leygardagur 21. mars 1959síða 2

12 SCSI FØROYSKT SKRIVTMÅL HÍ. Í sístu grein mini rørdi eg við tær broytingar, bókin. Skrivligt føroyskt royndi at fåa inn i føroyskar skuil- ar eftir 1952. Her skal eg nevna nakrar avleiðingar, henda bók ann- ars førdi við sær. Óbúnir skrivandi føroyingar hildu tá. at nú var bert at broyta føroyskt skrivtlag og leggja tað nærri at útt: il- uni, og teir gjørdu tad hvør i sinum lagi. T. d. tók ein blaðmaður so- leiðis til. at nú skuldu vit ikki long- ur skriva: meiggja seg út men moggja seg út. Enn í dag kunna vit siggja, at blad, sum er ímóti 0- monnum, skrivar: eg sá eingan í staðin fyri ongan ella eingar í stað- in fyri ongar. So avskeplaða hava hesir o-menn longu gjørt føroyska málkenslu og so starblint hava teir skorið foroyskt måleyga, at ingar nú í villskapi eru farnir at toga skrivtmál okkara mótsettar leið- ir bert fyri at vera fyri ella ímóti, uttan sjálvir at vita hví. Er tað tá føroy- so logið, at skulabørn, id slíkt síggja og hoyra, koma í iva um. hvussu mál okkara skal vera stav- að? Hetta skuldu førøyskir lærarar hugsa um, áðrenn teir fóru at brigsl ast í Skúlablaðnum viðvíkjandi for- oyskum í skúlum okkara. Beint aftaná sama árið, altso 1952, sum Skrivligt føroyskt, 4-5 skúlaár. kom út greiddi Marius Jo- hannesen aðra bók av sama eisini nevnd Lærarabókin, úr hond- um, og hon gjørdi longu rættingar i hina fyrru bókina. Nú skuldi makk- slag ur stavast maðkur, stegga steðga 0. s. fr. Nevnast skal, at henda bók eisini rættar klæði til klæðir. Har- við vil hon kroysta fleirtalsending- ina r í hvørkikynsordum, sum und- ir ávirkan av donskum fyri ein part hevur snikt seg inn í føroskt talu- mål, eisini inn i føroyskt skrifmål. Fleirtalsendingin r í hvorkikyns- orðum er fremmand í eldri føroysk- um máli. Bendingin av hvorkikyns- orðum í føroyskum enn á døgum vísir okkum betta. Soleiðis hava menn havt fyri at rætta, broyta og brongla okkara stavseting í hvørjt skúlabók, út er komin. M. A. Jac- obsens Rætískrivingarreglur góvu teir út av nýggjum sum óbroytta útgávu. tó teir høvdu broytt hana eftir sínum hovdi. Slíkt vald hevur Føroya løgting g'við hesum monn- um. Teir eru settir í allar avgerð- andi sessir Landsstvrid úti í Tinganesi hevur hesum broyt Ja, tað hevur en! S eiórt nýggjar broytingar. H s hevur lisið lætting« Á hitið merki í nøkur me kapilsi, men tey eru ikki altíð so nám at finna aftur í kunngeroarsavninum Sum dómi skal eg her taka fram kunngerð nr. 21: Grindaregluger ) 17. mai 1955. Har kemur ofta fyri bundnari imfalli er orindavánna erindavánni, sambært Skrivligt før- ella hvalvág. Í hvønn- og erindavág bending orðið her i Á hvørit OR ovskt, 4-5 skúlaár, frå 1952; sjá reglugerðina gr. 4 petti 2. gr 20 petti 2 og 4 og gr. 24 petti 2 Undar- liga verður ein við her í síggji gr. 13 byrja við Eingin óivað ein prentvilla. Í hesi reglugerð sæst landsstýrið ella løgtingid at hava innført eina heilt nýggja orðabei ding, sum enn- tá ikki finnst í føroyskum talumáli, ikki í nakrari oyggj í Føroyum. Hesir skrivtlærdu menn eru knapp- farnir at benda sterk kvenn- liga kynsorð í hvorsfalli í bundnum líki vid at lata hvørsfallsehdingina í ó- bundnum líki fella burtur úr orðu- tað bert ein ella num. Sjálvsagt er hægst tveir menn. sum hava gjøri hetta bragd, men løgtingid ella landsstýrið má taka ábyrgd fyri gerðina. Í Grindareglugerðini 17. 