mikudagur 2. desember 1964síða 4

SOSIALURIN Nr. 88 2. DESEMBER 1964 37, ÅRG. Hesi tidindi koma frå hesa nyggju anti-rakettina skjóta tvær verjumálaráðnum, »Sprint«. Frá rakettir í senn. Hesar leita sjálvar eftir málinum Anti-rakett fyri 100 milliardir USA hevur í hyggju at skipa eina rakettverju, men við møguleikum at skjóta niður allar rakettir, ið skotnar verða móti málum í USA. ið verður ógvuliga dýr; ið gevur frágreiðing um sama missili verða teir at t.V.s. atomraketium. sum við rúkandi ferð koma gjøgnum rúmdina, skotnar móti málum í USA. Sjálvt tá ið fíggindarakettirnar koma inn í at- mosferuna við 27.000 km ferð, kunnu »Sprint«-rakettirnar lættliga fáa fatur á teimum og spreingja tær uppi í luftini. Seta teir hesa nýggju verjuskipan í verk um alt USA, verður hetta dýrasta, einstaka verju- tiltak i søgu USA. Minstikostnaðurin er mettur til 100 mflliardir krón- ur. Hjá fíggindanum verður ikki lætt at oyða hesar rakettstødir, tá skotmidstødirnar verða at liggja langt niðri í jørdini. Framleiðsla og prísir Vit hava drigið fram ymisk viðurskifti í sambandi við okkara landbúnaðarframle iðslu og nevnt einstøk prisdømi, sum í vissum fórum tykjast heilt orimilig um sammet verður við prísirnar á somu útlendsku vørum; men minni enn so allir halda okkum vera á rættari leið einasti flokk- fullfíggjað Javnaðarflokkurin er ur, ið hevur havt eitt uppskot á tingi um okkara landbúnaði. Javnaðarflokkuin er einasti flokk ur. sum greinliga í stevnuskrá síni boðar frá umskipan og gerð av landbúnaðinum við tí enda máli at økja um leiðsluna, skapa betri og tryggari arbeiðslíkindi hjá bøndrum og trað armonnum og ikki minst: útvega forbrúkarunum ódýrar, foroyskar landbúnaðarvørur. Seinastu árini eru ikki so heilt lítil framstig gjørd á hesum eki; men tev muna bara ov lítið. Við nútímans amboðum og ikki minst: eini tíðarhóskandi framleiðslu-, keyps- og søluskipan kundu vit ivalcyst verið sjálvbjargnir Við flest allar landbúnaðarvørur og til kappingarførar prísir. Men soleiðis er tað ikki! Landbúnaðarskipanin er fram- vegis gomul og ótíðarhóskandi Framleiðsluamboðini eru í alt ov stóran mun ómótans og ótíðar- hóskandi. Hartil kemur at: vit hava als onga líkinda keyps- og søluskipan av landbunadarvørum og amboð- um. Hetta orsakar at framleiðslan av ellum land- bunadarvørum er ov lítil. at framleidsluøkingin í mun til forbrúkið og hin stóra fólka- vøksturin er nógv ov lítil. at vit langt frá eru kappingarførir við útlendsku > Jandbunadarvør- urnar at samlaða úrslitið verður ov høgir mjólka-, kjót-. eggja- Og aðrir búnaðarvoøruprísir. Hvat = landbúnaðinum viðvíkir eru ikki nógv tel at halda seg til; men tó ivaleysa nógv til at gera eina so fræga mynd, at hon væl á leið vísir, hvussu stødan er: GRÓÐURIN GRAS OG EPLI Av uppdyrkaðum lendi vóru um- leið 4000 ha. í 1952. Síðan tå er í ymsum støðum dyrkað nakað upp úr nýggjum; men í flestu bygdum lítið og einki, og í ikki so fáum stóðum er meir og minni av tí upp dyrkaðu jørdini farin til husabygg- ing 0.3. Seinastu atkomuligu tølini vísa hóast hin stóra folkavøksturin at tad er liti og einki økt um graslendið eitt drúgt áramál: graslendi í 1935 3151 ha graslendi í 1952 3160 ha Gras veksur væl í Føroyum og er í løtuni okkara besta neytafóð- ur, framleitt her í landinum; men sum tað skilst av tølunum, er eing- in framgongd ella framleiðslusking her. Tað hevur kanska ikki so nógv at siga