leygardagur 7. mars 1959síða 1

| | SOSIALURIN FRÆLSI JAVNADUR BRØDRALAG NR. 10. LEYGARDAGIN 7, MARS 1959 32. ÅRG. Samrådingar um fíggjarmál Mikudagin fór løgmadur til Aal- borg vid »Holmi«, haðani hann fer til Keypmannahavnar. Tær samráðingar, løgmaður hevði herfyri við ríkismyndugleikarnar fara nú at verða uppafturtiknar til veru- liga avgerð. Í næstum verður avgerð- in tíkin, og í ásannan av, at stórmál liggja fyri at verða framd, er tað neyðugt, at hesar samráðingar fara at vera loknar skjótt. Landsins uppbyggjan av vinnulív- inum stendur nú fyri, og tað ikki í smáum. Vónandi verða úrslit og møguleikar góðir. ÚR TINGINUM Í vikuni hevur verið tingfundur hvønn dag, og málini hópa seg upp. eisini eru nógvar umsóknir komnar, og munnu tær ikki vera langt undir hundradtalid, sum havna- og vega- nevndin hevur fingid til vidgerdar Fólkaflokkurin er nú farin at gjara út vid uppskotum, sum hann óivað man hava »gloymt« at lagt fram, medan hann i 8 år sat i landsstyr- inum. Hann hevur lagt fram upp- skot um føroysk frímerki og staðar- nøvn, bygging av fiskiførum (seinir á veg). stuðlan av vinnuligum fram- burði. Alt mål, sum ikki eru ókend: men nú, »vent er í holuni«, kemur alt undan kavi. Kjartan Mohr hevur lagt fram uppskot um nýtslu av trolarum sum móðurskip, og er hetta í samband við Gronlandsútróðurin. Johan Simonsen hevur lagt upp- skot fram til samtyktar um at veita Fugloyar kommunu kr. 30.000 til lendingaråbøtur norðuri í Vági í Kirkju og í Trøllagjønni í Hattarvik. Hetta mál varð væl undirtikid av øllum pørtum vid åsannanini av, at slik plåss hava uppiborid at fåa bøtt um lendingarvidurskiftini. Tað er so åtrokandi fyri livilikindini á oynni. Landsstýrið legði fram uppskot um broytan av lóg um eykaavskriv- ing. Tjóðveldisflokkurin = hevur lagt fram uppskot til lóg um skúlabóka- útgávu. Í uppskotinum mælir flokk- urin til, at ikki seinri enn 1961 skulu allar skulabøkur i barnaskúlum vera á føroyskum máli. LATUN OKKUM BERA Spilli ikki grønlandsmål okkara við smásinnis klandri og illgitanum, tí tað verða ikki nakrir politikkarar her á tingi, sum fara at fola sviðan av hesi gerð, men tað verður hin føroyski fiskimaðurin og hitt føroyska sam- felagið, sum fær smeitin, sviðan at fola; latum ti okkum ALLAR her á tingi verða um at bera sigurin heim til frama fyri fiskimannin og til frama fyri fyri alt land okkara. (Aftursvar frá P. M. Dam, løgmanni til teir báðar, Erl. Patursson og Hákun Djurhuus) Seinnapartin mánadagin í hesi vikuni var eg stokkin inn á gólvið á áhoyrara- plássinum í legtinginum Til umrødu vóru nýggju (tr slåssini í Grønlandi, sum P. M. Dar: lugmaður hevur lagt Hetta mál fekk drúgva viðgerð á tingi hósdagin. Tað vóru tingmenn úr ollum flokkum, sum høvdu orðið, og í sjálvum málinum vóru allir samdir í ti at lata málið fáa bestu viðgerð, sum tað kundi. Serlig 5- mannaneynd verður sett at kanna málið nærri. Erl. Patursson førdi fram fyri Fjóðveldisflokkin, at tað var eingin meining í, at i Føroyum veður lært meira enn føroyskt mál. Fin skilti á øllum brøgdum, at hann bert vildi hava danskt útihýst. Danahatrið skein bjart gjøgnum talu hansara. Spell, at eitt slíkt mál sum hetta skal verða merkt av slíkari