55 er hetta gjørt fleiri ferðir kvennkynsorðunum viðvíkjandi erind og hvalvág, sjá gr. 12 petti 1, gr. 17, gr. 18 petti b. Bundna hvors- fallið grindarinna skriva menninir erindinnar, t. d. stødd grindinnar ella: frå ødrum enda hvalváginnar. Hesin »målfrødingur«, sum hetta hevur gjørt, má sjálvsagt benda drottning eftir sama sniði og um- seta dronningens kjole við kjóli drotninginnar. Hetta stoytir bæði oyra og eyga. Vanligt føroyskt mál nýtir annars lítið hesi bundnu hvørsføllini og Í kvennkyni allraminst. Vit tala um støddina av grindini og ikki um stødd grindarinnar (grindinnar!) Hin livandi føroyski målvøksturin ALURIN hevur enntå gjørt hitt aftanå still- aða bundna hvørsfallid í måli okk- ara til eitt rudiment, sum formliga sæd fellur saman vid hvønnfallid av ordinum. Vit kunna t. d. hoyra fólk siga: hann var sonur hin ljós- hærda mannin. Henda málsliga egin leika í føroyskum havi eg enn aldri sæð málmenn viðgera. Stóran týdn- ing hevur hann heldur ikki í máli- num, við tað hann ofta verður um- skrivaður við eini fyriseting. Við hesum greinum havi eg viljað t eftir atburð okkara skúla- manna við undirtøku av landsins hægstu myndugleikum kunna vit ikki vænta annað. enn føroysk skúla børn standa aftarlaga í føroyskari rættskriving. Skúlamenn og myndug leikar tykjast bert at hava gjørt for- oyska rættskriving Ótrygga og flót- andi fyri bórnunum Teir hava hild- ið kunna eksperimentera við okkara rættskriving hava tveitt roynd eftir roynd inn um føroyska skúlagátt. Serliga umtalu vil eg í næsta blað geva kunngerð frá skúlastjórnini um foroyska rættskriving til skúlabrúks. víst á, at seg seg oo Jesus og samfelagið Soleiðis kallast greinastubbi, sum leygardagin 7. mars stendur í Dag- dvøljuni. Táið ein hevur lisið henda greinastubban, kann eim bert undr- ast. at ein sovorðin skilamaður, sum Ólavur Michelsen, hann sum sær í mongum lutum vísari enn oll, tekur ábyrgdina av, at tílíkt kemur uppá prent her hjá okkum. Nú kann hann kanska verja seg við, at hetta ikki eru hansara orð, men at hann hevur endurgivið tað, sum Egon Friedell skrivaði á sinni. Áður nærri verður nortið við innihaldið í greinastubb- anum, kanska vert at siga fólki frá. hvor hesin Egon Friedell var, tí ivasamt man vera, um tað eru mong okkara millum, sum kenna henda mann. Egon Friedell var Gyðingur, borin í heim í Eysturríki 1878. Tilkomin avnoktaði hann trúarlæru Gýðinga og gjørdist fyrst kendur sum sjón- leikari. seinri sum rithøvindur, eina- mest av teim sjónleikum. hann skriv aði. Teir best kendu eru kanska Goethe« (1908) og »Sorgarleikur Judasar« (1921). Hann skrivaði eis- ini »Spurningurin um Jesus« (1922), men høvudsverk hansar íðar