglur, ið vónandi allir rættir menn viðganga, fyrst og fremst eiga at galda fyri hitt al- menna. Moralsk eigur tingið — lands- kassin — at rinda alt lánið; tað grettur ikki, tí landsstýrið hevði sambært ta heimild, id tingid gav tí, játtað A. T. saneringarlán, og eingin landsstýrismaður, ið tá sat, vil avsanna, at so var, heldur ikki at Fr. s. kommuna kom uppí einans av lánitekniskum grundum. Kann vera, at tað fellur mót- støðumonnum sosialistanna væl at politisk meinsla P. M. Dam. Hetta kom til sjóndar ta ferðina, tá ið A. T. fekk lánið. Mótstøðumenn Dams kravdu tá høvur hans — lánið varð troytad av tí, ið aldri áður var kravt, at ikki ein (og tá fyrst og fremst ikki Dam) av " teim. ið høvdu verið á odda, tá ið Í virkið varð reist og undir tess | virki, skuldi koma at hava nakað við A. T.s framtíðarleiðslu at ' gera. Og undir viðgerðini av mál- línum á løgtingi varð sagt við | P. M. Dam, at um hann ikki sjálv- ur greiddi atkvøðu fyri hesum bøðilstreytum, vildi málið ikki verða samtykt. | — Meðan fólkaflokkurin og sam- bandsflokkurin — sadistisku treytir — kortini vóru við til tingsins veðhald, vóru tjóð- veldismenn bart ímóti. Ikki bara tað, at leir vóru ímóti, men teir aftraðu seg ikki við at halda Tvør- oyri fyri háð og spott við at seta uppskot fram um at játta 1 milj. : av marshallpeningi, ið ikki tå var tross sínar | tøkur, men varð tað 2 ár seinni, | og hjálpin til felagið mátti verða i veitt innanfyri nkrar fáar dagar, um virkið ikki auktion. skuldi fara å At Frodbiar s. kommuna hevur biðið tingið seta tað at standa juridisk fast, sum landskassin mo- ralskt er haftur av, nevniliga at tann fulla åbyrgd fyri rindan av rentum og avdråti verdur at hvila á honum, nú A, T. fór, er sjålv- andi. Landsstýrið tók jú ábyrgd- ina fyri leiðsluni av nýggja A. T. við at reka Dam og hansara menn burtur og seta sín egna mann í stjórnina, og tað hevur so statt ábyrgdina fyri, hvussu endur- reisingin fórst. Tað kann so ið hvussu er ikki verða kastað Dam og hansara monnum fyri, at teir ikki — tross tað, at teir vóru rikn- ir burtur — gjørdu tað, ið teir kundu fyri, at hitt nýggja A. T. ikki skuldi fara. Sum kunnugt fingu teir ongan minni mann enn marshallnevndarformannin, undir stjóran í Nationalbankanum, hr. Meiner, at útarbeiða uppskot til hjálpt til A. T. Fíggjarmálaráð- harrin danski tók undir við upp- skotinum og var fúsur til at leggja tað fram á fólkatingi. Men so hendi tað, sum neyvan er hent fyrr í søguni, at tann eini fólka- tingsmaðurin av partapolitiskum grundum fekk mannað alla ta donsku vinstrupressuna ímóti ein- um føroyskum máli. Vinstrapressan legðist á A. T. við grovum yvirskriftum og grim- um skuldsetingum. Og so lá arbeiðarafyritokan hjálpaleys. Hetta var ein ring gerð móti A. T. og Tvøroyri. Men tað var „ikki minni ring gerð móti øllum øðrum driftum, ið verða at koma í neyð av kreppusnertum, tí hjálp- aruppskotið til A. T. var av prin- cipiellum náttúru, t. v. 8., at um A. T. fekk hesa hjálpina, vildu Í aðrar líknandi illa fyrikomnar fyritøkur kunna vænta sær somu hjálpina. Tað var meiningin! Her var talan um eitt fleiri hundrað túsund krónu lán, rentu- Í frítt í 5 tey fyrstu árini. | - Ein ring sambandsgerð! 24. MARS i556 Men so frægur var kortini ein meirluti í løgtingsneyndini — Johan Poulsen, Poul Petersen, Andreas Djurhuus og Djóni í Geil — at hann vildi ganga við til at seta uppskot fram um, at tingið skuldi gjalda helmingin av rent- unum og avdráttinum av A. T.- låninum, Men teir høvdu tess verri ikki nóg nógvar av partamonnum sínum við sær, tí fall uppskotið. Tjóðveldismenninir í nevndini, Erlendur Paturssonur og Hanus við Høgadalsá vildu ikki vera við at veita Froðbiar s. kommunu sømdir og hampuliga viðferð. Í tingsalinum leyp Erlendur Pturssonur á og mælti ímóti at greiða atkvøðu fyri at veita ar- beiðsmonnunum og fiskimonn- unum á Tvøroyri sømdir. Nei, Tvøroyrarmenn skuldu knógvast undir at gjalda til sein- asta oyra. Og harra Erlendur aftraði seg ikki við at koma fram við kol- svørtum ósonnindum fyri at fáa máli felt. Hann helt frekliga, at menn høvdu gjørt tann rossahandil, at afturfyri at hjálpa sjóvinnubank- anum skuldi A. T. verða hjálpt. P. M. Dam svaraði honum hvassliga og merkti hann sum grimasta ósannindismann, tí hvør einasti fólkaflokksmaður og hvør einasti sambandsmaður, ið høvdu verið við, tá ið Sjóvinnubankin varð hjálptur, kundi gera eið uppá, at tað ikki var dtalad eitt einasta orð um at treyta hjálpina til A. T, við hjálp til Sjóvinnu- bankan og umvent. Harður orðadráttur fór fram millum Dam og aðrar javnaðar- menn øðrumegin og tjóðveldis- menn hinumegin. Men ikki vóru tað meir enn 2 tjóðveldismenn, sum fylgdu E. Paturssyni í hesum skitna verki móti Tvøroyra arbeiðsmonnum og sóknarbúgvum. 3 styðjaðu upp- skotið um, at løgtingið skuldi gera skyldu sína. Vinnulívsgrunnur Føroya Banka. Úr grunninum verður veittur studningur 0. u. kr. 20.000 Oyðubløð til umsóknar fáast hjá P/f Føroya Banka, Tórshavn, og deildum bankans í Klakksvík og á Tvøroyri, Umsóknir verða at senda áðrenn 1. apríl 1956. Samsvarandi viðtøkunum verð- ur studningur givin til feløg ella einstaklingar, ið ætla at royna nýggjar vinnulívsmøguleikar, ser- stakliga í fiskivinnuni so sum royndir við núggjum veiðiháttum ella framvegan av nýggjum markn aði. Somuleiðis til hjálp til læru, bókliga ella praktiska, fyri dugna- ligar fiskimenn ella keypmenn. Stuðul til keyp ella umvøling av førum. motorum ella fiskiamboð- um verður ikki veittur. Nevndin. 2