fyri sjálva mjólkafram- lei&sluna, um grasframlcidslan ikki verður so nogv okt, ti hand- nýskipan av/ nútímans- | landbúnaðarfram- | ilsfóður fæst í rúgvuvís og nú eisini útlendskt hoyggj. Nidurstødan verður tó tann, at okkara egna fóðurframleiðsla stendur í stað, samstundis sum vit nú flyta inn fyri umleið 900.000 kr. í kraftfóður danskt hoyggj! NEYTATALIÐ MINKAÐ 1000 NEYT i 10 ÁR Vit kundu lættliga verið sjålv- bjargnir vid mjólk; men so er ikki. Heldur enn at vaksa, minkar neyta- talið. hóast fólkavoksturin er stórri enn áður. Hetta orsakar, at Vit novðast at flyta inn stórar nogdir iv mjólk og mjolkavørum og hesin innflutningur økist ár undan ári. i tiggju-årunum 1950-60 minkadi neytatalið við umleið 1000 neytum, hóast mjolkaframleidararnir fingu munandi stuðul frá tí almenna. Um sama mundið ektist mjólkafram- leiðslan vid 75 1. pr. kúgv um árið; men henda øking loysir ikki hetta samfelagsmål. teir mikla Serstakliga ótíðarhóskandi framleiðsluhættir, ið nýttir verða. eru ein høvudsorsøkin til hesa miklu afturgongd; men javnmett við nevndu høvudsorsøk mugu Vit seta søluskipanina, sum í flestu støðum er út av lagi vånalig og yfta heilsuliga beinleiðis óforsvar- lig Sum áður nevnt ér neytatalið nógv minkað; men mjolkanøgdin tó vaksin. Stødan verður best lýst við tølunum niðanfyri: Ár mjólkineyt I. uppá kúnna 1935 3.097 1.170 1950 3.150 1.700 1956 2.417 2.120 1958 2.301 2.260 1960 2.121 2.400 Samlaða mjolkanøgdin i 1935 var 36 milj. Í, i 1960 5,1 milj. Í Hin ótíðarhóskandi framleiðslan og hin vánaliga søluskipanin ger, at føroyska mjólkin verður ovur- dýr umleið 1/3 dýrari enn í okk- ara grannalondum. * Umframt at lata uppí 1,30 kr. + fyri liturin av mjólk, skulu for- + brakararnir við tolli og skatti * lata umleið 200.000 kr. í mjólka- studningi um árið 15 oyru fyri * + líturin. ið verður lagi omana + ovurprisin í staðin fyri at verða + latin sum studningur af halda + mjólkaprisinum niðri. í sambandi við hesum: er at nevna kjøtframleidsluna bæði av neyta- og seydakjøti. i báðum førum kundu vit iva- leyst verið sjálvbjargnir. Neyta- haldið ber væl til at økja í stórum, har eru ivalevst líkindini tey bestu. í sama mun ber kanska ikki til at siga tað sama um seyðahaldið: men við tíðarhóskandi tiltøkum og betri sevdarøkt eitt nú at hava seyðin inni um veturin kann | meira framleiðslan av kjøti ivaleyst føroyskum seyða- lættliga økjast so nógv, at óneyðugt verður at flyta | útlendskt seydakjøt til landið. + Hitt føroyska seydakjøtid er frá | + 2 uppí fleiri krónur dýrari pr. kg; * enn hitt útlendska. Hesin ójavni | * kann beinast av vegnum við på] + timans seydabruki og ser- + stakliga tidarhøskandi sølu-| + skipanum. | Tað kann ikki avnoktast, at her| er talan um ålvarsom brek, sum í! fyrsta = lagi gera framleiðsluna | tunga og torføra og í seinasta lagi | raka forbrúkararnar óneyðuga hart við ovurprísum. Niðurstóðan verður tann, at Vit orsakað av ótíðarhóskandi fram-' leiðsluhættum og søluskipanum- | num ikki kunnu bjóða forbrúk- | arunum mjólka- og kjøtvørur til kappingarførar prísir, samstundis | sum okkara egna framleiðsla er! so nógv í afturhond, at vit ár- liga mugu flyta inn fyri slakar 3 milj. kr. í mjolkavørum og slak- ar 3,5 milj. kr. í kjøtvørum. | FOROYSKU EGGINI | ERU DÝRARI | Ein táttur í okkara landbúnaðar-| framleiðslu eru eggini. Øll vita av reyndum, at tey føroysku eggini | vanliga eru 10 oyru