mentunnarsøga« 31), hetta megnarverk å norsk- um í 1934. Har viðgerð hann tidar- skeiðið fyrra heim er var >Nú- (1927 og kom deyðan og keiðið er millum svarta bardagan, í hann ta hugsjón, at hetta tíðars ein eind. og at aftan á fyrra heims- bardagan eru vit komin inn 1 eitt nýtt tíðarskeið. Í 1936 gav hann ul »Mentunnarsøgu ellisins«, men ikki er henda bókin so gitin, sum hin fyrra ró at bøkur hansara elvdu miklan ans kring allan mentunnarheimin, tá ið tær komu út, og tó at tær eru megnarverk, so eru tær ikki lítaleys- at: Hann er í mongum føri so hug- sveimandi, at vísindarmenn, uttan at nokta tað áhugav erda í í bókum hans- ara. ikki kunna taka r fyri álvara. At hann ikki átti ta "vs i, sum aðrir góðir kristnir t. d. Niemøller ella Dietrich Bonhoeffer. ssini livdu undir Hitler-vald- av, al Fried I tók døgum táið Í ysturríki inum, sæst Dest seg sjálvan a kom undir Týskaland Men fyri at koma aftur til gre ina- stubban. so er hann ein einasta stór lygn. Hann byrjar soleiðis: Frelsarin arbeiddi ongatíð við hondum I I Vad vildi tann Dåvur sagt. Hvat Louis Zachariasen. livdi hann av, til hann var 30 ára gamalur? Hvi vard hann kalladur træsmidurin úr Galilæu? Og so stendur tað eisini í grein hins vísa Olavs: Ei heldur apostlarnir og læru sveinar hans. Hvat gjørdu teir tå? Vóru teir ikki fiskimenn og arbeiðis menn. áður teir tóku við trúboðara- kallinum? Jú og aftur jú. Á Ólavur mín. í lofti hongur brynja tín. Tað bert tí. at tú ert so Oføroyskur, sum allur 14. er, at tú kanst siga so- vorðið tvætl. Hevdi tú verið rættur føroyingur, so hevdi tú kent bibliu tína, og so hevdi tú vitað, at tað er ikki av arbeiðsleti, at Jesus biður lærusveinar sínar hyggja eftir himm- alsins fuglum, men at tað eru somu sum fingu forfedrar okkara at syngja: Nu flyer jeg til din mi ide, og giver mig i din hånd«. Tad er just fyri at minna tey, ið arbeiða, á, at bert tey halda krútið turt, so kunna tey seta álitið á Guð. Jesus hevur aldri sagt, at tey ríku ikki kunna koma í himmalin. Hann segði, at tað var torført hjá teimum, og er tað ikki so, at tey menniskju, sum bert hugsa um at nøra um rikidømi, ikki hava stundir til at hugsa um guðs- ríkið? Annars er hin gamla grammo- fonplåtan, um at javnadarmenn bert eru ovundsjúkir so slitin, at ongin og allarminst 14., sum sigur seg vera ál ðarmanna, málgagn føroyska javn: tímað at spælt hana longur tað verið hugsjón javn- fátæku rík og vilja bert tað Rættvísi. Vit eitt samfelag, átti Aldri hevur aðarmanna at gera tey tey ríku fátæk. Vit sama, sum Jesus: kunnu hugsa okkum sum svarar til orðini av Grundtvig yDa har í rigdom vi drevet det vidt, nár fá har for meget, færre for lidt< Men hetta skilir 14. ikki, ti teir sum har valda, hava aldri verið javnaðarmenn, og teir skulu broytast at oo nógv, um teir nakra tíð ver tað. Tí skal hvorki Ólavur Michelsen ella Egon Friedell koma og katla tavnadarmenn fyri dvørgaandar. V it kunna okkara millum vísa á stórri andshetjur, enn hasar báðar, tí teil hava ið hvussu er skilt lítið av ti sum Jesus