mikudagur 26. august 1964síða 2

Nr. 61 Døpur 50 og 25 ára minni í HESUM DØGUM FYRI 50 ÁRUM SÍÐAN HITTUST RISAHERIR TIL BARDAGA BÆÐI FYRI EYSTAN OG FYRI VESTAN. SAMA HENDINGIN ENDURTÓK SEG FYRI 25 ÁRUM SÍÐAN, TÁ IÐ HITLER HERJAÐI Á PÓLLAND OG FRANKARÍKI OG BRET- LAND LØGDU UPPi FYRI AT STEÐGA HITLER FYRI 50 ÁRUM BYRJAÐI RAGNAROKIÐ, TÁ IÐ EYSTURRÍKSKI UNGARNSKI TRÚNARVINGIN HIN 28. JUNI VAR DRIPIN SAMAN VIÐ KONU SÍNI í SERAJEVO. Í TJÚGUNUM OG TRETI- VINUM FEKK HESIN BARDAGI HEITIÐ »HITT STORA KRIGG- IÐK ELLA >VERÐINSKRÍGGIÐ<, MEN 25 ÁR SEINRI NEYÐUGT AT NÝTA TALMERKINGAR FYRI VERÐINSKRÍGGJ- UM MISSIRNIR í HENDINGARNAR VARÐ | SOSIALURIN heimsbardaga. Enn í dag síggjast slóðir eftir tí helvitinum, ið fór fram har fyri 50 árum síðan. Sama ár gjørdist Hindenburg tyskur her- ovasti, bretar fóru fyri fyrstu ferð undir at brúka tanks, og Lloyd George tók við sum bretskur for- sætisráðharri. Í februar 1917 byrjaði óavmark- sendi USA Týsklandi kríggsavbjóð- ing. Nýggir bardagar í Frankaríki og oktoberkollveltingin í Ruslandi. | FRIDURIN | AFTUR i HOMA |forsetin Wilson fram sína friðar-| jætlan i 14 greinum. aða Kkavbátakríggið. Í mars fór russiski zarurin frá, og 16. april | Í januar 1918 legði amerikanski | (Framhald) ÚTRÓÐRAMENN VENDU SÆR SUM KUNNUGT TIL LANDS- STYRI fåa rættvisan råfiskapris kring alt landið. Her má harðliga átalast tann at- burð, háttvirda landsstýrið hevur havt í hesum máli. Fyrst verður látalað tað drak og drál, ið lands- |stýrið hevði við yvirhøvur at taka | åheitanina til viðgerðar. Átalað verður tað drák og drål stjórnar- og seinri til løgtingid um hjálp at' 26. august 1964 Viðm. til løgmannsrøduna Røda P. M. Dams um bygdir i Norðoyum, har sum eingir vegir eru enn gjørdir. Sandvíkarvegurin ígjógnum | fjallahol má hann fara, annars verð- |ur hann ov langur — er bæði sam- tyktur at gera og at læna pening | til arbeiðið av honum. Einki pláss í Føroyum treingir meiri til vega- | samband enn hetta plássið, ið ligg- ur betri fyri heimafiskiskapi enn | flestu bygdir í Føroyum, men sum |— soleiðis sum nú liggur fyri sleppur ikki av við fisk sín, ein | stóða, sum er verri enn í fornøldini. FYRRA HEIMSBARDAGA Um ein dugir at gera sær eina gjøllari mynd av stórum tølum, fær ein varhugan av, hvussu ræðuligir hesir bardagar hava verið, tí í báð- um heimsbardøgunum luttóku ikki færri enn 65 miljónir hermenn. Í fyrra heimsbardaga vórðu 8.540.000 hermenn dripnir á víg- vøllunum ella á sjúkrahúsum, með- | an 21.200.000 hermenn vórðu særd- ir. Teir sameindu ( tå fyrst og fremst Bretland, Frankariki, Rus- land, Italia og USA) mistu flestar hermenn: 5.150.000 dripnir og næstan 13 miljønir særdir, medan Tyskland, Eysturriki-Ungarn og Tyr- kíið høvdu 3.390.000 dripnar og reidiliga 8 miljónir særdar. Við FYRI 50 ÁRUM SÍÐAN , 2 Tveir = mánaðir seinri byrjaðu Tað var 1. august 1914, at Týska- Í „nn ka í land sendi Ruslandi kríggsavbjóðing | My od ed dy Fe poser | num við Marne. Í september brutu på 3 Á .4x |teir sameindu hol á Hindenburg- | land sendi Tysklandi kríggsavbjóð- |; ; — - „- : of Sl ing. Áður enn árið var at enda| linjuna. Í oktober gjørdu týskir her | menn fyri ein stóran part av Før- : Á Á : | flotamenn u :isn i Kiel. hevdi heimurin upplivað bardagar- | en ppreisn í Kiel