leygardagur 8. juni 1963síða 2

8. juni 1963 VILLI SØRENSEN: VASAS Fyrilestur hildin í KFUM í Klakksvík HERSKIPASØGAN veit frá hoyra um heilar herskipaftoisr, ið hava verið nógvum stórhendingum siga. Vit illa at viðfarnir sundurskotin herskip, sum farin eru til havsins botn, samstundis sum aðrir hava stevnt afíur i havn í miklum sigurrúsi. Vit hoyra um einstøk herskip, sum einsamøil hava møtt fíggind- um á opnum havi. Nøkur skotrid og havsins bylgjur hava fialt hesi mannaverk og allar teir, 19 innanborða vóru. Við havsins botn lig herskip og herskipaflotar. Eingin veit meira frá teimum a% siga. Her skulu vit hoyra um ein sorgarleik, ið fór fram inni í havn- ini í Stockholm í árinum r GUSTAV H ADOLF SVIA- KONGURIN MIKLI Fyri at gera myndina so full- figgjada sum gjørligt vørður neyð- ugt at tidarfesta hana eitt sindur lærr Í heimssøguni hava vit lisið un 30 ára kríggið, sum tók seg upp í 1618 og helt áfram Ul 1648. Hv Sbardagarn'r fóru fram niðri 1 Tysklandi við luttóku av fleiri londum bæð Danmark og Svørik Í Svøriki rádd: hin væl umtóxtt GUSTAV II ADOLI sum man ver 1 i ko r, Svøriki nakt amtíð hevur og í Danmar hin K min nú og æt KRISTIAN IV Báðir vor te'r framúr eynagóð ter r og Vit ft r Kr ba } '00:1 g avrel kl jórnarforsetar ð c er stó al at fre C ligar unnbve in, mer í ) lernngoar Itøl i ti b 10 1 tíu e rveld I barmi, og Í of dr vir Norður indahimin ) k 1! om 0 ra kríggið, sonkríggið, Kalmarkríggið og o Svenskakongin tl fyrimunar. so led Svøriki giørdist eitt stór Gustav II Adolf vann í bardøs im móti russum, polakkum danum »g i religionsbardøgunum i Tysk landi Við mætasta, og mest nútímans og besta åtgiørda heri í heiminum hevði hann eisini í hyggju at gera seg inn á sjálvt hitt stóra Franka- kki o føddur 9 rík“, men so langt kom hann Adolf ára Gustav [I 1594 var 16 1611 les gamal gjørdist hann í fullmyndugur kongur g røkti kongsstarvid fram til 0 nov. 1632, henda søguliga dag, tå hann & odda fyri svenska herinum und'r einum ålopi Á figgindan við týska býin Lúzen varð skotin cg doyði 1628. „HERSKIPIÐ »VASA« VERÐUR BYGT. GUSTAV II ADOLF: eftir Gudi er vælferð ríkisins t > Næst hondum herflotans.c >AT byggja smá skip er einans at forkoma skóginum.“ Gustav Il r, at tað Mdol/ Var greiðir før at ogjørligt at Vera hertiknu landagkini i Rus Esthandi I landi, Póllandi og Týskaland um hann ikki hevði ein sterkan her flota. Hann fór tí undir at bvagja førur fyri at vini i. Í hitt asta skip í hesum flota skuldi ver VASA« VASA« var liðugt bygt 1628 Umleið 180 føtur langt i tonsvali leit til 1400 to Til nmetingar kan farn kipid KARIN i er leið 900 EINASTA OG SEINASTA FERÐ »VASA«, Sunnudagin 10 ust 1628 la Vasa eglklárt eftir boð frá kong'. ið søgedu > at hvórja tid og hvønn tíma, vit halda íað hóskar okkum. mugu tit vera til reiðar at fara til hvør: stað, ið vit skipa fyri og geva boð um.