leygardagur 14. mars 1959síða 2

Nr. 11 SCSIALURIN Føroyskt skrivtmål II. Eitt skúlagingið fólk fær skrivt- mál sítt gjøgnum eygað. Oyrað mót- tekur málið í ljóðum, sum verða uppfatað av heilanum, ið aftur fær munnin til at endurgeva tey. Hin uppfatandi heilin hevur fingið ski! á ljóðunum. Soleiðis læra oll børn upp runaliga mál ella talu. Eygað kemur ikki upp í leikin við at læra mål, fyrrenn barnið fer í skúla. Har er tað, at samskipanin millum mál- oyrað og máleygað skal verða fingin í lag. Øll børn hava ikki lika gløgt måleyga ella rættari sagt: eyga fyri békstødum og teirra raðfylgju. Slik børn kalla vit lesiveik. Her tala vit bert um barnið, hvørs máleyga upprunaliga er í lagi. Táið tað kemur í skúla, lærir tað fyrst bókstavirnar síðan at seta teir saman í orð. Hjá lesivandum fólki er orðið veruliga tann minsta eindin sum verður uppfatað av blaðnum. Bókstavirnir gerast tá bert sermerki í orðmyndini. Tí ræður um undir skúlagongdini, at orðmyndin broyt- ist ikki aftur og fram fyri barninum. Í stórri londum hendir sjáldan broyt- ing í stavsetingini, men um lítil broyting kemur, hava skulabøkur beinan vegin verið til taks í hesi broyting, og tá er broytingin bert ein reppur eina ferð. Hjá okkum eru slíkar hendingar farnar fram á heilt annan hátt. Vit nýta samstundis skúlabókur við heilt ymsum stavsetingum. Skrivligt føroyskt kom sum læru- grein inn í Foroya læraraskúla 1905, og av teirri grund hildu menn tað tá vera neyðugt at lata enskt mál falla burtur sum lærugrein. Hammers- haimbs rættskriving varð tá uttan tjak tikin til skúlabrúks. Seinri kundi fólkaskúlin fáa loyvi at læra børnini skrivligt føroyskt, men hetta var eingin skúlaskylda. Føroyskt talumál var við lóg nærsagt stongt úti av fólkaskúlanum. Ungir føroyskir lær- arar vita einki um tað mikla stríð, ið stóðst av hesum. Fyrst í 1938 slapp føroyskt talumál veruliga inn um skúlagátt i Føroyum, við tað at hin nógv umrødda $ 7 í okkara skúlaskipan varð avtikin. Her skal ikki verða umtalað, hvat ið hendi føroyskum máli undir síðsta heims- bardaga. Nýggjar bøkur til hjálpar fyri skrivligt føroyskt í skúlanum komu í hvort fall ongar. Táið J. Dahls mállæra var útseld, hevði M. A. Jacobsen givið- út sínar Rætt- skrivingarreglur, ið fult út bygdu á Hammershaimbs rættskriving, men henda bók fór eisini at ganga undan. Við stjórnarlógini 1948 fekk føroyskt mál fullan heimarætt i føroyskum skúlum. Hvat er síðan hent við læru- greinini føroyskt mál? Longu í 1935 hevði Foroya Lær- arafelag sent út bókina: Foroyskar aftursagnir. Í hesi bók vil lærara- felagið bróta við Hammershaimbs rættskriving við í øllum orðum og bendingum at halda fast við tað, menn kalla orðstovn ella orðstammu. Dømi: Tátíð av at hyggja er skrivað huggdi, av at kenna kenndi o. s., fr. Bygd er skrivað byggd, mentur menntur o.s.fr. Annars heldur bók- in fast um ei framman fyri ngi(j), so hon sum prentvillur setur: songina og les: seingirna og dronginum les dreinginum. Rithøvundurin, Richard Long, sigur seg einsamallan hava ábyrgd av stavsetingini, men útgávan er Foroya Lærarafelags. Bókin var í hvort fall ætlað til brúks í føroyskum skúlum. Ikki hava man hetta stavingarlag funnið vælvild hjá ollum. Í hvort fall síggja vit, at nakrir lærarar aftur fóru at stinga høvur saman um før- oyska rættskriving. Eftir heimsbar- dagan kom spurningurin fram fyri skúlastjórnina nakað um somu tíð, sum stjórnarskipanin gav føroyskum máli fullan heimrætt í skúlum okk- ara. I 1948 varð gjørd roynd í fólka- skúlanum um allar Føroyar í skriv- ligum føroyskum, og allir hesir stilar komu so til eftirkanningar. Hvussu henda kanningin hevur verið, man Harra Gud vita, tí neyvan fekkst fólk at taka sær av hesi stóru stíla- rúgvu. Urslitid var í hvort fall, at málið skuldi loysast politiskt, við at løg- tingid setti nidur eina rættskrivingar- nevnd. Henda nevnd sat i nøkur år, og hon helt fundir og tók stødu,, uttan at einasti målkøni limurin, sum skuldi vera í henni, Chr. Matras professari í Keypmannahavn, var við á fundi. Hvat henda nevndin hevur ætlað at gera, hava vit eitt dómi um í bókini Skrivligt Føroyskt, 4—5 skúlaár, sum skúlabókagrunnur Føroya løgtings