nar við Marne og Ypres. | Í apríl 1915 brustu partarnir sam- 9. november legði Wilhelm, kais- ari, starvið frá sær og flýggjaði til |an aftur við Ypres og í mai varð Hollands, og tveir dagar seinri | teimum sameindu vóru eisini Belgia, | Rumenia, Serbia, Grikkaland, Portu gal og Japan, meðan Bulgaria styðj- | aði hin partin, MISSIRNIR i SEINRA HEIMSBARDAGA Í seinra heimsbardaga fullu ikki færri enn V. s. tvifalt so nógvir sum í fyrra heimsbardaga. Aftrat hesum kemur, at í seinra heimsbardaga lótu nógv- 17 miljónir hermenn, t.| ar ferðir fleiri menniskju liv or- | sakað av loftálopum enn í fyrra heimsbardaga. 5 Atlantsfararin »Lousitania« søktur. hin 11/11 kl. 11 min. í 11 tagn- Í februar byrðjaði slagið við Ver- | du kanónirnar. | dun størsti vigvøllurin í fyrra | Tyskland hevði yvirgivid seg. | | kolpje verður reistur | sum nýggjur býur | UPPAFTURBYGGINGIN KEMUR AT TAKA SJEY ÅR | Tad vardi bert 20 sekund at leggja dag og dagliga. Ein heilt nýggjur | hin blómandi jugoslavíska býin | býur skal verða reistur av jugoslav- Skoplje í sor kl. 5.17 á morgni 26. | arum sjålvum við alheims studuli, juli 1963. Tað kemur at taka sjey år | m. a. frå ST og serstovnum. | at reisa býin av nýggjum. | 18.000 ÍBÚÐIR SETTAR 30.000 av teimum 36.000 húsunum | í STAND AFTUR í býnum vórðu fullkomuliga slættað. | at útróðramenninir megu fáa viður- | | stýrið må vera tað fyrsta, ið við- javnaðarmannauppskotinum, Á Í SO Lat meg siga tað við tað sama, at flokkarnir høvdu her á tingi við at | persónliga eri eg fyri, at 60 miljóna- fáa málið greitt frá tinginum. Ikki grunnurin júst skal verða nýttur til minst verður átalað, at hóast málið hesa vegagerð, her hugsi eg eisini varð reist undan jólum í fjør, er | um Oyndarfjørd, so plássini kunnu enn einki avgerandi hent, so fiski- koma í vinnuligt samband við hinar É Føroyar. Men um ikki menn eru oyum hava freistað tey kor, at fiska- samdir við meg í hesum teimum 60 keypararnir hava sett råfiskaprisin | miljónum viðvíkjandi, so ber kort- sum teimum lysti uttan at leggja | ;ni til at gera hesar vegir fyri lands- minsta lag í, hvat ið teir serliga ! ins pening, ið settur verður av til valdu prisåsetarar í síni tíð settu | vegagerð. Tað nýtist so statt ikki at prísin til. Í drála við at fara undir hesi ar- ia ræðuliga So eg | beiðini. ábyrgdarloysi háttvirda landsstýr-| ; , I IKTIN |isins hevur elvt útróðramonnum | MAKNADARVIDURSKIFTINI nært håttvirdi løgmadur vid, og helt hann, at tað mátti verða hugsað um at fara uppí EFTA. Betri seint enn ongatíð, harra løg- maður. Men tungt má tað vera hjá háttvirda løgmanni og landsstýris- I samgonguni at vita, at tann stóða Soleiðis kunnu ikki okkara út-|sum landsstýrið og landsstýrissam- róðramenn verða viðfarnir. Lands- | gongan hevur tikið við at vera ímóti sett gongur hetta. | fram fleiri ferðir, um at fara upp í Útróðramenn á mongum plássum | EFTA, hevur kostað og kostar land- hava, sum í seinastu tingsetu hildið inum hvønn dag stóran pening, tå fram og ávíst, ikki sloppið av við vóru vit farnir upp í EFTA eins og fiskin, teir komu aftur at landi við. | danir, norðmenn og grønlendingar, Teirra kostir vóru so, at teir máttu | Vildu vit havt fingið nógv prosent kring landið ovurstórt tap. | Hevur håttvirda landsstyri í