týsdagur 28. mars 2000síða 14

27 tíðindablaðið sosialurin Nr. 61 - 28. mars 2000 26 tíðindablaðið sosialurin Nr. 61 - 28. mars 2000 „[Tá] summarið byrjar aft- ur, brotnar eitt stórt egg í himli, og sólin føðist av nýggjum. Ein lítil maðkur skrædnar í moldini og út kemur ein summarfuglur. Hann líkist vindinum og sóljunum, og bara tann, sum blundar, sleppur at halda honum. Hini eygleiða hann eina lítla løtu, og so, tá tú skalt taka hann, flýgur hann burtur. Eisini tá er hann vak- ur, yvir tí grøna grasinum, og tú hómar blátt og gult allastaðni runt um hann[_]“ Líka sum tað ber til at fanga sær ein firvald og goyma hann, ber til at fanga yrkingina og missa vakur- leikan burtur. Tú kanst greina yrkingina væl, men flogið er vekk. Men eftirsum Guru er ein góð, og ov fá hætta sær at lesa hana, fari eg at siga nøkur hundrað orð um hana. Sundurbýtingin av yrkingini Bókin Guru hjá Petur Jen- sen er ein yrking, prentað á 52 síðum. Perman er ljósa- reyð við gyltum bókstøvum. Hetta kann benda á popp, kitch og lívsgleða material- ismu, og blandað við orðið guru, legst helst upp til, at vit hava við ein flipputan profet at gera. Guru er býtt sundur í 52 brot, men hon er eisini býtt sundur í fimm partar. Upp- runaliga heitið á yrkingini var 52. Hetta talið kann fáa okkum at hugsa um vikur- nar í árinum, soleiðis at hetta er eitt árscyklus. Kanska kirkjuárið hjá lærisveininum, hon er skrivað til. Sundur- býtingin í fimm er fyrst hesir fýra partarnir: Fyrrapartur - TRILVAN Seinnapartur - SKYGNI Kvøldseta - ANDSØGN Nátt - SÁL Her er yrkingin ein dagur, sum tosar um lívið sum eina gerandistilveru. Fyrrapartur er tað prosaiska heitið fyri tað meir poetiska morgun(?). Seinasti partur eitur Morgun - KÆRLEIKI. Tá er gamla lívið farið, og eitt nýtt byrj- að. Lívskvørnin, sum sá út til at mala okkum í ørviti, brotnar, og nú kann okkurt nýtt føðast. Nú er tað ikki fyrrapartur, men morgun, og vindeyguni eru víðopin. Yrkjarin sum guru Tað er vónleyst at siga stutt, hvat Guru er um, ella hvat hvør partur er um. Fyri ein heilt stóran part er evnið, hvussu tað kennist at vera menniskja; hvussu tað upp- livist. Tema er, at ein lærari/guru sigur einum tú í yrkingini, hvørja leið hann skal fara. Hetta skal ikki skiljast bók- stavliga, men heldur sum ein sjónleikur, har Petur letur seg í sum guru og sigur lesara- num, hvar eydnan býr. Hann heilsar Bono, sangaranum í U2, í takkarrøðu síni aftast í bókini, og tað kann vera tí, at Bono hevur lært hann at spæla guru. Bono spældi á konsertunum í 1993 ein glat- aður poppguru, sum kallaði seg MacPhisto og tosaði annaðhvørt sum ein einsa- møll poppstjørna, ein lívs- troyttur djevul ella ein lætt- sloppin postmodernistiskur poppprofetur. Heilsanin til Bono kann eisini vera, at Bono lærdi Petur at lúra Prædikaran í Bíbliuni av. Bono sigur sjál- vur, at innihaldið í bæði Ach- tung Baby (1991), Zooropa (1993) og Pop (1997) er sum tað hjá Prædikaranum: ein roynd at fevna um lívið og vita, hvussu langt heimanífrá tú kanst fara, áðrenn tú varn- ast, at verðin gevur ikki, sum hon bjóðar. Líka sum bæði Prædikarin og Bono, so vísir Guru eisini á eitt nýtt lív í javnvág og trúgv á Gud í seinasta parti. Mál og samanhangur Petur yrkir her sum fyrr í óbundnum málið. Rím og rútma eru tilvildarlig. Rímið er fyri tað mesta alliterativt (rím í hjáljóði), og tað er serliga tey bleytu ljóðini, sum ríma. Hetta ger málið flótandi og fær reglurnar at taka hvør í aðra, so at sam- anhangurin, sum annars er í yrkingini, verður styrktur. Í hesum brotinum er tað s, n og m og so eisini