leygardagur 25. januar 1958síða 1

SOSIALURIN FRÆL 2 Frá løgtinginum :, Verjan av føroyskum fiskiskapi Fyri javnaðarflokkin talaði Ric- hard Jacobsen, sum var fyrsti rød- ari í hesum máli, og málbar hann seg soleiðis: Útróðrarmenn teirri vanlagnu at missa reiðskapin eru mangan fyri av trolaraávum. Serliga á Norðhav- inum er ofta um várini ein slíkur riðil av trolarum, at menn noyðast aftur á land við egndum reiðskapi, tí teir ikki fáa sett. Her má nakað verða gjørt. Hetta mál, sum vit javnaðarmenn her hava lagt fram um at verja reiðskapin, er íkki nakað nýtt, tí hetta er ikki annað, enn norðmenn og aðrir — serliga íslendingar hava gjørt í langar tíðir. Av tí at eg alla mína tíð havi drivið fiskiskap, vil eg her geva eiha frágreiðing yvir, hvat islend- ingar og aðrir gera fyri at verja reiðskapin. Á Suðurlandinum, har teir dríva garnafiskiskap, seta teir boyur niður uttan fyri tað okið, sum teir tað verður so vart Eld- oyar banka, har teir royna vid línu einar 20—30 sjómíl úr landi, verð- royna á, og av vaktarskipum. Á ur sami háttur skipum. Ég havi sjálvur trolað har um fisk, men vaktarbåturin so komin okkum burtur, ti sinar. Bædi vit og adrir trolarar, sum at vit, nýttur við vaktar- dagin og fingið nógvan um kveldið og tá er hevur rikið línur seta bátarnir tá hava verið har, hava noyðst fara aðrar leiðir. Allir vitstu teir vóru vanir at | at koma hvort kvold út at seta línur sínar har, og fyri hesum boygdu allir trolarar seg — eisini bretar. Fyrr nýttu menn smábátar, og settu tí einans eina setu Men nú er ødrvisi: Nú eru stórir bátar og skip við nógvari manning, og nú verður fiskað samdogrið ikring, og al- heims- sum innlendis lógreglu full- tessvegna hava vit sambært foli at til — og samstundis okkara an rætt eg verja fiskiskapin. Eftir Norðhavinum tað sum skyldu áskoðan er her á tað mínari sama grundar- lagið sum á Suðurlandinum at seta fyri skipa fyri, at tað verður oki, megu vit føroyingar helst gera nak- að sjålvir. boyu niður eystan og fyri vestan o hesum her g vaktarhald á og J. Fr. Øregaard helt, at tá bæði íslendingar, norðmenn og danir aft- á kríggið høvdu kunnað bæði moderniserad og okt um fiskiflota hetta ikki var Tverturímóti an teirra, meðan hent í Feroyum. høvdu teir fiskimenn, sum aftan á kríggið JAVNADUR keyptu skip, mist bædj skip pengar, So ikki var orsøkin og tann, at føroyingar ikki vóru eins góðir fiskimenn og aðrir, Orsokin mundi heldur vera tann, at tær leiðir, ið teir náttúrliga áttu at roynt, vóru tráðroyndar av ødrum, so at okk- skip høvdu noyddir aðrar og bátar verið til at søkt leiðir við nógv ov smáum skipum, tí ikki verið kundi ara fjarða- årslitid hevði og so gott, sum tað annars havt verið. Tá lagi nú javnaðarflokkurin hevur hetta sjálvir verja fiskireidskapin á ollum mál inn á ting, at vit vármánað- at Norðhavinum vetra- og arnar, so er hetta ein roynd bøta um tær sera ringu umstødur, BROÐRALAG okkara fiskimenn hava arbeitt und- ir. Tann sáttmáli, sum ein samtykti at v:ð Ongland um fridan av Vestur- lítið at týða annað partur av løgtinginum gera havinum, hevur fyri skipaútróður, og rær sjó- mark verður sett, vita menn ikki í dag við vissu. Men tað, sum hetta miðar ímóti, kann fremj- Myl- til Fugloy út á 30 fjórðingar uppskot ast beinanvegin, so okið frå ingi bert kann nýtast til línu- og sner- isfiskiskap, og henda vinna soleiðis fara fram frá til at ótarnað kann byrj- anini av januar by Tað sameint av eitt undir rjanina mal. er tí vóna, at logting fer at taka hesi tiltok í verk og at seta bein- anvegin,. Føroya Árbeiðaraielag Bx krevur Landshandilin settan aftur å stovn Tað eru stórtíðindi, sum nú eru í frættu at Arbeiðarafelag hevur lagt mál krevur, at skal — nevniliga, Foroya inn á ting og Landshand- ilin nú aftur verða settur á stovn. Taka Foroya tak við javnaðarmonnum, skulu vit arbeiðarar lógva- reisa føroyska samfelagið aftur á fotur. Arbeiðarafelagið tekur í sín- um skrivi undir við javnaðarmonn- um á kravi okkara um at avtaka allan toll, sum yvirklassin hevur lagt á neyðsynjarverur og vísir á, at yvirskot Landshandilsins kemur í landskassan í staðin fyri tollin. Hetta er sjálvandi rætt og gott, men ikki bara tað: Sannleikin er tann, at Landshandilin kann selja verurnar so nógv bíligari enn tær eru í dag og kortini geva stórt yvirskot. Øll sóu, hvussu allir prísir fóru í topp, tá ið Landshandilin