kynismu, ti einki vinna vit føroyska málinum til frama við at skerja kunnleika okkara á øðrum økjum. J. H. Danbjørg, framsøgumadur javnaðarmanna vildi geva málinum sítt besta viðmæli og vildi við væl- vild taka málið til viðgerðar. Tað er sjálvsagt, at vit royna at vinna meira og meira framá fyri móðurmáli okk- ara vit eru ikki komnir á mál, men væl áleiðis. Við góðari viðgerð og við skynsemi verða vit at vinna longur ávegis til tess at føroysk børn fáa hollan og góðan skúlalærdóm í Føroyum og á føroyskum. Men at seta mark, tað er ikki skynsemi og ikki rætt at siga, at vit í 1961 skulu hava tað so, tað er diktat, og skjótt er skitið verk. Vit eiga at kanna eftir. at tað ið kemur í skúlan, er gott og dygd er í tað má vera høvudsuppgåvan. ALLAR SIGURIN HEIM! doyðin í at fingið til útróðurin í Grøn- landi Hákun Djurhuus og Erlendur Paturs- son høvdu hug at síga, at tað mundi ikki vera so nógv í hesum, sum Dam, løg- Hákun Djurhuus mest við at hetta vóru leys maður segði frá. Teir illgittu tíðindi ' Erler Patursson við, at sambandið við í irk hevði ongan týdning fyri málið hann hevdi hug at illgita vid, at teir ráðandi i Danmark høvdu heldur litlan hug at lata Føroy- ingar fáa hesi líkindi í Grenlandi. Nú vita vit, at Erlendur Patursson sær altíð treli, táið talan er um Danmark og okkara viðurskifti við Danmark. og stutt leikur sær við at tveita eftir hesum. sjålvt um hann veit, at hetta kann skaða okk ara góðu ætlanir Men Hákun Diurhuus? Hevur hann Skúlablaðið nr. 2 er komið. Høv- uðsgreinina skrivar Joensen, próstur, og Bjarni Skaalum heldur áfram við grein síni: »Praktiskur skulaskapur«. Glaðustrok nr. 2 er komið. Fjøll- broytt innihald, soga og ymis áhuga- verd tíðindi og frásagnir frá fráhalds virkinum, barnasíða o. a. Tíðindabræv úr Skopun (skrivað seinastu viku). Veðrið hevur verið ringt. so bátar eru sjáldan á floti, og lítil og eingin fiskur at fáa. Hidani úr bygdini er ein stórur partur av fiskimonnunum farnir til Ís- lands og nakrir við føroyskum. Fleiri eru teir, sum ætla sær at rógva út í Grøn- landi. Í fjør vóru 8 bátar i Grønlandi og róðu út, í ár munnu tað fara 8 bátar | aftrat, so talið av bátum hiðani fer at liggja um 16, sum fara til Grønlands på … i NATTHUS? Postverkið hevur boðað teimum frå, sum hava postboxir, at boxholið nú er læst frá kl. hálvgun níggju á kvoldi til kl. hálvgun seks á morgni Orsøkin er tann, at boxhølid verður misbrúkt á náttartíð, bæði til eitt og annað, so mangan hevur verið ótespuligt hjá vaskikonuni at tikið upp. Spell er at fólk skal bera seg so at Sjúkrakassarnir Um vikuskiftið hevði Centralforeining- in fund í Havn. Í neyndini eru nú: Elias Johannesen, Havn, formaður, Poul Joen sen, lærari, Sandavági, næstformaður, Harry S. Johansen, Havn, kassameistari Jákup Follend, Vestmanna, Johan Poul- sen, lærari, Strendur, Martin Næs, Hval- bøur og Hákun Dam, lærari, Sandur Jógvan Rasmussen, sum í mong ár hevur sitið sum formaður, bar seg undan, hann varð gjørdur heiðurslimur felag- SIÐS Ymisk mål av týdningi vóru havd frammi, m. a. málið, ið nú liggur á tingi, Aðalfund- urin samtykti at heita á tingið um at tvungin jardarferdstrygging. lógfesta slíka tryggingarskyldu fyri allar