a- og o- ljóðini: og savnar sær saman orð til royndir ið ongan veg koma Aftrat ríminum og málinum annars er tað sundurbýting- in, sum fyrst og fremst fær yrkingina at hanga saman. Gongdin frá morgni til morgunin eftir skapir eina óveruliga kronologi, sum tó gevur fatan av, at tíðin gong- ur. Einasta niðurlagið er, at summi brot enda við setn- inginum nú leka vit. Tað er ymiskt, hvussu stórt millum- rúm er niður til hendan setn- ingin, og tað útskilir hesi orðini frá restini av yrking- ini og gevur okkum eina reyða striku at ganga eftir. Tað er so nógv, sum lekur í yrkingini, og tí ljóða hesi orðini aftur alla tíðina, um tú lurtar væl eftir. Til dømis tá hann yrkir um kropsvætu, so sum blóð og tár, men eis- ini regn og dropar og kensl- ur osfr. Stórur partur av heildar- myndini liggur í myndamál- inum. Yrkingin er fullkomi- liga ruddað fyri veruligar persónar, støð og lutir. Hesi hava altíð fyrst og fremst myndarliga merking. Støð eru t. d. oyðimørk, dreymur og landslag og sjáldan nak- að meira konkret enn tað. Luftin er fylt við oysregni, mjørka, náttarljósi, támi, skýming osfr, og tað er alt mynd av sálarstøðuni. Per- sónar traðka heilt stutt inn á pallin, og teir eita Judas, Eva, Sisyfos, Jesus og tú. Eingin av teimum ger nakað, so at her eru eingir aktørar sum so. Tú kanst í besta føri spegla tínar egnu gerðir og kenslur í teimum. Hugsa vit um, at perman signalerar kitch og kanska popp, so er tað løgið, sum heimurin í yrkingini er ber- ur fyri lutir. Eingin lutur er konkretur. Uttan eina skrell- ispann, sum av onkrari høv- uðskelda grund er grøn, og ein plastikkknív er onki í yrkingini, sum ikki fyrst og fremst hevur við sálina ella onkra kenslu at gera. Eins og í Eingin sól er til er kropp- urin sjálvur ein av metafor- um fyri kenslur. Hann nevnir húð, eygu og æðrar, tí tað er har, kenslurnar búgva og vísa seg. Guru er meira tom enn yrkingarnar í Ongin sól er til. Í tí savninum gjørdi Pet- ur nógv burtur úr at bróta málið og máliskur. Tann tón- in undirstrikaði, hvussu møðsamt tað kann vera at hoyra lívshjólini mala, tá alt bara ljóðar sum rutina og ein umbering fyri tómleika. Hendan yrkingin er meira jarðbundin. Her er deyði, men eingin grøv; her er Jud- as, men eingin glatan sum so. Evnið er ikki dýpdirnar í lívinum, men meira hvussu tað er at vera menniskja „undir sólini.“ Ein roynd at finna stevið. Tað undirstrik- ast eisini í einum setningi, sum innrammar yrkingina: minst / til at liva / áðrenn tú doyrt. Lívið her er ikki so átrokandi sum í hinum søvn- unum, og røddin í Guru letur sær skjótari siga. Tað, sum røddin í Ongin sól er til helst hevði flent eftir, dugir hend- an røddin at troysta seg við. Gjøgnumgond av yrkingini Fyrsta brot, Fyrrapartur - TRILVAN, er um at fara út í verðina. Persónurin, sum yrkjarin tosar við, er nývakn- aður og skal út í ein tilvild- arligan og líkasælan dag: nú byrjar dagurin við eini ódroymdari og kanska eisini líkasælari rørslu Yrkingin er ikki ein søga, men tó er tað ein ferð gjøgn- um lívið (ella dagin ella heimin), sum verður lýst. Næsta brot (lýsi) handlar um at vera ein alternativur píla- grímur, sum skal avdúka seg sjálvan. Í broti (7) verður borið við, at lívið skal droymast úr gróti: gakk spakuliga út í ein harðan dreym ið rennur úr føðing tíni sum enn bløðir navn títt út yvir alt landslag okkara Lívið byrjar her við einum hørðum dreymi, sum vit traðka inn í. Sum útgangs- støði er tilveran ikki løtt. Fyrsti partur endar í tóm- leika: renn alla tíðina inntil onki stað er eftir at sakna og ongin vilji er at trilva við