leygardagur 13. august 1960síða 4

SOSIALURIN Nr. 32 13. AUGUST 1960 UM FRIHANDILSØKID l.juli var frihandilsøkid ein verunleiki. Mætir menn søgdu tå sina hugsan um hesa samskipan. Hetta eru ord Viggo javnaðarblaðið >AKTUELT.<: „Danmarks betydelige udenrigshandel medfører for os en særlig interesse i, at verdenshandelen foregår under de fr.est mulige Dannelsen af de store markedsorganisationer er en af de veje, der fører til dette mål. Ud fra denne betragtning anser vi dannelsen af Den Europæ:ske Frihandelssammenslutning for et meget betydningsfuldt fremskridt i udviklingen af de økonomiske relati- oner mellem folkene. Vi ser frem til, at der inden for denne sammenslutning vilkår. rammer vil ske en udvidelse af sam- med såvel industriens som handelen LØGMANNSRØDAN og viðgerðin av henni prógvar til fulnar, at tann uppbyggingar- og framburðarleið, JAVNAÐARLANDSSTÝRIÐ var hin rætta, og at mót komnir á setti sær sum mál, mælisflokkarnir eru verri holdum enn nakrantíð áður. Tr seinastu stóru tjakfundirn.r úr løgtinginum — bæði teir, ið mótmælis- flokkarnir so harðliga hava verið im6t. at og ið nú regluliga verða útvarpaðir útvarpa, teir, hava givid eina framúr góða mynd av, hvussu ússaligir og eiðasørir mótmælisflokkarnir eru vorðnir. Ikki bara tað; nei, ein fær var- hugan av, hvussu óvanliga skjótt teir koma til afturs, tá einhver pinkulinga- roynd kemur frá teimum at seta at JAVNAÐARLANDSSTÝRINUM og tess miðvísa endurreisingararbeiði, ið so bráðneyðugt var m. a. orsakað av fólkaflokkskum 8 ára rakpolitikki og vanstýri. AT áður so braneggjaðir menn skulu verða vorðnir slíkir politiskir mis- trivningar, er óivað mongum heldur enn ikki ótrúðl.gt; útvarpingarnar ljúgva ikki; tær siga frá einum stein- deyðum mótmælispolitikki og mótmælis men monnum, ið einki hava at seta upp í móti realitetspolitikkinum enn orða- skvaldur. >ALTDOMINERANDI FRÆLSI< Tá hin ofta seguligi, áhugaverd. Poul Petersen, løgtingsmadur, frá tingsins rødarapalli talar um »hina altdominer- andi. persónligu fríheitina fyrr í tidini,« er tað Oivad mongum dekani hart at sita tigandi; tí fríheitin fyrr?« Allir Føroyingar kenna hana. Trældómur! Trælir og trælkonur hjá bóndum og prestum. Bert stórbóndin og prestarnir høvdu rætt til at flota bát. liv, hungurslív. Onga løn og ongar livs- møguleikar. T hvør var hin »aldominerandi Eitt neydara- "að var tilveran. Og vit ha- at Petersen hå- vórðu stadarnøvn, tala fyri, ið Lvdu í lovaða tveitt út av bakkanum, tá tey vórðu gom va ið stórliga Poul »altdominerandi hesi, ti av frælsi«, ul, og ikki meira orkaðu at arbeiða. Nei, farið ikki og poti slíka nalt«-6sannindipropangandu niður i okk ara fólk. Annað tala um. »natio- havt at Lurtari måttu løgtingsmenn KRANS statsministara, til EKS landbrugets produkter, og at vi derved opnår en bedre international arbejdsdel- ing til gavn for levestandarden i de syv lande. Jeg er om, at også udenforstående lande for- øget samhandel med sammenslutningens lande vil drage fordel af den styrkelse der således kan for- overbevist igennem en af vor økonom, ventes. Vi må imidlertid gøre os klart, at Fri handelssammenslutningen ikke endelige løsning på Europas samhandels- er den problemer....< 1946 kunn- FULLVELDI. 18. sept. í gjørdi fólkaflokkurin, id tá hivdi mesra- luta á tingi við tað, at ein av javnaðar- tingmonnunum var farin í part við teimum: »at Føroya fólk við folkaatkvøduni 14. sept., klårt hevdi givid tinginum til kennar, at alt landaræði fyri Før- oyum er her á landi, og at løgtingsins at åtinna fólksins vilja...