ásann | an av síni ábyrgd fyri hesum gjørt | av at taka fylgjurnar, ið megu vera, | gjald fyri tapið? leggjast á landi og flýggja av stað- meiri fyri okkara flakasølu. Á num, um teir høvdu so fræga heilsu, | Megu Vit gjalda 10 prosent fyrr | flakasøluna = í Bretlandi, medan at teir kundu gera tað. | ar Grønland, Noregi, Danmark og hini Hagfrødingar hava gjørt bådar| AV teimum 200.000 íbúgvarunum i heimsbardagarnar upp í peningi. | Skoplje gjørdust Tølini umfata bara beinleiðis hern- | 4-000 vórðu løstad og 1.000 lótu liv. aðarútreiðslur, t. v. s. ikki tær ot- | Millum húsini, sum løgd vórðu í reiðslur, ið stóðust av teimum miklu | Sor, Var lærdi háskúlin, bøkasøvnini oyðingunum á landi og sjógv. Eftir | 9g fólkaskúlarnir. Av 43 ; hesum kostaði fyrri heimsbardagi virkjum vórðu 14 heilt ella partvist 6.400.000.000.000 kr— tað er 6,400 | 0ydiløgd, 13 meiri ella minni og 18 milliardir. Hernaðarligu útreiðslur-| Minni illa farin. nar í seinra heimsbarda vóru meira! Í dag sær Skoplje framvegis út, fantastiskar, navnliga 7.000.000.000 000.000.000 kr., tað er 7 trilliónir ella 7 milliardir milliardir krónur... | um býurin hevði loftálopi. | Mong hús sum einum eru Sjómenn lútu. — 62,3 milj. kr. í skatt SJOMANNASKRIVSTOVURNAR KRAYÐU SKATT Á 66 SKIPUM. TÆTT Á DONSKUM DONSKU FRÁ 33.500 SJÓMONNUM UMBORÐ VIÐ 50 TJÓÐIR UMBOÐAÐAR UMBORÐ SKIPUM SJÓMENN GJALDA SUM KUNNUGT SJÓMANNSSKATT UMBORÐ Á DONSKUM SKIPUM. TÁ SJÓMENN FÁA SÍNA LON ÚTGOLDNAÐ ER SKATTURIN LONGU FRÁDRIGIN, OG SJÓMENN SIGA SEG VÆL NØGDAR VIÐ HETTA. SEIN ASTA ÁR LÓTU SJÓMENN Á HENDA HÁTT 62.261.616 KR. Í SKATT, SUM VAR GOLDIN AV 33.500 SJÓMONNUM. HAR AV 5000 VORDU ROKNAÐIR SUM BEINLEIÐIS INGAR OG AÐRIR 1000 SUM NORÐURLENDINGAR. Sambært uppgerð fyri august mánaða í fjør var sjómansskattur goldin 15.236Vóru danir, 239 føroyingar, 6 grøn- sviar.44 finnar og 8 íslendingar. Aftrat 17.884 sjómonnum, harav 160 norðmenn, 72 Få av lendingar. hesum vóru 2119 sjómenn. sum sambært uppgerðina verða roknaðir sum | útlendingar ( teir lótu 15 pst.) ; ; Seinasta år fóru fram 107.000Uppá- og avmynstringar á 663 skip- um hjá 241 reiðaríum. Nicaragua, Mexico og Tanganyika |teknaðu seg bara fyri hvor sínum sjómanni umborð á donskum skip- STARV UMBORÐ OG NATIONALITET Sambært frágreiðingina frá august í fjør kann nevnast hetta um starvs- per að A K Ore: í 2 r Bretls , 7) a, 375 vidurskiftini umborð á skipinum. “ Sp á re ur og tal Av teimum skattakravdu vóru: 659 hel ger likji ra An u Ma . 1 re D ) i skipsførarar, 1602 styrimenn, 402 SKU FEPUÐNKKINI O. $. If. telegrafistar (av hesum 49 kvinnur) 466 maskinstjørar, 1097 maskinistar, INNTØKURNAR HJÁ SJOMONNUNUM 285 båtsmenn, 2271 matrósar, 609 » ” Ásar 1 . » 1813 . | letmatrósar, 823 dekksmenn, 252 Medalinntøkan hjá sjómonnunum aspirantar, 2720 sum arbeiddu í fyri august mánaði í fjør var fyri messuni, 642 kokkar (av hesum 14 henda mánaðin: skipsførarar 3467 kvinnur), 291 kahytsjomfrúir o. s. fr. krónur, stýrimenn 2516 kr.. maskin- Umborð á skipunum vóru sjó- Stjórar 3371 kr., maskinistar 2147 menn frá 48 ymiskum londum, og Kr telegrafistar (menn) 1853 kr. aftrat hesum koma 426 sjómenn, har telegrafistar (kvinnur) 1700 kr. og teir ikki kundu staðfesta nationali- | hovmeistarar 1943 kr. tetseyðkennið. Hjá