gav út 1952, og sum Marius Johannesen hevur skrivad. Henda bók hevur hvorki formæli ella eftirmæli, so beinleiðis vita vit ikki, hvor ið hevur bíðið mannin skrivað hana so vorðna: men vit hava loyvi at halda, at bókin er skrivað eftir teim reglum, sum rætt- skrivingarnevndin tá hevði sett upp. Annars man rithøvundurin hava trúð um seg sjálvan, at hann var ein måls- ligur yvirmyndugleiki: tí bók hans- ara var jú ætlað til skúlabrúks. Skúlabókagrunnurin má í hvort fall hefta fyri stavsetingina í hesi bók. Her kemur fyrstu ferð fram, at skúlabók tveitir burtur ei framman fyri ngi(j) og setur í staðin o. Stuttur orðstovnur verður skerdur í bókini, táið hann í samseting fær hjáljóð aftaná. T. d. skal kallsevni eftir hes- um reglum verða skrivað kalsevni; men hvat tá við kallmenni? Finnst, fekkst o. s. fr. skrivar bókin tí eisini bert við einum n og k. Henda bókin hjá Marius Johannesen letur eisini eitt ð ella g sum útljóð í orðstovni falla burtur og tvífalda eitt hjáljóð, sum í bending ella samseting stoytir saman við henda bókstav. T. d. vil hann av orðinum stoð skriva: hann fór á stonna og steggaði har, av vág: skipið liggur á vánni. Vit síggja herav, at o-menn hava verið áleiðis at koyra ð burtur úr skrivtmåli okk- ara og gjørt álop á g sum útljóð í longum stavilsi. Tað hevði broyting- in, sum dr. J. Jakobsen nýtti, tó ikki í kvittan. Táið henda rættskrivingarnevndin skuldi taka sína endaligu avgerð. kom Chr. Matras professari upp til henda fundin, og tá broytti nevndin sína endaligu stóðu eitt sindur yvir ímóti Hammershaimbs rættskriving. Hetta og nakað annað vil vera av drugført at viðgera í hesi grein, og tað verður tí upp aftur tikið í fram- haldi. Louis Zachariasen. Úr legtinginum Ravmagnan smábygdum. fram á ting av av útoyggjum Hetta mál varð Fólkaflokkinum. Veðhald av útgerðarláni til út- róður í Grønlandi. Málið varð lagt fram av landsstýrinum. Broyting í norðsjóarkonvensjón- ini. Framlagt av landsstýrinum. Studningur til heimaútróður. Framlagt av landsstýrinum. og lagt 14. mars 1959 | PAU, Il MO 2 | KLAKKSVÍK Í DA SKÓTATEITIÐ, ið Skótalið Nólsoyar Pálls hevði fyrireikað í Atlantis bio seinasta leygarkvøld, og sum ætlandi verður uppafturtíkið í kvold, var sera væl- eydnað. Har var góður songur, góð ur tónleikur eins og væl framført skemt av ymiskum slagi. Teir ungu skótarnir vóru fleiri ferð so heppn- ir undir framføringini, at tað ikki verður gjørt betri okkara millum. THETIS Klakksvík fødingardag morgunin var móttóka um- borð. Við Thetis er Jóhan Ziska, skipari, ið søkir sær kunnleika í ti, ið krevst fyri at rekja sjóverju undir Fóroyum. lá á kongs. Um TROLARARNIR hava allir roynt á Vesturlandinum fingið væl av fiski. Sjúrðarberg fór at sigla ígjár, og hevur ætlandi gjørt ein góðan tur. og AAA EEE Gr G | ON ið hevur ligið fyri einki út móti einum mánaða, fermir nú tey sein- astu 1150 tonsini av Spaniafiski, ið eftir eru í landinum. ÚTRÓÐURIN er slakur. nógvir. Trolararnir eru óvanliga KLAKKSVÍKAR SJÚKRAKASSI heldur aðalfund í KFUM og K 23. mars 1959 kl. 20 við hesi dagsskrá: I. Frágreiðing um virkið í farna ári. 2. Roknskapini verða framløgd til góðkenningar. 3. Val av nevndarlimum, for- manni, næstformanni og tiltaks monnum. 4. Val av grannskoðara og tiltaks- * manni. 5. Ymist. Neyndin. TRYGGINGARSAMBANDIÐ FJROYAR Foroya Kríggstrygging. telf. 1086 Føroya Sjóvátrygging ... telf. 1086 Føroya Brunatrygging.. telf. 1089 Føroya Vanlukkutrygging telf. 1721 Vit tryggja: | Bátar - skip - voru - hús - innbúgv - ferðagóðs | bilar o. a. Feroyingar eiga at tryggja í landsins egnu trygging Foroya Bjór ØL- og MINIRALVATNSVIRKI Føroya Citrón sodaratn . Appelsin iimonada Pilsnar Hindber limonada Ekta Maltøl. Jørdber limonada Vaniliie limonada Åppolinaris EINAR WAAG, Klakksvik — MÅLTRÅDUR 4 | | GROT OG SKERVUR | Oll, id kommunukantórið. vilja keypa Grót og skervur megu verða goldin fyrst, heimtað. Bilstjórar verða ámintir, skerv uttan við einum lími manni fyri kommununa. FROÐBIAR SÓKNAR KOMMUNA TELEFON skerv ella grót, at teir ikki kunnu heiinta grót ella av vegnevndini ella einum umboðs- Skipafelagið Foroyar 1225 Térshavn eiga at venda sær ti | áðrenn tey verða