Hetta ekkóar tónan frá Ong- in sól er til. Málið er beint fram, lívið er hart, og menn- iskjan vesæl. Fyrst renna vit, men tað endar altíð, og byrj- ar ofta, við trilvan. Annað brot, Seinnapartur - SKYGNI, tosar í heitinum um hádag og ljós, men her byrjar veruliga pínan, sum lívið ber: tú ert tín egni dagur tú verður eitt kámt skap av támi eina løtu inni í ljósinum Her er lívsjáttan at hóma, tí persónurin er veruliga til og í ljósinum, men tú ert tín egni dagur talar um isolatión ella einsemi, og eitt kámt skap at támi talar fyri seg. Og so pínan: allir liðir í kroppinum gerast skríggj sum bert ein kroppur kann vera tað Á hesum stadiinum er lívið ein leikur um gloymdar / royndir og / tømd eygu. Eyg- uni er tømd, antin tí tey eru liðug at gráta, ella tí tey hava onki innanfyri. Sálin er deyð, og lívið, sum higartil er liv- að, er gloymt og hevur onki kastað av sær. Síðani biður hann lesaran royna at halda seg til ta deyðu fjøldina, men sjálvur heldur hann seg burt- ur, tí tað einasta, hon dugir, er at taka einsemið frá hon- um. Sum nakað nýtt í yrkingu- num hjá Petur er vónin ein konstantur møguleiki (legg annars til merkis, hvussu heitini á hinum báðum yrk- ingasøvnunum ljóða aftur í hesum brotinum): sóla tær í dropunum ið líkjast lyftunum um komandi vónir (13) Lívið í yrkingini er eitt kenslulív. Pílagrímurin sig- ur ikki, hvar hann hevur ver- ið, men hvat hann hevur følt. Kenslurnar verða sum oftast nevndar við sínum rætta navni: svartsemi, einsemi, vón, sorgblídni, heimloysi og kenslur. Og tær halda til í hjartanum og æðrunum. Her verður náðileyst lagt á allar kenslur, sum koma inn í hjarta. Yrkingin er mest sálar- frøðislig, men fyrstu meta- fysisku hugsanina síggja vit í (15): kanska vit ongantíð vóru ætlað at skula síggja okkum sjálv Í hesum yrkingarbrotinum verður Eva nevnd. Hon var tann, sum sá seg sjálva, nevniliga skommina og nak- inleikan. Yrkingarnar hjá Petur hava altíð verið ein aggressiv skotríð av spurn- ingum til sín sjálvs. Her spyr yrkjarin, hvørs rødd tað enn er, um sjálvskoðan ikki er ein partur av tí fallinum, sum ger lívið so fløkt og fallið. Brot (20) endar óhugnaliga skemtandi: og vit gerast eldri við tíðini og følna skjótari enn blómurnar altíð Evnið í 3. parti av yrkingini, Kvøldseta - ANDSØGN, er forholdið millum veruleikan og orðini, veruleikin verður latin í. Trupulleikin er, at málið ger skilnað millum veruleika og veruleikafatan. Vit hava eitt navn, kenslurnar fáa navn, sjúkurnar fáa navn, og hendingar verða bólkaðar og umskapaðar til tíðindi og søgur, og alt er tað bara orð. Evnið í fleiri brotum er, at vit skulu venda aftur til orð- ini, sum vit hava sagt. Tað er eitt ynski um at leita aftur um nøvnini og setningarnar fyri at finna veruleikan aft- ur. Tá yrkjarin so kemur til brot (29), og triði partur er um at vera liðugur, sigur hann: hetta er søgan um eitt lív Altso er frástøða millum lív- ið og orðini, sum verða søgd um lívið. Og frástøðan tví- faldast, tá hann sigur: spæl við í einum sjónleiki um at spæla sjónleik Og sjálvandi er vandi fyri at yvirspæla seg sjálvan. Tað kann vera merkingin av hes- um: skrála navn títt undir vatni so at tað kann ljóða djúpari og sannari Á botn og uppaftur Í 4. parti koma vit á botn. Vit hitta beinan veg ein sjálv- mordara, sum vit eisini kenna frá Ongin sól er til. Sjálvmorðið sum møguleiki er avmyndað í at keypa sær ein revolvara (keyp tær ein / revolvara). Hetta er afturljóð frá Kurt Cobain, sum kærdi seg um, at hann ikki átti nakra byrsu, helst tí hann ætlaði at gera av við seg. Men hjá Petur