segdi. Tad er bert ein i nýggja testamentinum, Judas, ? hevur gjørt eins og Friedell og tikið see sjálvan av døgum. Men he''n er kanska eisini fyrimyndir Novi Í somu Dagdvolju cr eisini em annar greinastubbi: 1 goml høvdingurin«, sum er tíkin ur men 21. mars 1959 ÉÉ [ [ [[[[[ [ [ [ [ [A[AyAyAy A[A[AÅ[A[A [AA [AA [AA [ [A [AA [Å[Å[ [ [[[ [[ [|[|||[|f|— unarsøgu Friedells. Her verdur Mar- cion, størsti ranglærari i fornkirkj- uni, prísaður sum hin einasti sanni kristni. Hesin Marcion var føddur í Sinope í árinum 85 eftir Krist. Pápi hansara var biskuppur, men var hann noyddur at koyra sonin úr kirkjuni fyri sidaloysi. Marcion fór so heiman frá, Irenæus fortelur okkum, at hann kom til Smyrna, har hann hevdi ein samanbrest vid Poly- carp, hann sum å ellisårum doydi sum pinsluvåtti, ti hann ikki vildi avnokta Harran. Ár 139 kemur Marcion til Rom og verdur tikin upp i kirkjuliðið har. Hann gevur kirkjuliðinum 200 000 sesterier hann hevði vunnið almiki av peningi sum skipsreiðari og var ein sera rík- ur maður. Í Rom fer hann undir at og gera eitt nýtt nyggjatestamenti, hat hann bert tekur Lukasevangeliid og 10 brøv av Paulusi við. Eisini skriv- ar hann eina bók sum hann kallar Mótsetningarnire, har hann roynir at prógva, at gam la og nýggja testa- mentið ikki kunna sameinast. Sjálv- andi kundu fyristóðumenninir I Rómverjakirkjuni ikki góðtaka hesa læru. Hon hevði jú onga søguliga heimild. so Marcion var á øðrum sinni koyrdur úr kirkjuni, og pening- urin var honum flýggjaður aftur. Men Marcion gavst ikki Hann var ríkur, og peningur hevur til allar tíðir kunna avrika nógv í hesum heimi. Hann fekk nógvar fylgisvinar, og eitt skifti sá tað ikki betur út, enn SO. at hansara læra skuldi fara at sigra. Men Jesus hevði lovað kirkju síni, at helheims portur aldri skuldi fáa yvirvald á henni, so umsíður fór tað at ganga eftir hæli, og ein vakran dag, var henda læra horvin. Ég hugsi, at tað man fara at vera tor- ført hjá Olavi at endurreisa hana. Tó hvor veit, á hesum landi tykjast allar møguligar sektir at trívast sera væl. Táið Mormonar Jehovas vitni kunna fáa fylgisvinar, hví skal tað so ikki eydnast Ólavi at gera »karieru« sum marcinittiskur pro- fetur. DO og fl ØLLUM, id å einhvønn hått syndu kæra manni mínum, pápa okkara og abba KLÆMINTI Á GRANDA, hin síðsta heiður, takka vit inniliga. Surnuva Clementsen, Húsavík. 1DALFUNDUR hevur aðalfund garkvøldid kl. Norrønna å Hotel 5 Felagið Foroyum I Cc ) Fundarskrå sambært felagsins lóg ir. Undan aðalfundinum verða sýnd- ar ljósmyndir, frá skålasavni Havn- ar kommunuskúla EVNDIN PANTING Fad verður her gjørt kunnigt, at dóm Marin hevur góðkent, at eftirstød- ur av kommunuskatti og húsaskatti fyri 4-8 gjald 1958/59 og eldri eftir- støður sum áður eru pantaðar til ein- kis. verða innheintaðar við panting. Farið verður undir pantingina utt- an aðra ávaring tann 6. apríl í ár. TORSHAVNAR BYRÅD, tann 17. mars 1959 Hann, ið elskar pengar, verður ikki mettur av pengum, og hann, fær ongatid ið elskar rikidømi, nóg mikið.