dýrari enn tey útlendsku. Sum viðurskiftini eru í| dag, er tað ivaleyst torført at kapp- | ast við tey útlendsku, ti fóðurprís- irnir eru so høgir; men eisini her! kundi stórframleiðslan hjálpt væl til at minka um prísirnar, og stór- framleiðsla kann fara fram, tá vit hugsa um, at vit árliga flyta inn enn 150 tons av útlendskum eggum. Niðurstóðan verður tann, at Vit orskað av smáframleiðslu og ringari = søluskipan, ikki kunnu bjóða forbrúkarunum føroysk egg til — kappingarførar prisir, semstundis sum vit flyta inn egg fyri umleið 700.000 kr. árliga. HELMINGURIN AV EPLU- NUM VERÐUR INNFLUTTUR Kanna vit eftir, hvussu statt er við eplaframleidsluni, so er stødan ikki stórt annarleiðis enn á ødrum búnaðarókjum. Vit kunnu lættliga | framleiða oll eplini, vit brúka, her | á landi og hava áður gjørt tað, lt. d. undir seinasta heimsbardaga. Følini niðanfyri vísa, hvussu stór vídd av tí uppdyrkadu jørdini verð ur nýtt til eplavelting: 1935 206 ha ella 5,5 pst. 1982 166 ha ella 4,3 pst. Síðan 1952 er stødan ikki stór- vegis broytt, tí framvegis er líkt til, at umleið helmingurin av teimum eplum, ið brúkt verða, verða inn- flutt. hvat hesi tøl lýsa eina best: Ár innflutt framl. tons tons 1954 1.366 2.373 1956 1.610 2.300 1958 1.877 1.596 1960 1.802 2.098 brekini her eru tey veltilngaramboðini, Álvarsamastu ótfíðarhóskandi vánalig goymslu- og søluvidurskifti Her eru fleiri tættir, ið mugu loysast samtidis, og túr kunnu loysast uttan nakran ovurstóran kostnað og sannara fatan av teim- um stóru fyrimununum við einari søluskipan á andeilsgrundarlagi. Nidurstødan verður tann, at Vit lættliga kunnu gerast sjólvbjargn- ir við eplum til kappingarførar prísir við nútímans amboðum og €ineri — tíðarhóskandi soluskipan Eitt liggur tó fast: hin einstaki bóndin og hin einstaki traðarmað- urin verður ongatíð einsamallur at kunna loysa hesi mál. Hetta kann einans gerast við dyggasta stuðuli frá ti almenna og eftir teimum sjónarmiðum, sum javnaðarflokk- urin greinliga hevur í steynuskrú síni. HVUSSU VIÐ ÁLITINUM? Tad er so langt sidan sum í ja- nuar 1962, at >14. sept.« gjørdi upp við fólkaflokkin vegaði hann og fann ov lættan sum sjálvstýris- flokk: men longu eitt ár seinri løgdu tjóðveldismenn ikki stórt i, hvat bismarin segði. >14. sept.« sigur m. a.: >... at: teir settu fram nakrar hug leiðingar um sjálvstýrissteynuna og ikki kundu bera okkum at gera støduna upp við tann flokk- in, sum higor il hevur havt radi- kalt sjålvstyri í stevnu síni. Vit harmeðust um, at hesin flokkur ikki hevði verið nóg dyggur í Skipafelagið Føroyar greiðir allan fluttning í luftini Bíleggið ferðaseðlar Pf. Skipafelagið Foroyar Tlf. 1225 royndum, men at hann tvørtur- ímóti so ofta hevur vilst av sjálv styrisleidini, at verulig sjálv- stýrisfólk íkki kunnu hava álit å honum flokkarnar. Kjartan Mohr uggaði seg við. at flokkurin hevði 18 pst. framgongd, men 18 pst. av einum pinkuflokki verður lítið og einki, tað verður næstan sum hjá sam- bandsflokkinum í Koltri, Samband- ið hevði eina framgongd í Koltri uppá gott 30 pst. og tað var bert Í stemma. Og stutt var av, eftir at fólkatingsvalið skrivaði >14. september« | at fólkatingsmaðurin hjá javnadar- PRESTAR OG BERGHOL »KIRKJUTIDINDI« | um, hvussu torført prest til Nordoya eystara prestagjald við sínum 700 íbúgvum og 5 kirkjum á trimum oyggjum. Blaðið heldur fram: »Men hevði ikki borið til at sligid allar