er Judas í- myndin av sjálvmordara- num, og gerðin er fast bund- in til syndina og ella skomm- ina. Men sjálvmorðið her er ikki bókstaviligt, men heldur eitt víðgongt punkt at skoða veruleikan út frá. Hann skundar sær frá sjálvmorðinum og byrjar alla leitan av nýggjum (34). Hann biður okkum doypa seg Sisyfos, um vit hava hug til tað. Sisyfos var dømdur til í ævir at rulla ein stein niðan á eitt fjall í deyðaríki- num. At hann her samanber seg við Sisyfos, sigur okk- um, at hann kanska er púra glataður, men ger av ikki at gevast við royndini at finna tað, sum krevst. Restin av fjórða parti, Nátt - SÁL, er ein viðurkenning av, at vit eru ikki petti frægari enn hvørki Judas ella Sisy- fos: vit kundu sagt alt betri ... játta teg sekan í øllum ... og longu her byrja signalini um eitt betri lív, og heitini í restini av 4. parti eru fyri- geving, roynd, gleði, við og gongd. Seinasti partur, Morgun - KÆRLEIKI, er ein lýsing av nýggja lívinum, sum yrkjar- in lýsir tað. Men hetta er hvørki eitt ævigt friðarríki ella nakar himmal sum so. Tað er ikki umstøðurnar hjá sálini, sum gera tað nýggja lívið, men tað nýggja lívið er, at sálin hevur fingið nýggjar kenslur, nýggjar hugsanir og nýggjan frið. Í (42) er tað vón til Gud. Í (43) er tað góð heimaráð um eina tilveru í javnvág: um at ætla sær, um at tora at liva, lurta eftir góðum ráðum og seta spurningar. Í (45) er tað gleði og kæti, og í (48) er tað frið- ur. Men nøkur irritatiónsmo- ment er ímillum, sum siga, at blóð / úr speglinum / flýtur inn / í hjartað og (51): dagur flákrar aftur sínar vilstu kenslur inn í okkum Hetta ljóðar meira sum Ong- in sól er til, men hóast alt er tað dagur, og tað stendur onki um, at hesar kenlsurnar eru so ræðuligar. Bara at tær eru vilstar og flákra. Helst er hetta fyri at siga, at kensl- ulívið verður ongantíð lið- ugt, men tað ber til at ”hava tað” á einari leið, tí sam- stundis syngur lívið tær kvirr- ar vøgguvísur (51). Endi Henda grein hevur verið ein roynd lýsa eina fatan av yrk- ingini Guru. Sumt ljóðar sum gitingar, og er tað kanska, men okkurt hevur Petur sjálvur váttað. Men hann er tann fyrsti at við- ganga, at ein yrking er ein yrking, og tað er ikki nógv at gera við tað. Guru - Ummæli av yrkingingini hjá Petur Jensen Ummæli: Petur Jensen - avmyndað- ur á kostdeildini á lærara- skúlanum FØROYA HANDILSSKÚLI Tórshavn FHS: Virkisbúskapur á C-stigi (8 t/v), týskt á stigi E/C (7 t/v), fiskivinna (6 t/v), samfelagslæru (8 t/v), støddfrøði D/C (12 t/v), dekoratión (3-6 t/v) og føroyskt (12 t/v). HH: Marknaðaføring (4 t/v), støddfrøði (8 t/v), samtíðarsøga (8 t/v), uttanríkishandil (6 t/v), vinnulívsrættur (6 t/v), danskt (4 t/v), samfelagsbúskap (3 t/v) og týskt (8 t/v). Kambsdali Føroyskt stig C/A (24 tímar), danskt B (5 t.),enskt C/B/A (27 t.), info. C/B (10 t.), samfelagslæra C (12 t.), roknskaparlæra/virkisbúskapur B/A (9,5 t.), marknaðarførsla C/B/A (20 t.), týskt G/C/B (16,5 t.), støddfrøði G/C/B (12,5 t.), spanskt G/C (8 t.), G (3 t.), fyriskipan A (4 t.), sálarfrøði C (4 t.), samtíðarsøgu C (8 t.), samfelagslæru B (3 t.), uttanríkishandil V (3 t.), vinnulívs-rættur C (6 t.). Hava tygum røttu útbúgvingina og røttu lærugreinasaman- seting kann talan vera um fast starv. LÆ R A R U M og T Í M A LÆ R A R U M Føroya Handilsskúli søkir eftir frá 1. august 2000 ella eftir nærri avtalu. Hevur umsøkjari útbúgving í lærugreinum, sum nøkta tørv skúlans, kann talan verða um fast starv. Førleikakrøv: Prógv frá handilsháskúla, lærdum háskúla, handilsfaklæraraprógv ella onnur við øðrum fortreytum. Umsøkjarar