« Songurn Var júst tagnadur í Stórkirkjuni Klokkan var millum 2 og 3 legði »Vasa« spakuliga frå landi Hann var útsyningur í ætt- mi, og seglini vóru sett. Spakuliga sigldi »Vasa« úteftir vånni í Stock- holm; men nógvar hundrað metur og langt ifrå út av vánni skuldi tað ikk: sigla; ii komið fram til ein hólm, ið nevndur verð ur Beckholmen, kom ein hvirla. >Vasax legðist langt á liðina, so langt á liðina, so langt at sjógv urin fossaði inn giøgnum tær nið- astu kanónlúkurnar. Slagsíðan gjørdist stenr" og størri. Boð vóru givin um at draga allar kanónirnar yvr í hitt borðið fyri at royna at rætta skipið uppaftur, men ki baiad ; tað legðist bert longur á SOSTALURIN KIPIÐ Í STOCKHOLM meira ka- at við gjøgnum til, manna fossaði sum síðuna, so og sjógvur inn nónlúkunar. Ein orsøkin vanlukkan lív at av manningini fekk boð um at fara kravdi so nógv var júst tann, meginpartur.n niður undir at flyta kanónir og annað, ið flytast kundi. Slagsíðan gjørdist alt stórri og stórri, og so hendi vanlukkan. Inni á landi stóðu fólk í túsinda- tal: og hugd: at hesum prýði cg tolileika Sveríkis og hesum »Vasa« undir v.ð flagginum í mikla sorgarleiki, tá fullum seglum og vatninum inn hvarv i kyrra Stockholn topn á vánni í ID FÓRUST VID »VASA« Hvussu I TEY, ev fólk var umborð á skipinum, veit eingin við 1 men manningin áiti at vera 133 yv.rmenn og vandnar gomenn og 300 sjómenn til venjingar Sorgarleikurin gjørdist íkki minn av tí umborð á skipinun Óru eisini 50 konufólk og børn. H var veruliga ein royndarferð. Konu fólkini og bernini skuldu setast á land longur út í skergarðinum men stuttleika } teirra gjørdist ódrúg øll somul lótu tey lív tey flestu hvurvu fleyrkindu bylgjum Stockholmar havn, Ein kennir bert nøvnini á 6 av mkar UMKOMNU tjóðarvanlukka Få Var eitt kríggsskip í dag sum í stødd og utgerd var í mun til »Vasa« vildi hetta kosta svenska ríkinum 100 mili. kr »Vasa« hevði 64 kanónir } amanlagt vegaðu 80 tons: 48 stk. 24 punds kanómir 8 stk 3 punds kanóni 2 stj I punds kanónir AVHOYRINGARNAR Í SJÓRÆTTINUM. Skipsovastarnir umborð voru bjarga og kom: A ra fon: rin eft Skipar danskarin Søfring Han i purdur, um allar kan rnar vo | fastgjørdar Hann y er kki vóru tað kunnu tit høgga meg í tusind smi petti. Båttmadurin varð spurdur »hvi hann ikki hevdi ansað betur eftir seglum og torverki heldur enn í ganga fullur H ] ltar i orð S } gøjar n , Hvi nn hevði bygt skipið so Ha og so smalt, at tað ongan bú hevði at lKeeja á, so fad kolls'eldi.« sjálvur hevði góðkent all- Svaraði. at yngurin ar dimensiønir skipsins HVÍ SAKK »VASA«, Skipsbyggjarar teinri tíðini høvdu ongar tekningar at gang eftir. Teir høvdu bert nakrar høv- uðsdimensiónir og hildu seg til er faringar, teir høvdu lært frá undan farnum bvgg'arbeiðum Ikki fyrr enn um midan 17. eld vóru teir førir fyri at sera tær so neydugn Serstak- te'r við ka teoretisku útrokningarnar ar trupulleikar høvdu nónlúkunum. og vit kenna fisiri fjúgreiðingar frá teir tíðini um skip, ið farin eru, tí hesar lúkur sótu ov niðarlaga Hvi cakk »Vasa«? Ter serkønu halda seg vita, at »Vasa« fór ikki av ti at tað var | Í Í 1 illa var orsøkin bygt sum Ll ek forde ld [| d bal st. Í onir DJARGINGARROYNDIR. Fyrstu tíðir komu mastratopp Urn Y »Vi r sion ( tr il DJår iT i £) dir , H ( If ) ra | 664 i Sy ur Og ein I Kur arg 440 | rirøo "ur roynd eg Við n hit uttan SvØrik ( hist (ir land Í heimin hva } irbe } VIOV Scin 18 id ro r ur heldui ki hesi fer) | royndirnar I Q Ur I ONNUR SKIPSVANLUKKA. 