“ nl: skylda tí er TAÐ ER VERULEIKI AT JAVNADARLANDSSTYRID nú á hvørjum ári útvegar 3 milj. kr. af trat teim pengunum, ið settir verða á fíggjarlógina sum løgtingsins part- ur til endurnýggjan skipaflotans. SEN adrir SIGA: Undir viðgerðini løgmannsrøduni segði Marius Johannesen um Kjartan Mohr og hansara uppfatan av rødu løg- mannsins, tá tingid varð sett: av »Iit eyga skal einki gott sjá, visti síðan á enn eitt gamalt orðatal: »Blind høna finnur eisini korn« og legdi so aftrat: <...men Kj. Mohr fann einki…« er TA! tu + — AT bert 8 pst. ølium havbotni liggur å minni enn 200 m dypi, 16 pst. Með- aldýpi havsins er umleið 4000 m. av á minni enn 300 m dýpi. AT tær 100.000 kubikmetrarnar av regni, ið falla niður á jørðina á hvørj- um ári koma upp úr havinum. AT 1400 kubikkilometrar av vatni í Tað landaøki, ið kemur uppúr havinum fyllir bara 6 pst. av havnøgdini. tað er hav;num. av AT Mars eins og jørðin hevur ís við pólarnar, at á vatni, at Merkur er einki slag av Jupiter og Saturn heldur ikk: Nakrir viðmerkingar Alt er mær loyvt; men ikki alt er mær gagni. Hesi vísdómsorð eru sonn, bæði anda- liga og handaliga. Tað var ógvuliga å- hugavert at hoyra okkara løgtingsmenn tosa í útvarpinum, tá løgmansrødan var til ummælis í tinginum. Ein maður helt fyri, at Marius Johannesen vendi skank- arnar í veðrið á Kjartan Mohr. Orða- bókin svíkur Kjartan. Onkur vil verða at hann hevur funnið hana um- Vikholm á sinni, og at hon er øldargomul — ja, eg veit ikki, men illa passar hon. Vit kunnu nú vita, hvat vit føroyingar hava at vænta okkum, tå tað sjálvstýrið er komið, ið fólkaflokk- urin vil hava. Tveir menn úr hesum flokki og báðir føddir og vaksnir upp í vanligum føroyskum heimum (Skúvoy og Funningi), nevnliga Poul Petersen og Håkun Djurhuus, leiðarar av fólka- flokkinum. Hesir menn góvu okkum lurtarum mikið at hugsa um, sum vit íkki mugu gloyma. Poul Petersen vildi ikki vera við at góða føroyingar upp, sum teir verða tað í dag. Tá so Marius Johannesen helt, at tað ikki var at góða fólk, um vit høvdu somu sosialu at við, borð á als forsorg, sum gell hini norðanlondini hava í dag, tók Håkun Djurhuus til orða fyri at úttýða meining Poul Peter- sens og helt fyri, at at góða skuldi skiljast soleiðis, at tá vit fingu sjálv- stýri, átti Føroya fólk ikki at kenna til alt hetta góða, vit hava í dag, tí so var sjálvstýrið lættari at bera. Ja, tað; ingurin Ll tín og til min: sjálvstýri gagnligt? Hvorki Poul kunnu snúgva sær orðum, á Dul, Petersen, so vita vit men so er spurn- Er eitt tílíkt Hákun ella undan og tå teir nevndu Jógvan helt åtvarpsrødu fyr: Thorstein hann bart út, at var ímóti allari sosialari forsorg. Fólka- flokksmenn siga, lívið undir sjálv- ið teir vilja skipa, skal vera rak, og fátækt Nú vil eg spyrja okkara fólk: hvat er betur, tað lív vit liva í dag undir okkara heimastýrislóg, enn at avtaka okkara øll hini og kasta alla sosi- ikki hava fólka- avlamispengjón, einki sínum ein, segði hann at stýrinum, ett liv. vesalt, neyðarsligt sosialu skipan, hava, ala lóggávu fyri borð, pensjón og ikki sum Norðanlondini Lønbati bíða í tvey ár Undir orðaskiftinum um dønir ar- beiðsmanna helt Tr. Samuelsen, at sam- bandsmenn ikki kundu ganga við til at broyta eina lóg, sum beint nú var samtykt Tað vildi minka av tinginum sum lóg- tí bíða í tey tvey árini sum lógin var í gildi. Hartil svaraði P. M. Dam, at tað ikki kundi vera nekur mannminkan um menn, ið høvdu tikið