dekksmonnunum vóru mán- Nøkur lond, t. d. Albania, Kongo, | a8anslønirnar annars hesar: báts- Costa Rica, Kuba, Honduras, Kenya menn 1884 kr. timburmenn 1819 170.000 heimleys, | ídnaðar- | verið fyri | burturbeind, og bulldosarar arbeiða | ÚTLEND- | | i morgin koma | Í maí í ár vóru 18.000 íbúðir sett- ar í stand aftur, og 90.000 vaksin og børn kundu aftur fáa ettt heim. Tad vóru 55.000 skúlanæmingar og 12.000 lesandi á lærda háskúl- anum í Skoplje, tá hendi og beindi fyri at kalla øllum skúlum. Undirvisingin noyddist at fara fram í tjøldum. Higartil eru triggir skúlabyggn- ingar settir í stand og tveir fyribils skúlar eru tiknir í brúk, tólv aðrir | eru í gerð — so nevndir »pre-fa- bricated«. | Hospitals- og heilsutænastan virk- ar nú aftur í flest øllum førum leitt stórt element-bygt .sjúkrahús er | ein gåva úr Svøriki. Fyrsti partur av uppafturbygging- |ini ætlast at verða lidugur komandi år. Utreidslurnar eru mettar til 1,6 milliardir = krónur. Annar partur kemur fyrst at verða liðugur um fimm ár — og er hann mettur at kosta 360 miljónir krónur. ST hevur m. a. veitt stuðul gjøgn- um alheims matvørugrunnin, skip- aður saman við FAO. Matvorur fyri tilsamans 8 milj. kr. eru sendar býnum og latnar arbeiðsmonnum, ið taka lut í uppafturbyggingini. Noreg og Danmark eru millum tey lond, ið hava luttikið við m. a. at lata ost, smør og eggjapulvur. VID TJALDRINUM 29 skulabørn úr Birkerød, vid teimum eru 3 lærarar Fey skulu vera i Føroyum til 4. september, ið vanlukkan | Hevur landsstýrið ikki enn verið | vart við hesi ræðuligu kor, ið fiski- menn á mongum av okkara búpláss- um hava? | Hevur landsstýrið onga ætlan at | talumåtar um góðan vilja, men, men... Her má handlast nú beinan- vegin. At sita hjá her og latast sum teimum smáu plássunum til einki annað enn leyst møsn. Javnaðarflokkurin heyði uppskot í seinastu setu um at geva lands- | stýrinum heimild at handla her við lrætti til at lata landskassan bera | møguliga peningaútreiðslur, ið stand last av tí, sum tað ger her. Javnaðar- | fløkkurin er sinnaður at seta fram laftur sama uppskot fyri at hjálpa | hesum neyðstaddu smábygdum. Í HAVNA- OG VEGABYGGINGIN | fer ella kann nú fara fram við fullari kraft. Sum flokkur, ið hevur verið við til at fingið til vega ta neyðugu fíggjan av hesi gerð, halda vit okk- um hava rætt til at siga við hátt- virda landsstýrið endiliga ikki at lata tey ringast stillaðu viðvíkjandi vegum, havnum og lendingum koma at sita við sviðið sod. Her loyvi eg mær at taka fram vegasamband igjøgnum fjallahol millum Sandvik og Hvalbæ, Oyndarfjarðarvegin, Víkarbyrgisvegin, og har tað er møguligt at gera vegasamband mill- Vandar vid framburdinum | Alheimssamskipanin av metalarbeiðarum : Frankfurt. Vit skulu endurprenta hetta áhugaverda petti burtur úr fundarsamtyktini: »Eitt álvarsamt og fakligt mål, sum beinleidis nemur vid arbeidar- kr., pumpumenn 2330 kr., matrósar 1828 kr., letmatrósar 1636 kr., dekks dreingir 647 kr. og aspirantar 1113 | kr. Víðari kann verða nevnt, at mån- adanslønin var henda hjá hesum: maskinhjálparmenn 1848 kr., smiðir 1915 kr., kokkar 1652 kr., tænarar 1456 kr., kahytsjomfrúir 1016 kr. og messudreingir 585 kr. Fyrsta árið sjómannsskatturin kom í gildi, í 1959, komu inn 444 milj. kr. Síðan