1628 hendi ein onnur skipsvan lukku. Henda vanlu om sein at hava stóran tydning fyri bjarg Ingina av »Vasa«, Tað var krige skipið »RIKSNYCKLEN«, sum september mánað kom úr TX landi Við særdum hermonnu; Skipið rendi á ein boða og fórst í 1920 kom akkerið hjá einum fisk manni fast í botn. Frit bjargingar skip var har nærhendis, og ein av mann ngini ein kavari. bjóðaði see til at fara niður at loysa akkerið im hann fekk eina fløsku av cog nac aftur fyr Hetta varð játtað, han Or dur og fann Ri} veklen Av hesum skipið ogv bjarga. og her lærdu teir kki so lítið um, hvussu teir skuldu bera seg at vid bjaren gomium sk psvrakun ð vóru sokkin SYKLUR JOLATRØ OG FRENSAR. Høvudsmadurin fyri at bjarg: >V eu Anders Fri í Han rbe.ðir tr SÍNS SJÓSO liga vni Í fleiri summar helt hann ð á dreggja. har 'eir hildu >Va liggja, men lítið bar til, ti sum hann sjálvur s'gur tað mesta eg fekk vóru rustaðar dammn- syklur, jolatrø, deyðir frensar og annað skrambul. Í august 1956 var eydnan við hor tå fann hann nøkur eki sprek og brátt hovdu teir staðfest hvar »Vasa« lá TaO var greitt, at hetta bjarg ngararbeiði kom at kosta miljóntr til sum beinanvegin segði seg fúsan at kom eftir, c studla kr. Fyrst leitað: hann kongs, veita allan stuðul, og so ein stovnur fyri og annar at til segði seg reiðar | »VASA« VERÐUR BJARGAÐ. Kavarar Skipið móðruna Farið varð so til verka vr fingu nógv úr at sokkið langt mátti gera. var niður i rad ast tømast fyri móðru, loys- úr botni og síðan skuldi ht takast upp und'r kanónirnar far.d sjálvan skips:krokkin Í leyst t. d fyrst, áðrenn varð Í rúgvuvís | komu nú lutirnir unp, summir ben {leiðis úr skipinum og summir, ið | funnir vóru nærhendis skipinum. Síðan at flyta var farið undir 1500 me v dup um 6 tun 1 vórð ord 5 ð He VI 1 % r t ftir ið. ! 1 < - mma úkkan Ve r SO y farið t Ivfi } p.o ? »ril 61 r 1 reid Allar kinur f 1 ' Á Spakt i { uppirå c i d 0 y VI ir rkið 5 { t roun f ( onaar »VASASKIPID OG VASA- SAVNID, y i ro kid På g ran flaka Or »kk og stend hesum HIKA, Væl loka til ko gat Verður Di o bråddlig rkaO er vandi fyr it it ir er} rå) n »last Uu dur | Sir Á sama hátt bera teir seg at v illar aðrar træluiir av skipinum Sjålvt konserveringsarbeid'd meta teir at taka eini 6 år Tå heita er lidugt, verdur farid undir at vala um skinið og rigga tað til á Da håit sum tað or } fullkomn X I<-Skip 4 vrr en im eini 20 ár Ein hópur av leysum lutum er tiknor upp v botni, men fram Yegis ér nogv eftir, m i rr flestu kanónirnar Ótrúðligt er, hvussu væl alt. um verð hevur umborð er varðveitt ' 107 Á VASA-savninum sær ein v ymiskum boðum. skipslutur zomlum pengun itskornum ræðu nyndum, ið teir brúktu so nógv av, bæð: til at ræða figgindan við eg manningina, lit- og mynsturvøkrun tallerkum, krússum, festum o. il ein sær eis 300 gamlar, stórar smørklj ir, já, um tað skal vera eisin. gamlar leðurstyvlar Fii ið ringast tr far.O av at liggja so leingi í sjónum. var tog erk Væl funnu teir nógv iog- verk, men tað kundi ikki bjargast for í molar og fon Í alt eiga teir ikk! meira enn ein tveir meira langan togstubba ið kann varðveitast Få e-n vitjar »Vasa«-savnid er beinast at fara fyrst inn í hellinn har skinið stendur, síðan 4 savnið har ein sær í hópatali av øllum meguligum lutum, amboðum 0. ø høllina, har ein kann síggja film hellina, har ein kanen síggja film og hoyra frágreið ng um skipið cg alt bjargingararbeiðið AT ENDA Hóast hópur av tilikum skipum gjøgnum geldir eru farin til botns eru bert tvey stórri skip bjrgað »Vasa« og »Victory« hjá Nelson Ofta liggja tey á djúpum vaim og eru etin av ormi. Tá »Vasa« ikki er etið av ormi, er orsekin tann, at slíkur ormur 'kki livir í havnini í Stockholm, tá vatnið er so fekst