Norðoyggjarnar saman í eitt prestagjald og latið prestarnar búð sum teir gera nú, ein á Viðareiði og tveir í Klakksvík? So vóru teir triggir um at røkt allar Norðoyggj- Í seinasta verður skrivað tað er at fåa arnar. Hetta er rímiligt ikki nakar serligur fyrimunur fyri Klakksvík- arprestarnar, men fyri Viðareiðis- prest hevði hetta havt tann týdn- ing, at hann framvegis kundi havt samband við tann ungdóm,. sum veksur upp í prestagjaldi hansara, men sum fyri ein ógvuliga stóran part fer til Klakksvíkar, fyrst hann hevur fingið hondina á høvdid. Og fyri kirkjufólkið í Norðoyggj- um hevði tað ført við sær, at tað hevði komið at hoyrt tríggjar rødd ir í staðin fyri nú eina eystan fyri Múla og tvær vestanfyri. Og tå bergholið er liðugt er ferðingin nógv lættari millum prestagjøldini enn nú. 639 Veitst tu AT heimsins fyrsta klokka varð eitt voksljós, ið varð sett á eina skál. Við jøvnum millumråmum vóru naglar stungnir inn í stearinljósið, og klokkan varð »upptrekt« við at tendrað ljósið, og fyri hvønn tíma datt ein negli niður á skálina við einum »gong-gong-ljodi.« AT heimsins fyrsta jarnbreyt varð tikin í brúk 27. september 1825 á strekkinum millum Stock- ton og Darlington í Onglandi. Tokid var 34 vognar og ferðin 32 km um tíman. AT eitt dampskip siglir skjótari i køldum vatni enn í heitum; tá meira nytta fast burtur úr | skuldi dampinum í kalda vatninum. AT mýran hevur í mun fil stødd sina hin størsta heil- an í ollum djóraríkinum. AT toskurin er so góður sum ali- djór. at hann gýtir heilt uppí 7 miljónir egg hvorja ferð. AT í USA missa teir umleið eina hålva miljard dollars á | beiðsplássum vegna drykkju- skap. AT í allra flestu londum verða frá S uppí 10 pst av persónligu inntøkuni nýt: til drykkjuverur NOKUR ORÐ UM FÓLKA- TINGSVALIÐ Tað má sigast, at fólkatingsvalið var ein smeitur fyri landsstýris- flokkinum var ólógliga valdur. flestu, at skrivar er vita at tjóð- Men nú av ti, ið 14indi eftirfarandi, men vit veldisflokkurin hevur nógvar sak- førarar og man kundi trúð, at tað var frá teimum ið l4indi skrivaði, men nú kann ein og hvor lesa rgð- una hjá fólkatingsma nninum P. M. Dam í Sosialinum, sum hann hevur havt á Fólkatingi, so tað var einki hald í ti sum l4indi skrivaði. nógv lítið vita teir Og so lógina tí at hava skrólað skatalóg og serliga skal eg nerta við skatta- landsstýrisflokkarnir nógv um hesa góðu 14indi. Og nú er skattað eftir hesi góðu skattalóg í ár, og tað var mangur maður ið øtadist, tá ið teir kann- aðu skattalistan, at sígggja fólka- pensjónistar og avlamisfólk, inn- tøkan hjá teimum var sterkt for- storrað og tey vóru undirdýkt i skatti. Í ødrum londum hava 7000 kr i inntøku, O i skatt, also einki i skattalógin hjá ti Søgu- tad fer skatt, og liga landsstýrinum er tá yvir 4000 kr. fara teir at forstørra inntókuna og dýkja teir undir í skatti, ja, teir eru so søguligir nú at teir liva bara uppá søguligt, og tå ið minsatløn fiskimanna hækkast uppí 1200 kr. kundi ein vissur flokkur ikki vera við. tí at fiskimenn høvdu fingið so nógvan frádrátt í tí nýggju skattalógini. Also tað kontrakt fyri skal vera hungurs- fiskamannafrádragi. S, P. J. MYNDARGATAN Nidanfyri eru nakrar fåa smærri myndir. Tú skalt bert finna navn- ið fyri hvørjari av smámyndunum. Tá hetta er gjørt, skalt tú bara taka fyrsta bókstavin burtur úr hverj- um av nøvnunum, og tú hevur navnið á nøkrum sera vøkrum og væl kendum fuglum.