feil, rættaði feilin aftur í somu løtu, teir vóru gjørdir varn ir vid feilin. Hetta ráddi serliga, um talan var um lóggávu fyri 6 á 7000 ar- beiðsmenn við teirra familjum. Dam helt, at máttu arbeiðararnig bíða í tvey ár, komu eisini hinir, hvers lønlagna var knýtt til lønbatan hjá ar- beiðarunum at bíða í tvey år. Sam- bandsmenn komu tí at avgera, um tæn- astumannalønirnar vórðu framdar av tinginum. um virðingina gávutingi. Arbeiðararnir máttu nú beinanvegin. Hetta monnum var bíða við og óforsvarl:gt arbeiðs- lønbata at at geva tærnastumonnum og órættvíst. hava vatn, tí har er kuldin frá 130—150 kuldastig. AT í havinum, 350 m.lj. ind:ska ið teir hildu vera útdeyð fyri árum síðan. 1952 funnu teir djór í i til sjåkravesin og læknar o. s. fr. Kjar- tan helt tad fara fram ein sorgarleikur i Føroyum i dag. Tad er tann sami Kjartan, ið skuldi skera skeytið hina ferðina. Jú, tann maður ella kvinna, ið dugir at teinkja ella síggja, eru greið yvir, hvat bagir hesum monnum. Sakin er tann, at vit í dag hava eitt landsstýri, ið av øllum alvi roynur at gera nakað munandi fyri okkum, og at tað síggjast stór úrslit hesa stuttu tíð. Hetta er beiskur biti hjá Hakun;, Pouli, Kjartani og Erlendar-monnum. Nei, sanniliga var tað ikki talan um nakra kvetting fyri 40 árum síðani, men harafturimét: var tað ofta havt á lofti at fáa eina heimastýrislóg, og hana hava vit fingið; men nú í seinnu tidini er tað hent, at nakrir ørvitis heil- ar eru farnir yvir gevind, sum maðurin segði. Men Poul Petersen og Håkun Djurhuus Poulsen hava sagt okkum, at teir vilja arbeiða ímót. eini tíð, ið kann avloysa hesa gødingartid, við eini rak- tíð, ið er før fyri at bera tað sjálvstýri, ið teir vilja skipa fyri. Nú stendur til okkum Føroyingar, hvat vit velja, danska orðatakið sigur: Som man reder sin seng, sá ligger man. Fáa vit alt ov meinar hólpar undir lendarnar, kanska tit hoyra frá okkum aftur. Eldri Føroyingur. Hvor hevur skuldina fyri, at tænastu- menn, harundir studentaskúlalærararnir komu at bíða eftir lønbata? Tað er urin hevð. próvligt, at javnaðarflokk- sjálvur fulfíggjað uppskot um lønbata til arbeiðsmenn, og at hann var við til at seta fram uppskot um lønbata til tænastumenn. Vóru hinir flokkarnir ella bara ein meirluti av teimum við javnaðarmonn- um við atkvødum at fremja hesi mål, er eingin ivi at bæði inir og tænastumenninir høvdu havt fingið lønbata sín, lønbatan, sum tæn- astumenninir ólógliga eru farnir í verk- fall fyri. Hetta burtur. um, arbeiðsmenn- kann einki uttanumtos káva Við rættvisisstødu síni til allar siður var javnaðarflokkurin so statt einasti flokkur, sum heilur var fyri eini fullari loysn av lønartrætunum, sum vóru — og støðugt eru — á tingi. Sambandsmenn, — sjålvstyris-, fólka- flokks- og tjóðveldismennin.r, sum ikki vildu um so fremja uppskot javnhdarmanna lønbata til arbeiðsmenninar, hava statt alla skuldina fyri lønfløkjun: og stríðnum, sum er uppi í dag. Spurningur Góði Sosialurin. Kundi tú ikki givið okkum eina uppstilling av, hvussu ið lønirnar liggja í dag hjá arbeiðsmonn- um, Starvsmonnum og tænastumonnum landsins? Vit. sum ikki hava fult skil á hesum, men hoyra so ymiskt um tað, vildu havt gott av at sæð sonn tel um hetta. Við hávirðing. Hans Jacob Thomsen. Vit skulu næsta blað. hetta Blaðstj. royna at gera til Fleiri leirkanningar i Suðuroy Seinast i svenska august koma menn frá felagnum Reymerholms Gamla Industri Aktiebolag at gera fleiri kann- ingar av leirinum, áðrnn frúmleiðsla byrjar.