leygardagur 6. november 1965síða 8

1945. 26. juni, áðrenn atombumban varð kastað yvir Hiroshima, varð ST-sáttmálin undirskrivaður í San Francisco. Tað varð avgjørt, at sáttmálin skuldi taka við tann 24. oktober sama ár. Tað vóru tey sigr- andi stórveldini, sum stovnadu Sameindu Tjóðir. Talið er nú vaksið til 117 lond. Stonvingarlondini høvdu øll upplivað tað helviti, sum ein heimsbardagi veruliga er. Í ST-sáttmálan varð skrivað, at lima- londini »skuldu liva í friði saman, sum góðir grannar<. 20 ár seinri er hetta sama endamálið, ið strembað verður ímóti. er rå tjugu ar vid sigrum og tapum — og ein framtid sum må vidganga at tad kunna vinnast stórpolitisk úr- slit uttan fyri ST FÓLKASAMBANDSINS avloysari — stovnurin, sum kom til verðina undir tí sera kravmikla navni Sameintu Tjóðirnar — hevði 24. oktober i ár 20 ár á baki. Tað eru 20 ár við sigrum og tapum, við úrslitum, sum hóast alt ikki fingu »vardandi frið< men tó nyttugar våpna- hvíldir, sum í Palestina, og við skammiliga miseydnað- { um royndum, eitt nú í Ungarn. Suez, Congo, Cypern og nú seinast India og Pakistan eru kreppuumráði, har ST hevur gjørt eitt munagott arbeiði fyri at varðveita friðin. Men ynskidreymarnir um henda heimsstovn eru vorðn- ir færri. Í dag, 20 ár eftir at ST varð stovnað, er virðis- metanin av møguleikum ST's at gera seg galdandi, sera áhugaverdir, vit hava seinast í tí indisk—pakistansku kreppuni sæð, at tá ið Sovjet og USA, eystur og vestur, eru á einum máli um, hvussu fram skal farast, kunna teir gera hetta uttanfyri Heimsstovnin, sum síðan letur sítt maskinari til fyri at varðveita friðin í veruleika- num. Í hesum førinum varð talan um tvey lond, sum førdu kríggj hvort móti øðrum. Cuba-kreppan er iva- leyst besta dómi uppá eina sera vandamikla støðu, ið varð vidgjørd og avgreidd uttan at ST hevdi nakra nevniverda ávirkan á gongdina í hesum máli. Fíggjarliga kreppan hjá Heimsfelagnum er annað talandi dømid um veikleikan hjá ST. Undirskotið uppá 100 milj dollars stendur íkki í nakað lutfall til tann tydning, heimsins nú 135 sjålvstødugu lond áttu at havt fyri ST - Serliga ikki, tá ein hugsar sær, at næstan 90 pst. av virki ST's alt tað stóra arbeiðið, sum verður gjørt stillisliga og fridarliga t. d. arbeiðið í tilaftur komnu løndunum helt áfram. meðan stórpolitiska maskin- ariid varð lagt lamið vegna tað, at menn ikki gjørdust samdir um gjaldanina av herliðum ST”s. Í nýggja tiggjuåraskeidinum, sum nú kemur. má ST gera sær greitt, at úrslit er tað sum talar mest, og at taðhevur minni týdning um tey verða vunnin í ella uttan fyri skýskravaran við East River í New York. Ein veru- lig ásannan av. at nógv hevur broytt seg, síðan Sam- eindu Tjóðirnar vórðu stovnaðar aftaná stórkríggið. vil bert gera ST betur ført fyri at gera nakað munagott, tå ið svartast sær út. Sjålvt um ST í dag hevur 117 limir, har allir hava sama at-kvødurætt á aðalfundinum. er veruleikin eisini her tann, at nakrir eru meira mentir enn aðrir Á so mangan hátt er ST av røttum komið i hugsan okk ara sum eitt grundvallarstødi at byggja å. Hetta skal halda áfram og utbyggjast. Tað tólið, sum har er til taks, er i sjålvum sær nakað, sum vit ikki kunna verda fyri uttan. SEMINGSSTOVNURIN. Skjótt varð ST í eldinum, sum friðar- og 1946, tá Sýrialand og Libanon settu somu krøv til Fraklands og Onglands, tá Kasmirtrætan tók seg upp, eftir at krónhjálandið India varð býtt sundur og í 1948—49, tá iNdonesarar gjørdu uppreistur móti hálendska hjálandastýrinum. Ein ST-neynd fekk tá í lag vápnahvíld og fekk leysan Suekarno, ið var fastsettur. Mynd- in sýnir indonesarar, ið fara framvið eini hálendskari herdeild við eystarapartinum á Java, Melang. semingsstovnur. Í seinri upprættum hondum, í ÍSRAEL. — Í november 1947 samtykti ST aðalfundurin teirra mill- um við atkvødum frá eystur-europeisku londunum, at Palestina skuldi sundurbýtast. Hetta førdi víð sær stovningina av statinum fsrael. — 14. mai 1948 varð nýggi staturin stovnadur, og tá bretar dagin eftir søgdu frå sær myndugleikarættin, løgdust 5 arabarastatir á nýstovnaða ríkið frá øllum síðum. Tá stríðið hevði staðið við knappan mánaða, eydnaðist ST at fáa í lag vápnafrið. Tó tað hendi av og á, at bardagar tóku seg upp, men frá 1949 varð vápnafriðar- Sáttmáli gjørdur við allar partar. Hetta er sáttmálin, sum i dag er galdandi, og ST er enn vaktarmaðurin. Myndin sýnir egyptarar, ið eru avvápnaðir, teir verða førdir í eina ísraelska fangalegu. UNGARN. 