varð avtikin og tað sígur seg fór at Landshandilin sjálvt, at soleiðis ganga, tí meðan »bestillti« í stórum mongdum, verða allar verur nú hópin til bestilltar í smáum og eru dýrari, longu áðrenn tær koma Foroyar. Vit fram á Feroya legtingi um endur- fiski- flotanum. Nú eru skip dýr at keypa, starda nú og tala aftur og nýggjan av hinum føroyska og tí megu vit syrgja fyri at skaffa bíliga útgerð gjøgnum ein lands- handil og samstundis leggja Før- oya Fiskasølu og Sildasøluna und- ir logtingið, soleiðis at skipini og fiskimenn fáa útgerðina bíliga og fyri veiðuna. Ann- durinum. Mangan mest meguligt ars er deyðin í verður spurt, hví fiskimenn seta so lítið Eingin hevur enn svarað á av peningi í Ognarfelagið. spurn- ingin, men svarið liggur greitt fyri ollum rætthugsandi menniskjum — fiskimenn eru nevniliga greiðir yvir, at skipsprísir eru ovurhonds stórir O.u. 3 ferðir so kriggslok, táið uppskot undir í lotuni hogir við javnaðar- at lata sum settu skuldi menn ram um, landið fara at | |} NR. 4. LEYGARDAGIN 25. JANUAR 1958 31. ÁRG. skip byggja, men aðrir sogdu, at tað privata initiativið skuldi syrgja fyri at fáa skip til landið. Ja, nú eru skipsprísir o.u. 3 ferðir so hog- ir sum tá. Oljan er nógv dýrari, at skaffa biliga útgerð, og oll sola av og nú er eingin landshandil til fiski og sild er á privatum hond- um. Tað vil siga, at alt ber í tað borðið. at skipini verða tung at dragast við, dýr at keypa, dýr út- gerð og lítið verður at fáa fyri veiðuna. Harfyri kunnu menn rópa upp so galið, teir vilja um tað ræpa land okkara verður stýrt eftir tí kapital- ognarfelag, privata initiativid o.s.fr. Teir í deyv oyru, so leingi istiska lagnum, tí fiskimenn og ar- beiðsfólk og tjøldin av Foroya fólki hevur opin eygu fyri tí stóra rotin- skapi, sum gongur undir navninum hitt privata initiativið. Harvið er ikki sagt, at orðið vinitiativ« ikki er eitt gott orð, men her á landi er tað so misnýtt, at fólk fær vaml av bert at hoyra hetta orðið verða nevnt. Hin arbeidandi fjøldin å landi og sjå leggur nu um sosialistisk- HA an bégv, og hesi gleðiligu tíðindi vil eg hervið gera kunnug fyri øll- um rætthugsandi fólki her á landi okkara. Nú ber fram móti ljósari tíðum. Gleðiligt og signað nýár ynski eg tykkum olium. /. H. Danbjørg. Viðmerkingar um søguliga sjómark okkara Tá landstýrið í hesi tingsetu legði fram á ting sjómarksmá!ið, fylgdi við í framløguni ein søgulig frá- greiðing frá Poul Petersen løgfrød- ingi, sum seinri er prentað í Dagblað- num 17. jan. 1958 undir yvir- skrivt: „Sogulio rættindi foroyinga til fiskigrunnin undir Foroyum.“ Tað er nógv fyri at hugsa sær, at vit hava eitt landsstýri, sum kemur sær at leggja slíkt fram á tingborð sum frågreiding í einum millum- landaspurningi, sum okkara sjomark nú veruliga er, fyri tað um maðurin sjálvur hevur dittað sær til at geva slíka frágreiðing. Vit noyðast at hugsa, at tað er ætlanin, at hetta ritið frá Poul Petersen skal vera søguliga grundarlagið, sum tann sjómarksneyndin úr Feroyum, ið skal møta á alheimsfundi í Rom febr. —mars í ár saman við donsk- um sendimonnum, skal byggja síni krev á; landsstýrið má í hvert fall hava slíka hugsan. Arnars var eingin grund til at leggja slíkt fram á tingborð. Eg skal her taka domi fram um, hvussu neyðarslig Poul Petersens søguliga frágreiðing er: Klaguskjalið fr í føro) 'ngum (- 1617 í lagtingsbókini um nærgang- andi fiskiskap undir Foroyum. Poul Petersen endurgevur nakrar setningar úr hesum skjali, men so einki meira um, hverja lagnu klagan fekk. Kenur slíkt fram á alheims- fundi, halda menn sjálvsagt, hvat N. Andersen í síni søguskriving um »hrfeb , SROTSRUM Føroyar eisini hevdi lyndi til at halda, at hetta bert var vanligt føroyskt knarr. Ut frå samtidar skjølum, eg havi fingið fatur á, kann eg siga, at tað var tað ikki, og at klagan frá foroyingum kom til millumlandaviðgerðar. Úrslitið av hesi vigerð kom í brævi 27/3. 1618 frá Jákupi kongi Í av Bret- landi, sami maður sum Jákup kong- ur VI av Skotlandi. / hesum skjali fingu førovingar allar somdir. Skulu vit við nútíðar orðum siga, hvat teir vunnu, vildu orðini óivað verið, at allur landsokkulin undir Feroyum varð viðgingin at vera landsogn, tí brævið frá Jákupi kongi noktar bart út bretum at fiska undir Feroyum. Noktingin kann ikki bert vera fyri skotar, men fyri allar bretskar tegnar, tí tað er her