við vinnuroyndum hava fyrimun. Setanarkor til fast starv: Fyrstu 2 árini verða roknað sum royndartíð, har tann, sum verður settur í fast starv, má vera til reiðar skjótast gjørligt at taka ta eftirútbúgving - tað veri seg pedagogiska/undirvísingarliga ella aðra førleikagevandi útbúgving - sum er neyðug fyri at verða sett/-ur í fast starv. Eisini mugu viðkomandi rokna við í ávísan mun at skula undirvísa á fleiri stigum og partvís um kvøldið um neyðugt. Løn: Í lønarrensli 13/21/24, 18/26/29, 16/21/29/31 hjá HL ella eftir avtalu. Leyst at søkja: 27. mars 2000. Galdandi til 11. apríl 2000. Umsóknin skal sendast skúlanum, sum ætlanin er at starvast á. Umsókn fast starv: Umsókn við ljósprentum av próvskjølum o.ø., skulu stílast til Føroya Handilsskúla, stýrið og sendast antin til Føroya Handilsskúla í Tórshavn, Marknagilsvegur 77, Postsmoga 177 ella Føroya Handilsskúla á Kambsdali 530 Fuglafjørður og verða skúlanum í hendi 11. apríl 2000. Umsóknarblað fæst á skúlanum. Umsókn tímalærari: Umsókn við ljósprentum av próvskjølum o.ø., skulu stílast til Føroya Handilsskúla, stýrið og sendast antin til Føroya Handilsskúla í Tórshavn, Marknagilsvegur 77, Postsmoga 177 ella Føroya Handilsskúla á Kambsdali 530 Fuglafjørður og verða skúlanum í hendi 11. apríl 2000. Umsóknarblað fæst á skúlanum. Á Føroya Handilsskúla fevnir frálæran um FHS-støðisár, FHS 2.part, hægri handilsskúla, stakroyndir, merkonom, Datanom, teldustøðingaútbúgving, HD 1. part, peningastovnaskúli og útboðin/umbiðin skeið. SKOTARÓK 14 100 TÓRSHAVN TLF. 211861 og 311414 FAX 317534 Tað koma støðugt fleiri forrit á marknaðin til at viðgera, byggja upp og broyta heimasíður. Vit hava valt at seta saman eitt WEB- koyrikort, sum fevnir um nøkur av teimum best umtóktu forritunum innan WEB-design. Skeiðini kunnu eisini takast hvørt sær. Nýggj skeið- tænasta frá Farodane WEB WEB TILMELDING frá heimasíðu okkara - ella ringið tlf. 211861 ella 311414. e-mail: kvasir@farodane.fo : kvasir.farodane.fo SKEIÐ 1. Adobe GOLIVE 2. Adobe IMAGEREADY 3. Macromedia FLASH 4. Adobe ACROBAT 5. KLÁRT TIL INTERNET WEB-skeiðini eru hesi: F A R O D A N E S K E I Ð S T O VA N KVAS R fd-3c-00 Fyrsta skeiðið byrjar 3. apríl Sosialurin - 311820 Axel T—rgarÝ: Ein halgis¿ga, ein j—lav’sa og eitt ¾vintàr.....fyrr kr. 18,- Nò kr. 8,- OrÝiÝ er t¾r n¾r............................................fyrr kr. 120,- Nò kr. 60,- Johs. Andr. N¾s: Ver v¾llkomiÝ Harrans ‡r.............................fyrr kr. 85,- Nò kr. 30,- J—laklokkan aftur ringir.................................fyrr kr. 85,- Nò kr. 30,- Leo Tolstoj: òtlegdin langa................................................fyrr kr. 85,- Nò kr. 30,- Georg S. Geil: ê g—Ýum hondum...........................................fyrr kr. 60,- Nò kr. 25,- Johan Chr. Nielsen: ê Harrans hondum.........................................fyrr kr. 60,- Nò kr. 20,- H. K. Sandholdt: Fl—ttaf—lk........................................................fyrr kr. 60,- Nò kr. 20,- Andras MiÝskarÝ: ç barna‡rum ungu.........................................fyrr kr. 60,- Nò kr. 20,- Chr. H¿j: Barnas¿gur4...................................................fyrr kr. 35,- Nò kr. 15,- L’vsmyndir 5..................................................fyrr kr. 35,- Nò kr. 15,- Ein lykt fyri f—tum m’num.............................fyrr kr. 48,- Nò kr. 20,- Oddmar ‡ Steig: Av St—rgrynnu til Jorsalir...............................fyrr kr. 15,- Nò kr. 10,- Sosialurin - 311820 VIT ERU ç BîKAòTS¯LU B¿kurnar eru at f‡a ’ b—kahandlunum B—kadeild KFUMs