27. oktober 1965, tá uppreisturin i Ungarn hevdi staðið vid í 5 samdøgur, kravdu vestanveldini, at trygdarráðið tók málið til viðgerðar. Bæði Sovjetsamveldid og Ungarn (ið framvegis var um- boðað av blanda seg upp í innaru viðurskifti kommunistiska umboðs-manninum) søgdu, at hetta var at limalandanna. Eitt uppskot til november — tá sovjetisku herdeildirnar vóru í ferð kravdi, at samtyktar, 4. við at køva uppreisturin Sovjetsamveldið beinanvegin tók herdeildir sínar úr landinum, men samtyktin varð av ongum, Sovjet legði niður veto. Aðalfundurin varð samankallaður og sam- tykti við stórum meiriluta eina samtykt við nøkurlunda sama inni- haldi, sum hina fyrru, og samstundis varð heitt á Sovjetsamveldið og Ungarn um at geva ST oøbservatørum loyvi at fara inn í landið. - Hetta noktað. EinS-mannanevnd við num Alsing Andersen sum reisturin. ST maktaði ikki at geva ungarnska stuðul, tí teir høvdu kravt av varð fyrrv. danska ministara- formahni, gjørdi eina rapport um upp- fólkinum annað enn Sovjetsamveldið noktaði at gera tað sama, sum Stórabretlandi og Fraklandi, tá Suez-stríðið stóð 3uda-Pest. Tann moralskan vid, at taka seg burtur úr landinum. Myndin er frå stóra Stalin-standmyndin varð niðurskrædd, og høvdid sagað av symbolskt fyri uppreisturin. KOREA. Størsta hernaðarliga flokj an, ST hevur verið uppi í, er Korea stríðið 1950—53. 25. juni 1950 — tá báðar stør. maktirnar høvdu tikið herdeildir sínar úr landinum og ST royndi at skapa fridarlig viðurskifti í land- inum, troðkaðu norður-koreanskar herdeildir seg yvir markið — 38. breiddarstig. Trygdarráðið hjá ST gjørdi sama dag av, at hesir skuldu taka herfólkið aftur úr Suður- Korea. Tveir dagar seinri samtykti trygdarráðið, at limalondini skuldu lata hjálp til Suður-Korea. Fyrst og fremst var tað USA, sum kom Suður-Korea til hjálpar, men eisini aðra staðir frá kom hjálp. T. d. sendi Danmark sjúkraskipið »Jut- landia« til hjálpar. Ikki fyrr enn i 1953 eydnaðist at fáa vápnahvíld í lag, eftir at Kina hevði latið Norður-Koreu fáa herhjálp. Korea er enn sundurbýtt. Stríðið kostaði ST 154.000 særdar ella dripnar. mánaða vóru varð hon Nasser. Stórabretland trygdar- ráðnum, at Egypaland á henda hátt SUEZ-KREPPAN. Ein aftaná at bretskir hermenn farnir úr Suez-økinum, tjóðarnýtt av og Frakland søgdu frå í heyði gjørt møguleikan at ferðast frítt eftir kanalini, til einkis. Aðal- Dag Hammarskjøld við partarnar, men einki oktober setti skrivari sam- ráddist kom burturúr. 29. Egyptaland við einum á- lopi yvirum oynna, motivini vóru, at egyptisk- Ísrael á egyptisku Sinai-hálv- ir sabotørar áhaldandi gjørdu um seg í sjálvum Ísrael. Aftaná at hava tikið seg fram í 4 dagar á egyptisk- um øki, hevdi Ísrael so at siga her- sett alla Sinai hálvoynna. Eitt bretskt-franskt krav um at sku herdeildirnar ikki fram til ísrael- komu heilt kanalina, varð komið á móti, men Egyptaland bað trygdar- ráðið koma sær til hjálpar. Morg- unin eftir gjørdu Frakland og Bret- land í felag bumbuálop á Egypta- land, landsettu herdeildir, og egypt arar svaraðu aftur við at søkka skip í kanaluni. Ikki fyrrenn ST aðal- fundurin samtykti at stovna eina altjóða ST-deild, ið skuldi halda skil á pørtunum, eydnaðist tað at fáa bardagan steðgaðan — og so við og við vóru herdeildirnar hjá teimum tikn- ar heim aftur. Somuleiðis var tað ST, ið skipaði fyri ruddingini av Suez-veitini. Á myndini sæst með- an ruddingin fer fram. báðum stórveldunum