hevur hann støðugt vaksið: í 1960 gav hann 49 milj. kr. í 1961 57 milj. kr. og í 1962 60,5 milj. kr. hevur havt aðalfund í nar í øllum londum, eru tey tekn- isku framstigini. Hin skjóta auto- matiseringin í USA hevur ikki havt samsvarandi vokstur í fíggjarlívi landsins, og úrslitið er ovurstórt arbeiðsloysi. Okkara amerikansku limafeløg halda tað tí verða neyð- ugt í fyrsta lagi at halda fram hesi krøv, tá sáttmálarnir verða endur- nýggjaðir: Tað mugu skapast nýggj arbeiðspláss fyri teir arbeiðsleysu, tað mugu gerast tiltøk, ið gera tað lættari hjá arbeidar sum at fylgja við teimum teknisku framstigurum, og tað má skapasi størri key kraft millum arbeidararnar. Sosía trygd og hægri livifótur vil skapa stórri forbrúk og stórri eftirspurna, sum er ein treyt fyri at útvega ar- beiði til teir arbeiðsleysu og allar tær fyritøkur, sum í dag noyðast at læsa hurdarnar.….« koma til hjálpar her. Her duga íkki | einki, ger alla talu um bjarging av | EFTA londini i dag rinda bara 3-4 |% og skjótt verða at sleppa heilt | frá hesum tollútreiðslum uppá flaka søluna. krLA málið, sum javnadarmenn | relstu 11jør, var IKKI SO 1rægt virt | lav samgonguljokkunum, að tað | slapp ul viðgerðar 1 nevndini, tað varo beint í. Formadurin í Mest nevnd var Hanus við Høgadalså. Foroymgar hava undrast á, hvussu stilt landsstyrið hevur sitið viðvíkj- landi spurninginum um fesktiska- sølurætun í bretlandi. Mær vitandi | hava teir ikki rørt ein lingur við hetta mál, hóast teir vita, at sum jer, hava vit alt ov lítlan frystikapi- citet at taka móti tú fiski, sum gil okkara línuskip kunnu veiða, nú tey brátt koma heimaftur til vetra- feskfiskiskap við Føroyar. | Tað er ikk: bert einki komið | burtur úr landsstýrisins práu um bygging av frystivirkium kring Før- oya land — eitt prát, sum hevur | verið deydføtt í síni uppruna, tí landsstyrisins støda er, at hitt ak menna sjálvt skal einki gera uttan at fáa lán til vega til hitt privata initiativið — men tað hevur í sínum lokaskapi, vavt inn í politisk hat og forfylging av monnum og åvisum andstødutlokki beinanvegin forðað fyri stórvirkjum, sum kundu verið sett á stovn og at kalla lidug til virkis nú, ið so stórur tørvur er a tílíkum virkjum. Henda gerð er ein hin landsskaði- ligsta, sum hend er okkum her á landi. Tjóðveldisparturin í lands- styrissamgonguni við Erlendi Paturs- syni og øðrum sum Jákupi í Ják- upsstovu vildu skjóta hin norska sosialdemokratiska fiskivinnuráð- harran fram sum taismann ímóti at fremmandir sluppu til virkis í land- inum, ein frágreiðing sum var rong og missvísandi. Men nú skriva blød- ini, at stýrið í Noregi við sama ministara hevur til umhugsan at egna fremmandar fiskimenn at landa í Noregi fyri at veita fiski- ídnaðinum ráveru. Og treingja vit ikki í ólukkumáta til idnadarvirki og råvøru til virk- ini fyri at skapa arbeiði í landi- num. At líta bara uppá arbeiði við bygging av almennum bygningum á summum plássum, meðan blundað verður fyri arbeiðsloysinum aðra- staðni í Føroyum er ein vágiligur politikkur. Eg skilji væl, at håttvirdi log- ur ikki hættir sær at nerta víð hesa misgerð landsstýrisins. Ein mis gerð so stór, at einki landsstýri aðrastaðni vildi fingið loyvi at sitið ein dag aftaná, at hon var vorðin monnum kunnug. (Framhald.)