sjúkrakassar 6. februar varð Peter F. Rasmussen (hjá Stinu) 60 ár, og 4. mars varð J. P Rúbeksen (Pedda post) 60 ár. Hóast í seinra lagi, so fara vit at ynskja teimum til lukku við árunum ikki sitiO sum landsstýrismaður í mong ár, og er hann ikki fólkatingsmaður i løtuni? Hvussu ber tað til, at hann ikki var vid, lá tingast varð við danskar og grøn- lenddskar myndugleikar um útróðrapláss int í Grønlandi? Fær hann ikki løn fyri at verja fiskimannsins áhugamál á ríkis degi? Áhovrari. Foroyskt skrivtmál Í Skúlablaðnum hava nakrir lær- arar tíkið sær fyri at tjakast um dugnaskap hjá føroyskum børnum í skrivligum føroyskum, sum eftir eini roynd at dóma fyri 13—14 ára gomul børn má sigast at liggja nak- að lágt. Tað er týðuligt, at nógvir lærarar kenna seg raktar av hesum vána ursliti. Ikki loysir seg í slíkum føri at fara upp á tjólegg og detta niður á langlegg. Óskaðig brigslan kann aldri geva nakað úrslit. Hentari hevði verið at kanna eftir, undir hvøjum korum lærugreinin skrivligt føroyskt hevur noyðst at niður á langlegg. Óskaðilig brigslan Í havt innivist føroyskum fólka- skúla. Føroysk rættskriving er nakað, sum lætt tykist at kunna fáa foroy- ingar í ødini, sjålvt menn, ið lítið skil hava á rættskriving yvirhøvur, og vandi er ú alúð fyri, at onkur tílíkur ger seg upp sum undangongu- mann í føroyskum málspurningi Avgerð verður tá bert tikid eftir mannsins innstilling ella á politisk- um grundarlag. Slík er stødan i Føroyum í løtuni Nu eru væl allir teir menn farnir undir grónu torvu, sum á sinni vóru í gamla Føroyingafelag, táið Broyt- ing har fyrstu ferð varð løgd fram fyri felagið, eftir at nakrir menn, harímillum skilimenn, høvdu við- gjørt spurningin. Faðir mín, sum var við á hesum fundi, segði seg aldri hava verið við til nakað tílíkt. Menn lupu upp á stólar og beinkir við miklum geyli, og ikki var hugs- andi um at fáa skil á nøkrum, sum har varð sagt. So statt varð fundur lokin, og hetta var ivaleyst mønu- bresturin hjá gamla Føroyingafelag, sum eftir henda dag týðuliga lá í tvíningum, til tað andaðist. Dr. Jacobsen, sum hevði verið við til at seta fram Broyting í For- oyingafelag, nýtti leingi hesa stav- seting. Vit finna hana t. d. í Færø- ske Folkesagn og Æventyr og í bók- ini um Nólsoyar Páll. Í bibliusøgu síni síggja vit Joen Poulsen lærara hava nýtt Broyting við lítlum av- viki. Annars fór eingin skriving fram á hesi Broyting. Tann skriv- ing á føroyskum máli, sum tók seg upp eftir år 1900, varð oll so at siga gjørd á Hammershaimbs rætt- skriving, og táið talan var um at fáa føroyskt mål sum lærugrein inn í læraraskúla og fólkaskúla, hugsaði eingin um at nýta aðra stavseting av málinum. Tað sá út, sum friður var komin yvir spurningin, og at føroysk rættskriving hevði lagt seg í søguliga legu. Allir målsliga hug- aðir føroyingar, sum høvdu bein- leiðis rót í Føroyingafelag, aftraðu seg við at røra við okkara stavset- ingarreglur, tí teir vistu, hvorjar fylgjurnar kundu verða, nú ið for- oyskt mål rættuliga var sloppið inn um skúlagátt. Vit hava havt tveir menn, sum løgdu vidurskiftini væl til rættis fyri undirvising i skrivligum føroyskum í skúlum okkara: A. C. Evensen við síni stavingarbók og sínum lesibót -